REPUBLIKA SRPSKA

VLADA

PRIJEDLOG

(po hitnom postupku)

ZAKON

O IZMJENAMA I DOPUNAMA ZAKONA

O POREZU NA DOHODAK

Banja Luka, decembar 2024. godine

Prijedlog

(po hitnom postupku)

 

Član 1.

U Zakonu o porezu na dohodak („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 60/15, 5/16, 66/18, 105/19, 123/20, 49/21, 119/21, 56/22 i 112/23) član 14. mijenja se i glasi:

„(1) Prihodom od samostalne djelatnosti smatraju se prihodi koje fizičko lice ostvari obavljanjem preduzetničkih djelatnosti ili samostalnih zanimanja, u novcu, stvarima i pravima, bez obzira na to da li je lice registrovano kod nadležnog organa za obavljanje tih djelatnosti.

 

(2) Preduzetničke djelatnosti, u smislu ovog zakona, su sve privredne djelatnosti utvrđene klasifikacijom djelatnosti, izuzev samostalnih zanimanja u skladu sa odredbama ovog zakona, koje fizička lica samostalno ili zajednički obavljaju proizvodnjom, prometom i pružanjem usluga na tržištu, radi sticanja dobiti, a za čije obavljanje nije potrebna druga forma organizovanja, u skladu sa posebnim propisima kojima se uređuje poslovanje.

(3) Samostalna zanimanja, u smislu ovog zakona, su privredne djelatnosti utvrđene klasifikacijom djelatnosti koje fizička lica obavljaju samostalno pružanjem profesionalnih i drugih intelektualnih usluga, i to:

1) samostalne djelatnosti advokata, notara, zdravstvenih radnika, veterinara, turističkih vodiča, inženjera, arhitekata, istraživača, naučnika, pronalazača, stečajnih upravnika, tumača, vještaka, novinara, umjetnika, sportista i brokera,

2) samostalna djelatnost računarskog programiranja, savjetovanje o računarima i pripadajuće djelatnosti, informacione uslužne djelatnosti,

3) računovodstvene, knjigovodstvene i revizorske djelatnosti, djelatnost poreskog savjetovanja, kao i djelatnost savjetovanja koje se odnosi na poslovanje i ostalo upravljanje,

4) djelatnosti reklamiranja, oglašavanja i istraživanja tržišta.“

Član 2.

Član 21. mijenja se i glasi:

„(1) Mali preduzetnik, u smislu ovog zakona, je fizičko lice koje tokom cijele poreske godine kumulativno ispunjava sljedeće uslove:

1) da obavlja preduzetničku djelatnost iz člana 14. stav 2. ovog zakona,

2) da ne zapošljava više od tri radnika,

3) da ukupan godišnji prihod malog preduzetnika po osnovu obavljanja te djelatnosti ne prelazi iznos od 100.000 KM, odnosno da nije registrovan kao obveznik poreza na dodatu vrijednost,

4) da ne ostvaruje prihod zajedničkim obavljanjem te djelatnosti,

5) u čiju djelatnost ne ulažu druga lica.

(2) Prihodom od samostalne djelatnosti, u smislu utvrđivanja ispunjenosti uslova iz stava 1. tačka 3) ovog člana, smatra se prihod samostalnog preduzetnika, kao i zbir prihoda tog preduzetnika i sa njim povezanih lica koja obavljaju istu samostalnu djelatnost.

(3) Povezanim licima u smislu ovog člana smatraju se bračni i vanbračni supružnici, djeca i usvojenici, roditelji i usvojioci, kao i braća i sestre koji žive u zajedničkom domaćinstvu sa samostalnim preduzetnikom.“

Član 3.

U članu 23. u stavu 2. broj: „600“ zamjenjuje se brojem: „1.200“.

Član 4.

Poslije člana 23. dodaje se novi član 23a, koji glasi:

„Član 23a.

