I dok sa jedne strane Miloradu Dodiku povećavaju budžet sa 56 na 77 miliona maraka, Vlada Republike Srpske ponovo povećava namete, pa posle najava poskupljenja struje, boravišne takse, sada su se dosjetili da oporezuju male preduzetnike, koji će morati da plaćaju70% do  80% od prosječne bruto plate, što je veliki udar i namet. Cilj je da se pokuša oporezovati i oglobiti bukvalno svaka aktivnost, da se narod stišćnj i cijedi kao suva drenovina, a da sa druge strane moćnici na vrhu razbacuju milione i žive kao srpski šeici. U nastavku prenosim u cjelosti prijedlog izmjena i dopuna Zakona o doprinosima koji će u utorak po hitnom postupku razmatrati Narodna skupština Republike Srpske.

REPUBLIKA SRPSKA

VLADA

PRIJEDLOG

(po hitnom postupku)

ZAKON

O IZMJENAMA I DOPUNAMA ZAKONA

O DOPRINOSIMA

Banja Luka, decembar 2024. godine

Prijedlog

(po hitnom postupku)

ZAKON

O IZMJENAMA I DOPUNAMA ZAKONA

O DOPRINOSIMA

Član 1.

U Zakonu o doprinosima („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 114/17, 112/19, 49/21, 119/21, 56/22, 132/22 i 112/23) u članu 3. u stavu 1. tačka 6) mijenja se i glasi:

„6) koje obavlja preduzetničku djelatnost ili samostalno zanimanje kao osnovno zanimanje, pod uslovom da nije korisnik prava na penziju,“.

St. 2. i 3. mijenjaju se i glase:

„(2) Licima koja obavljaju preduzetničku djelatnost, u smislu ovog zakona, smatraju se lica koja obavljaju djelatnost iz člana 14. stav 2. Zakona, kojim se uređuje oporezivanje dohotka fizičkih lica i po tom osnovu su obveznici poreza na dohodak od samostalne djelatnosti.

(3) Licima koja obavljaju djelatnost samostalnog zanimanja, u smislu ovog zakona, smatraju se lica koja obavljaju djelatnost iz člana 14. stav 3. Zakona, kojim se uređuje oporezivanje dohotka fizičkih lica i po tom osnovu su obveznici poreza na dohodak od samostalne djelatnosti.“

Član 2.

U članu 6. u tački 6) poslije riječi: „nezaposlenosti“ dodaju se zapeta i nove t. 7) i 8), koje glase:

„7) koje ostvaruje dohodak od preduzetničke djelatnosti ili samostalnog zanimanja, a korisnik je prava na penziju,

8) koje ostvaruje dohodak od preduzetničke djelatnosti ili samostalnog zanimanja kao dopunskog zanimanja“.

Član 3.

U članu 11. tačka 1) mijenja se i glasi:

„1) za lica koja obavljaju preduzetničku djelatnost u 2025. godini iznosi najmanje 70%, a od 1. januara 2026. godine iznosi najmanje 80% prosječne bruto plate u Republici za prethodnu godinu, a prema posljednjem podatku Republičkog zavoda za statistiku, objavljenom u ’Službenom glasniku Republike Srpske’,“.

U tački 2) riječi: „samostalno obavljaju profesionalnu djelatnost“ zamjenjuju se riječima: „obavljaju samostalno zanimanje“.

U tački 3) poslije riječi: „člana 5. tačka 5)“ dodaju se riječi: „i člana 6. t. 7) i 8)“.

Član 4.

U članu 21. ispred riječi: „Doprinosi“ dodaje se broj 1 u obostranoj zagradi.

Poslije stava 1. dodaje se novi stav 2, koji glasi:

„(2) Lica koja su korisnici prava na samostalnu penziju iz Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Republike Srpske ne plaćaju doprinose na primanja ostvarena od nedobitnih organizacija čija je osnovna djelatnost pružanje humanitarne i socijalne pomoći.“

Član 5.

Ovaj zakon objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srpske“, a stupa na snagu 1. januara 2025. godine.

