palpal

Kako je propao Farmlend i Robne rezerve Srpske

U pandemiji se pokazalo koliko je važno imati sistem poput robnih rezervi, samomehanizam zaštite domaćeg tržišta i potrošača, a kojeg je naša vladajuća oligarhija bjesomučno razorila i opljačkala, ne mareći ni za druge, ni za sutra.

Sistem robnih rezervi odlično je funkcionisao u bivšoj Jugoslaviji, te smo ga naslijedili i održavali u Republici Srpskoj, prvo kroz Republičku direkciju za robne rezerve, a 2011. usvajanjem novog zakona, propisano je da robnim rezervama upravlja javno preduzeće JP ,,Robne rezerve Republike Srpske,, a.d. Banja Luka, osnovano od strane Republike. Formiranje ovog javnog preduzeća služilo je da se izvrši preregistracija i krene od nule jer je Direkcija robnih rezervi bila predmet eksploatacije i pljačke nosilaca vlasti i njima bliskih tajkuna, od kojih je jedan javno tvrdio da je iz njega isisano preko 150 miliona KM.

A kako je to urađeno, opisaću sada samo kroz primjer Farmlenda, a takvih je primjera, nažalost, mnogo.

Ugovorom o prodaji, skladištenju, čuvanju i obnavljanju priplodne stoke broj: 02-2-320-289, zaključenim 28.01.2005.godine, između „REPUBLIČKE DIREKCIJE ZA ROBNE REZERVE“ zastupane po tadašnjem direktoru Tanasiju Joviću, kao kupca, i „FARMLAND“ a.d. Nova Topola, zastupano po direktoru Goran Cvikić, kao prodavca, Robne rezerve su kupile priplodnu stoku, u ukupnoj količini od 965 grla, u vrijednosti od 2.132.706,10 KM, s tim da tu priplodnu stoku prodavac, kao skladištar, preuzima na dalje čuvanje i obnavljanje u skladištima na način kako je propisano istim ugovorom. To u stvarnosti znači da su Robne rezerve platile Farmlendu matično stado goveda od 965 grla, kao neophodan resurs za ishranu stanovništva, a koje stado je navodno ostalo u posjedu prodavca – Farmlend kao skladištara, uz obavezu da brine o stočnom fondu, a stado zanavlja i povećava, u skladu sa odredbama ugovora.

Međutim, uvidom u Izvještaj komisije preduzeća „Farmlend“ a.d. Nova Topola za popis osnovnog stada (krava i priplodnog podmlatka) na dan 28.01.2005. godine, evidentno je da stanje stada na dan popisa iznosi ukupno 570 grla, ukupne vrijednosti svega 776.618,42 KM. Dakle, na dan 28.01.2005. godine, kada je zaključen ugovor o kupoprodaji 965 grla između „REPUBLIČKE DIREKCIJE ZA ROBNE REZERVE“ kao kupca i preduzeća „FARMLEND“ a.d. kao prodavca, na stanju kod prodavca je bilo značajno manje grla stoke, u odnosu na kupoprodaju i to: 174 grla krava manje u odnosu na kupoprodajni ugovor, zatim junica 72 grla manje u odnosu na ugovor i 202 teleta manje u odnosu na ugovor i fakturu.

Dakle, evidentno je da je postojala razlika i fiktivna prodaja stoke po predmetnom kupoprodajnom ugovoru, gdje je uočeno značajno odstupanje, kako u količini grla koja su u momentu prodaje bila u vlasništvu preduzeća „Farmlend“ a.d. Nova Topola i koja su navodno prodana Republičkoj direkciji za robne rezerve, tako i u pogledu njihove vrijednosti. Znači, razlika između iskazane knjigovodstvene vrijednosti stada u preduzeću „Farmlend“ a.d. Nova Topola i iskazane prodajne vrijednosti po Ugovoru o kupoprodaji iznosila 1.356.087,68 KM, što implicira da je zaključeni Ugovor o kupoprodaji neistinit i štetan u odnosu na kupca, odnosno Republičku direkciju za robne rezerve. Navedeno upućuje da je od strane više povezanih lica pričinjena značajna šteta kako po Republičku direkciju za robne rezerve RS, samim tim i po budžet Republike Srpske, čime je počinjeno i više krivičnih djela, propisanih entitetskim krivičnim zakonodavstvom, ali za koja, bar prema mojim saznanjima, niko nije odgovarao.