Izuzetno od člana 23. stav 2. ovog zakona, godišnji porez malog preduzetnika čiji ukupan godišnji prihod po osnovu obavljanja te djelatnosti ne prelazi iznos od 50.000 KM ne može biti manji od 600 KM.“

Član 5.

U članu 26. poslije stava 3. dodaje se novi stav 4, koji glasi:

„(4) Izuzetno od stava 3. ovog člana, ukoliko je poreskom obvezniku status malog preduzetnika u 2024. godini opozvan isključivo iz razloga što je ukupan godišnji prihod malog preduzetnika po osnovu obavljanja te djelatnosti prešao iznos od 50.000 KM, ali u toj godini nije ostvario više od 100.000 KM, a želi da bude oporezovan kao mali preduzetnik, u tom slučaju može u 2025. godini tražiti status malog preduzetnika u skladu sa odredbom člana 25. stav 1. ovog zakona.“

Član 6.

Poslije člana 61. dodaje se novi član 61a, koji glasi:

„Član 61a.

(1) Porez na dohodak od samostalne djelatnosti koji nerezident ostvari povremenim obavljanjem djelatnosti, odnosno pružanjem usluga, plaća se po odbitku od ukupne naknade, odnosno dohotka, po stopi od 10% bez prava na priznavanje rashoda iz člana 17. ovog zakona, ukoliko ugovorom o izbjegavanju dvostrukog oporezivanja nije drugačije uređeno.

(2) Isplatilac koji nerezidentu isplaćuje dohodak iz stava 1. ovog člana, dužan je da odbije porez od ukupnog iznosa svakog pojedinačno isplaćenog dohotka nerezidenta i da odbijeni porez uplati na račun javnih prihoda Republike Srpske.

(3) Plaćeni porez po odbitku, u skladu s ovim članom, konačan je porez u vezi sa tim dohotkom nerezidenta.

(4) Ukoliko isplatilac prilikom isplate dohodaka iz člana 59. stav 2. ovog zakona i dohotka iz stava 1. ovog člana ne odbije i uplati porez po odbitku od tog dohotka, dužan je da obračuna i plati porez na isplaćeni iznos po stopi iz člana 4. ovog zakona za odgovarajuću vrstu dohotka.“

Član 7.

Ovaj zakon objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srpske“, a stupa na snagu 1. januara 2025. godine.

Broj: PREDSJEDNIK

Datum: NARODNE SKUPŠTINE

Nenad Stevandić

OBRAZLOŽENJE

ZAKONA O IZMJENAMA I DOPUNAMA ZAKONA O POREZU NA DOHODAK

(po hitnom postupku)

I USTAVNI OSNOV

Ustavni osnov za donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak sadržan je u Amandmanu XXXII na član 68. t. 7. i 18. Ustava Republike Srpske, prema kojima Republika Srpska uređuje i osigurava bankarski i poreski sistem, kao i druge odnose od interesa za Republiku u skladu sa Ustavom Republike Srpske.

Članom 70. tačka 2. Ustava Republike Srpske propisano je da Narodna skupština Republike Srpske donosi zakone, druge propise i opšte akte.

II USKLAĐENOST SA USTAVOM, PRAVNIM SISTEMOM I PRAVILIMA NORMATIVNOPRAVNE TEHNIKE

Prema Mišljenju Republičkog sekretarijata za zakonodavstvo, broj: 22.03-020-3096/24 od 28. novembra 2024. godine, ustavni osnov za donošenje ovog zakona sadržan je u Amandmanu XXXII na član 68. t. 7. i 18. Ustava Republike Srpske, prema kojima Republika, između ostalog, uređuje i obezbjeđuje poreski sistem i druge odnose od interesa za Republiku, a prema članu 62. stav 2. Ustava propisano je da su sredstva budžeta porezi, takse i drugi zakonom utvrđeni prihodi. Takođe, članom 70. tačka 2. Ustava propisano je da Narodna skupština donosi zakone, druge propise i opšte akte.