Broj: PREDSJEDNIK

Datum: NARODNE SKUPŠTINE

Nenad Stevandić

OBRAZLOŽENJE

PRIJEDLOGA ZAKONA O IZMJENAMA I DOPUNAMA ZAKONA O DOPRINOSIMA

(po hitnom postupku)

I USTAVNI OSNOV

Ustavni osnov za donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o doprinosima sadržan je u Amandmanu XXXII na član 68. t. 7. i 18. Ustava Republike Srpske, kojim je propisano da Republika uređuje i obezbjeđuje bankarski i poreski sistem, kao i druge odnose od interesa za Republiku u skladu sa Ustavom.

Članom 70. stav 2. Ustava Republike Srpske propisano je da Narodna skupština Republike Srpske donosi zakone, druge propise i opšte akte.

II USKLAĐENOST SA USTAVOM, PRAVNIM SISTEMOM I PRAVILIMA NORMATIVNOPRAVNE TEHNIKE

Prema Mišljenju Republičkog sekretarijata za zakonodavstvo, broj: 22.03-020-3097/24 od 3. decembra 2024. godine, ustavni osnov za donošenje ovog zakona sadržan je u Amandmanu XXXII na član 68. t. 7. i 18. Ustava Republike Srpske, prema kojima Republika, između ostalog, uređuje i obezbjeđuje poreski sistem i druge odnose od interesa za Republiku, a prema članu 62. stav 2. Ustava propisano je da su sredstva budžeta porezi, takse i drugi zakonom utvrđeni prihodi. Takođe, članom 70. tačka 2. Ustava Republike Srpske propisano je da Narodna skupština donosi zakone, druge propise i opšte akte.

Razlozi za donošenje ovog zakona sadržani su u potrebi pravilnijeg određivanja doprinosa vodeći računa o pravičnosti i načelu ekonomske snage obveznika.

Ovim zakonom precizira se da je obveznik doprinosa, između ostalih, i lice koje obavlja preduzetničku djelatnost ili samostalno zanimanje kao osnovno zanimanje, pod uslovom da nije korisnik prava na penziju. Takođe, usklađuju se pojmovi preduzetničke djelatnosti i samostalnog zanimanja sa značenjem ovih pojmova predloženih u izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak, a koje se zajedno sa ovim zakonom dostavljaju Narodnoj skupštini na usvajanje.

Pored navedenog, propisano je da se minimalna osnovica doprinosa za lica koja obavljaju samostalno djelatnost postepeno povećava sa dosadašnjih 60% prosječne bruto plate u Republici na 80% prosječne bruto plate u Republici, tako da će u 2025. godini osnovica doprinosa iznositi 70%, a od 1. januara 2026. godine iznosiće 80% prosječne bruto plate u Republici.

Plaćanja doprinosa oslobađaju se lica koja ostvaruju pravo na penziju iz Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Republike Srpske ukoliko ostvaruju primanja za rad u okviru humanitarnih organizacija ili organizacija koje se bave pružanjem socijalne pomoći licima koja su u stanju socijalne potrebe.

Ovaj sekretarijat konstatuje da je obrađivač, u skladu sa članom 213. Poslovnika Narodne skupštine Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 66/20), naveo razloge za donošenje ovog zakona po hitnom postupku.

Sekretarijat za zakonodavstvo je uputio određene sugestije koje su se odnosile usklađivanje teksta sa Pravilima za izradu zakona i drugih propisa Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 24/14), što je obrađivač u cijelosti prihvatio i ugradio u tekst Prijedloga.

Budući da je Republički sekretarijat za zakonodavstvo utvrdio da je ovaj prijedlog usklađen sa Ustavom, pravnim sistemom Republike i Pravilima za izradu zakona i drugih propisa Republike Srpske, mišljenja smo da se Prijedlog zakona o izmjenama i dopunama Zakona o doprinosima (po hitnom postupku) može uputiti dalje na razmatranje.

III USKLAĐENOST SA PRAVNIM PORETKOM EVROPSKE UNIJE

Prema Mišljenju Ministarstva za evropske integracije i međunarodnu saradnju broj: 17.03-020-3116/24 od 29. novembra 2024. godine, a nakon uvida u propise Evropske unije i analize odredaba Prijedloga zakona o izmjenama i dopunama Zakona o doprinosima (po hitnom postupku), nisu ustanovljeni obavezujući izvori prava EU relevantni za predmet uređivanja dostavljenog prijedloga. Zbog toga u Izjavi o usklađenosti stoji ocjena „Neprimjenjivo“.