Potom je dana 01. 03. 2008. godine zaključen Aneks 1 na navedeni ugovor, zaveden pod brojem: 2228 i realizovan 06. 06. 2008. godine, između „REPUBLIČKE DIREKCIJE ZA ROBNE REZERVE“ koju je tada već zastupao direktor Radovan Samardžija i „FARMLEND“ a.d, tada zastupan po direktoru Hrvoje Capar. Po navedenom Aneksu ugovora, finansijskim vještačenjem vještaka ekonomske struke, procijenjena je vrijednost stočnog fonda, vlasništva Direkcije, koji je u skladu sa navedenim ugovorom uskladišten kod „FARMLEND“ a.d. Nova Topola, na iznos od svega 574.640,00 KM. Vještaka je angažovala „REPUBLIČKA DIREKCIJA ZA ROBNE REZERVE“ Banja Luka i isti nalaz je plaćen od strane Direkcije. Aneksom ugovora konstatovano je značajno umanjeno stanje stočnog fonda, kako količinski tako i vrijednosno i to sa, u osnovnom ugovoru, pomenutih 465 grla krava na svega 90 grla krava u vrijednosti od 256.000,00 KM, sa 230 grla steonih junica na 44 grla steonih junica u vrijednosti od 161.920,00 KM i sa 270 grla teladi na 214 grla teladi u vrijednosti od 156.220,00 KM. Dakle, evidentno je da je Aneksom 1 predmetnog ugovora, značajno umanjena kako količina priplodne stoke tako i vrijednost iste. Umanjenje se odnosi na ukupno za 617 grla priplodne stoke u vrijednosti od 1.558.258,46 KM uz obrazloženje da je isto urađeno po nalazu vještaka broj: 15/2-1639/08, kojim nalazom je potraživanje u robi i novcu umanjeno sa 965 grla tovne stoku u ukupnoj vrijednosti od 2.132.706,10 KM, na potraživanje u robi od 348 grla u vrijednosti od 574.640,00 KM. Odredbom navedenog Aneksa ugovora obavezan je „FARMLEND“, da na račun Direkcije isplati iznos od 574.640,00 KM, kao protuvrijednost ugovornih obaveza. Vlada RS-a je Zaključkom broj: 04/1-012-1233/08 od 22.05.2008.godine, dala saglasnost na navedeni Aneks ugovora.

Gorenavedena poslovna promjena, koja se odnosi na značajno umanjenje vrijednosti priplodne stoke u vlasništvu Direkcije, evidentirana je i pomenuta u Izvještaju centralne popisne komisije o obavljenom godišnjem popisu imovine, sredstava i obaveza Direkcije za robne rezerve, sa stanjem na dan 31. 12. 2008. godine, broj: 14/2-659/09 od 25. 02. 2009. godine, gdje je od strane popisne komisije naloženo da se u robnom knjigovodstvu Direkcije izvrši odgovarajuće isknjižavanje potraživanja za gore pomenuti iznos od 1.558.258,46 KM, a u skladu sa Ugovorom i Zaključkom Vlade broj: 04/1-012-1233/08 od 22.05.2008.godine. Navedenim Zaključkom Vlade RS data je saglasnost „REPUBLIČKOJ DIREKCIJI ZA ROBNE REZERVE“ da potpiše predmetni Aneks ugovora o prodaji, uskladištenju i čuvanju i obnavljanju priplodne stoke sa preduzećem „Farmland“ a.d. Nova Topola. U potpisu Predmetnog Zaključaka Vlade je Predsjednik Vlade RS Milorad Dodik.

Sve vrijeme trajanja ugovornog odnosa Farmlend je eksploatisao goveda i prodavao mlijeko otkupljivačima za svoj račun. Iako su imali koncesije na ogromne površine obradivog zemljišta, iste nisu zasijane. Goveda su prodavana bez ikakvog nadzora, a značajan dio je i uginuo. Bahatim ponašanjem, tajkuni bliski vlasti uništili su nekadašnjeg prehrambenog giganta. Kada se sa ove distance pogleda način vođenja Farmlendom evidentno je da nikada nije ni postojala ozbiljna namjera bavljenja osnovnom djelatnošću, već samo isisavanja novca iz budžeta, što je nekad uglednu farmu pretvorilo u ruševinu.

Katastrofalno upravljanje Farmlendom vodio je generalni direktor Mladenko Topalović, inače kadar SNSD-a, koji je i dalje na papiru direktor firme koja se ne nalazi u insolventnom postupku, a kao nagradu za ovaj poslovni poduhvat dobio sinekuru u Elektrokrajini, gdje od 2019. radi kao šef naplate i prodaje.

Po ažurnim podacima, poreski dug koji je ostao iza Farmlenda iznosi nešto manje od 5 miliona KM.

Tako je namjernim štetnim i nesavjesnim poslovanjem, kroz niz prevarnih modaliteta, uništavan sistem robnih rezervi, a za šta danas plaćamo cijenu. Ovih dana, kada su kućni budžeti ogromne većine stanovništva prenapregnuti zbog nekontorlisanog rasta cijena, prije svega osnovnih životnih namirnica i energenata, opet se moramo podsjetiti maćehinskog odnosa naše vlasti koja je jedan od ključnih mehanizama kontrole tršišta opustošila prelivajući milione u vlastite džepove.

Pogledajte kako Farmlend izgleda danas.

 

Nebojša Vukanović