Razlozi za donošenje ovog zakona sadržani su potrebi da se razdvoji oporezivanje profesionalnih djelatnosti i intelektualnih usluga u odnosu na male preduzetnike, tako da se oni oporezuju prema stvarno ostvarenom dohotku, odnosno prema ekonomskoj snazi.

Ovim zakonom propisano je da se prihodom od samostalne djelatnosti smatraju prihodi koje fizičko lice ostvari obavljanjem preduzetničkih djelatnosti ili samostalnih zanimanja, bez obzira na to da li je lice registrovano za obavljanje tih djelatnosti kod nadležnog organa. Precizirano je koje se djelatnosti smatraju preduzetničkim djelatnostima, a koje samostalnim zanimanjima.

Pored navedenog, propisani su uslovi koje preduzetnik treba da ispuni da bi dobio status malog preduzetnika, te je utvrđen donji limit za godišnji porez malog preduzetnika, koji je povećan sa 600 KM na 1.200 KM. Izuzetno, za malog preduzetnika čiji godišnji prihod ne prelazi iznos od 50.000 KM propisano je plaćanje poreza od 2% na ukupan prihod, a iznos ovog poreza ne može da bude manji od 600 KM.

Takođe, uvodi se porez po odbitku za nerezidenta, koji povremenim obavljanjem djelatnosti, odnosno pružanjem usluga ostvari dohodak, a ovaj porez plaća po stopi od 10% bez prava na priznavanje rashoda.

Ovaj sekretarijat konstatuje da je obrađivač, u skladu sa članom 213. Poslovnika Narodne skupštine Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 66/20), naveo razloge za hitno donošenje ovog zakona.

Sekretarijat je uputio određene sugestije koje su se odnosile na poboljšanje teksta Zakona, kao i na njegovo usklađivanje sa Pravilima za izradu zakona i drugih propisa Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 24/14), što je obrađivač u cijelosti prihvatio i ugradio u tekst Prijedloga.

Budući da je Republički sekretarijat za zakonodavstvo utvrdio da je ovaj prijedlog usklađen sa Ustavom, pravnim sistemom Republike i Pravilima za izradu zakona i drugih propisa Republike Srpske, mišljenja smo da se Prijedlog zakona o izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak (po hitnom postupku) može uputiti dalje na razmatranje.

III USKLAĐENOST SA PRAVNIM PORETKOM EVROPSKE UNIJE

Prema Mišljenju Ministarstva za evropske integracije i međunarodnu saradnju broj: 17.03-020-3115/24 od 29. novembra 2024. godine, a nakon uvida u propise Evropske unije i analize odredaba Prijedloga zakona o izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak (po hitnom postupku), nisu ustanovljeni obavezujući izvori prava EU relevantni za predmet uređivanja dostavljenog prijedloga. Zbog toga u Izjavi o usklađenosti stoji ocjena „Neprimjenjivo“.

IV RAZLOZI ZA DONOŠENJE ZAKONA

Porez na dohodak je jedan od najznačajnijih poreskih oblika poreskog sistema svake države. Značaj poreza na dohodak ogleda se ne samo u njegovoj finansijskoj izdašnosti, već i u njegovoj upotrebi kao elastičnog i vrlo efikasnog instrumenta ekonomske i socijalne politike. Porez na dohodak je izuzetno komplikovan poreski oblik iz razloga što je potrebno utvrditi visinu prihoda, poreska oslobađanja, poresku osnovicu, kako u kvalitativnom tako i u kvantitativnom smislu, vodeći računa o srazmjernosti opterećenja različitih vrsta dohotka, uvažavajući specifičnosti istih, da bi se postigla i socijalna politika redistribucije. Porez na dohodak na strani državne uprave pretpostavlja postojanje organizovane poreske uprave, ali i veliki stepen spremnosti poreskih obveznika za saradnju, te dobar sistem evidencije podataka potrebnih za utvrđivanje samog poreza.