IV RAZLOZI ZA DONOŠENJE ZAKONA

Zakonom o doprinosima uređeni su parametri i obaveza plaćanja doprinosa na osnovu kojih obveznici ostvaruju prava iz četiri osnovna i obavezna osiguranja u Republici Srpskoj, penzijsko i invalidsko osiguranje, zdravstveno osiguranje, osiguranje za slučaj nezaposlenosti i prava iz dječije zaštite. Doprinosi u trenutnom sistemu su osnov za ostvarivanje prava, s tim što iznos plaćenih doprinosa nije parametar količine, odnosno veličine ostvarenih prava u osiguranju, jer je u Republici Srpskoj na snazi sistem međugeneracijske solidarnosti. Praktično obveznici sa većom ekonomskom snagom finansiraju ostvarivanje prava za one sa manjom ekonomskom snagom.

Na tim osnovama uspostavljen je i sistem plaćanja doprinosa, sa parametrima utvrđenim ovim zakonom.

Međutim, iako su sistemi osiguranja bazirani na principu solidarnosti, neophodno je u određivanju poreskih obaveza, uključujući doprinose, voditi računa o osnovnim ustavnim i poreskim načelima, prije svega pravičnosti u oporezivanju i načelu ekonomske snage obveznika.

Prema odredbama važećeg zakona, obveznici doprinosa koji ostvaruju lična primanja (plate – nesamostalan rad) plaćaju doprinose na osnovicu koju čini bruto plata (neto plata, porez na dohodak i doprinosi), a lica koja ostvaruju primanje na osnovu ugovora o dopunskom radu plaćaju doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovicu koju čini bruto naknada ostvarena po osnovu takvog angažmana.

S druge strane, lica koja samostalno obavljaju djelatnost (samostalan rad) plaćaju doprinose na osnovicu koju čini najmanje 60% prosječne bruto plate u Republici Srpskoj za prethodnu godinu, a ukoliko tu djelatnost obavljaju kao dopunsku ili dodatnu, nemaju obavezu plaćanja doprinosa na tako ostvareni prihod. Određivanje osnovice koja je vezana za prosječnu platu u Republici je izvršeno kako ne bi došlo do previsokog opterećenja ove kategorije obveznika jer u pravilu osnovicu doprinosa čini ukupan (bruto) prihod obveznika. Kako je bruto prihod obveznika samostalne djelatnosti u pravilu viši od prihoda lica koja obavljaju rad za drugoga i primaju najnižu platu, određena je minimalna osnovica vezana za prosječnu platu u Republici.

Dalje, lica koja primaju platu za svoj rad ne mogu plaćati doprinose na osnovicu koja je niža od najniže plate kako je to i propisano odredbom člana 10. Zakona o doprinosima.

Imajući na umu da je obavljanje samostalne djelatnosti od strane nosioca samostalne djelatnosti suštinski rad, bilo je neophodno izjednačiti ili u najvećem dijelu približiti opterećenja rada samostalnog i nesamostalnog, odnosno rada za drugoga.

Takođe, treba imati na umu da je rad za koji se ostvaruje najniža utvrđena plata u Republici Srpskoj najjednostavniji rad i mora biti najmanje opterećen fiskalnim obavezama, tako da je i sa tog aspekta bilo neophodno utvrditi višu osnovicu za lica koja samostalno obavljaju rad.

Slijedom naprijed navedenog ovim zakonom podiže se minimalna osnovica za lica, nosioce samostalne djelatnosti koje tu djelatnost obavljaju u vidu osnovnog zanimanja, sa dosadašnjih 60% na 80% prosječne bruto plate u Republici Srpskoj za prethodnu godinu. Međutim, nakon održanog sastanka sa predstavnicima Zanatsko-preduzetničke komore i Privredne komore, uvažavajući sugestije predstavnika da predmetno povećanje ne treba uvoditi odjednom, predloženo je postepeno povećanje osnovice doprinosa, na način da u prvoj godini primjene, odnosno u 2025. godini, osnovica doprinosa za lica koja obavljaju samostalnu djelatnost u vidu osnovnog zanimanja, a nisu korisnici prava na penziju, umjesto sadašnjih 60% iznosi 70%, a od 1. januara 2026. godine iznosi 80% prosječne bruto plate u Republici.

Takođe, utvrđuje se obaveza plaćanja doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje za lica koja ostvaruju dohodak od samostalne djelatnosti, a korisnici su prava na penziju, te za lica koja samostalnu djelatnost obavljaju kao dopunsku djelatnost, na osnovicu koja iznosi 30% prosječne bruto plate u Republici.

Ova lica su do sada bila u cijelosti oslobođena obaveze plaćanja doprinosa, međutim usljed potrebe sprečavanja nelojalne konkurencije ili suštinski njenog smanjenja, neophodno je bilo uvesti minimalnu obavezu doprinosa za ova lica. Sa druge strane, lica koja djelatnost obavljaju kao dodatnu su i dalje izostavljena od obaveze plaćanja doprinosa, zbog činjenice da se radi o licima koja tu djelatnost ne mogu obavljati ličnim radom, već isključivo preko zaposlenih radnika.

Ovim zakonom se takođe oslobađaju obaveze plaćanja doprinosa na ostvarena primanja lica koja ostvaruju pravo na penziju iz Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje Republike Srpske, pod uslovom da su ta primanja ostvarena od nedobitne (neprofitne) organizacije koja se bavi pružanjem humanitarne i socijalne pomoći.

Razlozi ovakvog predlaganja su prije svega u činjenici da lica koja ostvaruju pravo na penziju (dalje: penzioneri) nisu lica koja mogu ostvariti prava po osnovu svih doprinosa, prvenstveno doprinosa za dječiju zaštitu i doprinosa za prava iz oblasti nezaposlenosti jer se radi o licima koja su prava iz dječije zaštite već ostvarila u ranijim godinama života, a prava po osnovu nezaposlenosti ne mogu ostvariti jer ne mogu biti nezaposlena lica kao primaoci penzije. Takođe, prava iz zdravstvenog osiguranja ostvaruju se na osnovu plaćenog doprinosa iz penzije, dok prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su već ostvarena. S druge strane, sredstva koja ostvaruju organizacije koje pružaju humanitarnu i socijalnu pomoć su namijenjena najčešće u cijelosti toj pomoći, tako da bi plaćanje doprinosa u ovoj situaciji nesporno dovelo do umanjenja sredstava koja bi trebala da se usmjere u pomoć onima kojima je ta pomoć neophodna.

V RAZLOZI ZA DONOŠENJE ZAKONA PO HITNOM POSTUPKU

Članom 213. Poslovnika Narodne skupštine Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 66/20) data je mogućnost, izuzetno, za donošenje zakona po hitnom postupku u slučaju kada se zakonom uređuju pitanja i odnosi nastali usljed okolnosti koje nisu mogle da se predvide, a nedonošenje zakona bi moglo prouzrokovati štetne posljedice po život i zdravlje ljudi, bezbjednost Republike i rad organa i organizacija, te ako je to u opštem interesu.

Plaćanje doprinosa, ostvarivanje prava iz obaveznih osiguranja, suzbijanje nelojalne konkurencije, približavanje prihoda od samostalnog i nesamostalnog rada u odnosu na plaćanje doprinosa, sve u skladu sa principom pravičnosti i ekonomske snage, razlozi su zbog kojih je ovaj zakon neophodno donijeti u što kraćem roku, a to podrazumijeva njegovo donošenje po hitnom postupku.

VI OBRAZLOŽENJE PREDLOŽENIH RJEŠENJA

Čl. 1. i 2. mijenjaju se odredbe čl. 3 i 6. osnovnog teksta Zakona o doprinosima na način da se vrši usklađivanje pojmova preduzetničke djelatnosti i samostalnog zanimanja sa tim pojmovima iz Zakona kojim se uređuje oporezivanje dohotka fizičkih lica, te uvođenje obaveze plaćanja doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje za lica koja ostvaruju dohodak od samostalne djelatnosti, a korisnici su prava na penziju, te za lica koja samostalnu djelatnost obavljaju kao dopunsku djelatnost, na osnovicu koja iznosi 30% prosječne bruto plate u Republici. Na predloženi način približavaju se obaveze po osnovu doprinosa za lica koja samostalno obavljaju dopunski rad sa licima koja dopunski rad obavljaju za drugoga. U oba slučaja radi se o licima koja maksimalno do četiri sata dnevno obavljaju rad kao dopunski. Dosadašnje rješenje kojim lica koja samostalno obavljaju rad ne plaćaju doprinose, a lica koja rade po osnovu ugovora o dopunskom radu plaćaju doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje se mijenja, tako da i ta lica plaćaju doprinos za PIO na osnovicu koja iznosi 30% prosječne bruto plate u Republici za prethodnu godinu. Predloženim normama donekle se smanjuje razlika u pogledu plaćanja doprinosa za PIO lica koja ostvaruju prihod dopunskim radom, bilo samostalnim bilo nesamostalnim.