Zakonom o porezu na dohodak uređuju se oporezivanje dohotka fizičkih lica, poreski obveznik, poreska osnovica, poreska stopa, poreska oslobađanja, kao i način i postupak plaćanja poreza na dohodak. Predmet oporezivanja je dohodak koji ostvari fizičko lice u poreskom periodu. Predmetnim zakonom, između ostalog, uređeno je oporezivanje dohotka od samostalne djelatnosti, koji fizičko lice ostvari obavljanjem tih djelatnosti.

U kontekstu oporezivanja, pravna lica koja obavljaju privrednu djelatnost na tržišnoj osnovi, bez obzira na formu (privredno društvo, zadruga…), obveznici su poreza na dobit, dok fizička lica koja samostalno obavljaju djelatnost, obveznici su poreza na dohodak od samostalne djelatnosti.

Vlada Republike Srpske kontinuirano, različitim mjerama koje sve imaju finansijske efekte, prepoznaje potrebu za razvojem samostalne djelatnosti u Republici Srpskoj, uz istovremeno iznalaženje rješenja koji će smanjiti jaz u poreskom opterećenju, s jedne strane dohotka od ličnih primanja i samostalne djelatnosti, a sa druge strane poreskog opterećenja samostalnih djelatnosti u odnosu na djelatnosti pravnih lica, vodeći računa o socijalnoj politici redistribucije.

Krajem 2023. godine, na inicijativu poslovne zajednice, izmijenjen je Zakon o porezu na dodanu vrijednost na način da je podignut prag za obaveznu registraciju obveznika u sistem PDV-a, sa 50.000 KM na 100.000 KM ostvarenog prihoda. Na osnovu navedenog, od početka 2024. godine Ministarstvo finansija zaprimilo je više inicijativa, prije svega od strane Zanatsko-preduzetničke komore regije Banja Luka, kojima se traže izmjene Zakona o porezu na dohodak, na način da ukupan godišnji prihod malog preduzetnika po osnovu obavljanja te djelatnosti umjesto dosadašnjih 50.000 KM ne prelazi iznos od 100.000 KM.

Kako bi se ispitala osnovanost navedenih zahtjeva, u saradnji s Poreskom upravom Republike Srpske, Ministarstvo finansija je na osnovu evidencija kojima raspolaže Poreska uprava Republike Srpske, izvršilo poresku analizu samostalnih djelatnosti, i to u pogledu prijavljivanja i plaćanja poreza, zaposlenih lica, iznosa opterećenja predmetne djelatnosti, kao i upoređivanje sa zakonskim rješenjima u zemljama u okruženju, te uporedni prikaz poreskog opterećenja zaposlenog i samostalnog preduzetnika s jedne strane, kao i poreskog opterećenja samostalnog preduzetnika i pravnih lica s druge strane.

Iz pomenute uporedne analize proizilazi da u Republici Srpskoj pravo na status malog preduzetnika, izuzev pobrojanih djelatnosti samostalnih zanimanja, mogu steći sve preduzetničke djelatnosti, što prema postojećoj Uredbi o preduzetničkim djelatnostima iznosi preko 450 različitih privrednih djelatnosti. Prag za ostvarivanje statusa malog preduzetnika iznosi 50.000 KM, maksimalan broj zaposlenih je tri, poreska osnovica je ukupan prihod, a porez se plaća po stopi od 2% na ukupan prihod, a ne manje od 600 KM godišnje. Ostali obveznici poreza na dohodak od samostalne djelatnosti plaćaju porez na dohodak na poresku osnovicu koju predstavlja prihod umanjen za rashode po stopi od 10%.

U Federaciji BiH pravo na paušalno oporezivanje dato je samo za nekoliko pojedinih djelatnosti, i to:

– zanatske djelatnosti i djelatnosti srodne zanatskim, sami bez zapošljavanja drugih lica, plaćaju paušalni mjesečni iznos od 70 KM,

– stari i tradicionalni zanati, sami ili sa najviše dva zaposlena lica, plaćaju paušalni mjesečni iznos od 30 KM,

– prevoz putnika samo sa jednim sredstvom prevoza plaćaju paušalni mjesečni iznos od 50 KM,

– prevoz tereta jednim prevoznim sredstvom nosivosti do osam tona plaćaju paušalni mjesečni iznos od 80 KM i

– trgovina na malo, ličnim radom izvan prodavnica, plaćaju paušalni mjesečni iznos od 70 KM.

Pored navedenog, ako određeni poreski obveznici kojima je određeno plaćanje poreza na dohodak u paušalnom iznosu, osim gotovinskog, povremeno sa pravnim licima ostvaruju i bezgotovinski promet, dužni su da, pored paušalnog mjesečnog iznosa poreza na dohodak, plaćaju porez po odbitku po stopi od 10% na osnovicu koju čini svaki pojedinačni iznos prometa sa pravnim licem koji je naplaćen bezgotovinski. Broj zaposlenih kod malih preduzetnika je 0, osim starih zanata gdje mogu biti do dva zaposlena. Prag za malog preduzetnika (paušalca) izjednačen je sa pragom za ulazak u sistem PDV-a.

Dakle, u Federaciji BiH u režimu paušalnog oporezivanja su isključivo lica koja određeni broj djelatnosti obavljaju samostalno, bez zaposlenih lica, izuzev starih zanata koji mogu imati najviše dva zaposlena, dok u Republici Srpskoj je dozvoljeno da mali preduzetnik zapošljava do tri radnika bez obzira na djelatnost. Takođe, u Republici Srpskoj ne postoji oporezivanje bezgotovinskog prometa malog preduzetnika sa 10% na način kako je to u Federaciji BiH.

Prema Zakonu o porezu na dohodak građana Republike Srbije, uslovi za sticanje prava na paušalno oporezivanje postavljeni su restriktivno u odnosu na djelatnosti (reklamiranje i istraživanje tržišta, trgovina na veliko i malo, hoteli i restorani, finansijsko posredovanje, aktivnosti u vezi sa nekretninama ne mogu biti paušalno oporezovani). Prag za paušal iznosi 133.000 KM. Paušalac ne može biti preduzetnik u čiju djelatnost drugi ulažu. Paušal se određuje u odnosu na promet, u odnosu na ulaganje drugih lica u djelatnost, u odnosu na starost obveznika, mjesto obavljanja djelatnosti, kao i to da li sopstvene proizvode prodaje, radna sposobnost, naseljenost, razvijenost jedinice lokalne samouprave itd.

Prema Zakonu o porezu na dohodak fizičkih lica u Crnoj Gori paušalac je samostalni preduzetnik koji porez na dohodak plaća u jednakim mjesečnim iznosima, prema kriterijumima koji se odnose na vrstu djelatnosti (oko 100 djelatnosti podijeljenih u četiri grupe), zatim visina ostvarenog, odnosno planiranog prometa, učešće troškova poslovanja u ukupnom prometu (od 30% do 50%) i visina planiranog oporezivog prihoda. Obvezniku koji obavlja djelatnosti: advokatsku, notarsku, revizorsku, računovodstvenu, zdravstvenu, konsultantsku, projektantsku, geometra, javnog izvršitelja, drugih profesionalnih i intelektualnih zanimanja, frizersku, bilijar klubova, zabavnih igara, trgovine na malo i veliko, ugostiteljstva, hotelijerstva, finansijskog posredovanja i aktivnosti u vezi sa nekretninama, ne može se priznati pravo plaćanja poreza u godišnjem paušalnom iznosu. Paušalni iznos poreski obveznik plaća u zavisnosti od djelatnosti koju obavlja, čiji ukupan promet u prethodnoj godini nije prešao 18.000 evra, ili ako prvi put počinje da obavlja djelatnost, da planirani promet u tekućoj godini neće preći 18.000 evra (odnosno od 30.000 evra, od 1. januara 2025. godine).

U Republici Hrvatskoj visina godišnjeg paušalnog poreza na dohodak utvrđuje se na osnovu pet poreskih razreda. Na paušalno utvrđenu osnovicu godišnjeg dohotka utvrđuje se poreska obaveza po stopi od 10% uvećana za prirez (npr. za Grad Zagreb 18%). Takođe, ukupni mjesečni doprinosi paušalca iznose oko 200 evra. Primjera radi, paušalac koji ostvari godišnje prihode od 25.000 evra ulazi u 4. razred i plaća 457,89 evra godišnje, plus odgovarajući prirez. U sistem paušalnog oporezivanja mogu ući zanatske djelatnosti i poljoprivrednici koji nisu u sistemu PDV-a, te ostvaruju godišnje prihode do 39.816. evra.

Razlika se ogleda i u povoljnijem statusu malih preduzetnika u Republici Srpskoj, kako u pogledu uslova tako i u pogledu broja djelatnosti koje mogu steći taj status i pravo na poseban režim oporezivanja porezom na dohodak od samostalne djelatnosti.

Takođe, uočena je pojava kada samostalni preduzetnik u toku godine ostvari ukupan prihod blizu trenutno propisanog graničnog iznosa od 50.000 KM, prestaje ili značajno umanji iznos registrovanog prihoda do kraja poreskog perioda kako ne bi izgubio status malog preduzetnika, dok njegovi članovi porodice ili lica na istoj adresi, dakle povezana lica, registruju istu djelatnost i počnu da prijavljuju prihode od te djelatnosti iako je faktički ne obavljaju, dok prvo registrovani faktički obavlja djelatnost. Na ovaj način izbjegavaju se zakonske obaveze isključivo s ciljem izbjegavanja poreskih obaveza. Iz tog razloga u članu 21. predloženi su st. 2. i 3. kojima se propisuje da prilikom utvrđivanja ispunjenosti uslova malog preduzetnika u pogledu ukupno ostvarenog prihoda, cijeni se zbir prihoda tog preduzetnika i sa njim povezanih lica koja obavljaju istu samostalnu djelatnost.

Takođe, pojava da određeni visoko plaćeni poslovi, odnosno zanimanja, kao što su poslovi računarskog programiranja, savjetovanje i slično, umjesto angažmana radnog odnosa i isplate ličnih primanja, registruju samostalnu djelatnost malog obima, koji ima značajno manje poresko opterećenje od ličnog primanja, na koji način takođe izbjegavaju zakonske odredbe te se umanjuje prihod budžeta i fondova. Pored navedenog, uočen je i scenario po kojem se lice angažuje u radni odnos sa punim radnim vremenom prijavljen na određeni iznos ličnog primanja ili platu, a ostatak sredstava je prijavljen kao dohodak od samostalne djelatnosti malog preduzetnika (porez na lična primanja – 8% i doprinosi – 31% na minimalnu platu; porez na dohodak od samostalne djelatnost – 2% na ukupan prihod i oslobođeno doprinosa jer je samostalna dopunska djelatnost).

Ta lica prema načelu fakticiteta nisu samostalni preduzetnici jer obavljaju najveći dio poslova po nalogu jednog ili nekoliko nalogodavaca (što je klasična odlika zaposlenog lica, odnosno nesamostalnog rada), a fakture za izvršeni posao izdaju tom nalogodavcu jednom mjesečno u sličnim ili istim iznosima, konstantno tokom cijele godine. Navedeno dovodi do značajnog izbjegavanja plaćanja poreza i doprinosa koji bi se trebali uplaćivati da je sve prijavljeno kao lično primanje, što posljedično stvara nelojalnu konkurenciju licima koja uredno posluju i plaćaju poreske obaveze prema stvarnom angažmanu lica.

U Republici Srpskoj u odnosu na okruženje najveći broj djelatnosti može biti u sistemu malog preduzetnika. Sistem malog preduzetnika u Republici Srpskoj uveden je radi olakšanog izmirenja poreskih obaveza u smisl