Članom 3. mijenja se član 11. tako što se minimalna osnovica doprinosa za lica koja obavljaju samostalno djelatnost postepeno povećava sa dosadašnjih 60% prosječne bruto plate u Republici na 80% prosječne bruto plate u Republici, pa će u 2025. godini osnovica doprinosa iznositi 70%, a od 1. januara 2026. godine iznosiće 80% prosječne bruto plate u Republici za prethodnu godinu.

Minimalna osnovica u iznosu od 60% prosječne bruto plate u Republici utvrđena je Zakonom o doprinosima, koji je stupio na snagu 1. januara 2015. godine. U tom periodu prosječna bruto plata u Republici iznosila je 1.351 KM, pa je ova osnovica iznosila 810,60 KM, dok je minimalna plata u Republici za 2015. godinu iznosila 370 KM neto. Jasno je dakle da je iznos od 60% od prosječne bruto plate u Republici bio značajno viši od iznosa minimalne plate, dok to sada, nakon deset godina nije slučaj. Dalje, članom 10a. Zakona o doprinosima utvrđeno je da osnovica doprinosa za lica koja ostvaruju lično primanje – platu ne može biti niža od najniže plate. Najniža plata je plata koja se isplaćuje za najjednostavniji rad u Republici, pa je osnovano i očekivati da niko u Republici ne može imati prihod za jednak rad koji je niži od najniže plate. Odredba o minimalnoj osnovici od 60% prosječne bruto plate je i bila viša od najniže osnovice do prošle godine, odnosno ove godine, u kojoj je najniža plata, koja predstavlja i najnižu osnovicu doprinosa, utvrđena u iznosu od 900 KM neto, odnosno 1.344,3 KM u bruto iznosu, dok je 60% od prosječne bruto plate koja će za ovu godinu iznositi oko 2.150 KM iznosi 1.290 KM, što čini osnovicu doprinosa za nosioce samostalne djelatnosti nižom od najniže osnovice u Republici. Bitno je naglasiti da je najniža plata cijena najjednostavnijeg rada za drugoga, te da svaki drugi rad mora biti plaćen i vrednovan više, pa samim tim i oporezovan u većem obimu. Distribucija poreskog opterećenja je jedan od alata pravične raspodjele i pravičnosti u oporezivanju.

Članom 4. dopunjava se norma člana 21. kojom se utvrđuje novi stav 2. Njime se oslobađaju doprinosa lica koja ostaruju pravo na penziju iz Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Republike Srpske ukoliko ostvaruju primanja za rad u okviru humanitarnih organizacija ili organizacija koje se bave pružanjem socijalne pomoći licima koja su u stanju socijalne potrebe. U suštini, prava koja proističu iz doprinosa ova lica ne mogu ostvariti jer su već ostvarila za doprinose koji su bili plaćeni u toku njihovog radnog vijeka. Doprinosi su namjensko davanje za koje obveznici ostvaruju određena prava iz fondova obaveznih osiguranja. Ova lica prava iz zdravstvenog osiguranja već ostvaruju plaćanjem doprinosa za zdravstveno osiguranje iz penzije koju ostvaruju, prava po osnovu nezaposlenosti i dječije zaštite ne mogu zbog prirode svog statusa ostvariti, dok su pravo na penziju već ostvarili. S druge strane, sredstva sa kojima raspolažu organizacije koje pružaju socijalnu i humanitarnu pomoć su neophodna za pružanje te pomoći tako da na ovaj način se povećava iznos sredstava koja se mogu usmjeriti u pomoć i time doprinijeti poboljšanju materijalnog statusa korisnika pomoći.

Član 5. sadrži završnu odredbu o stupanju na snagu ovog zakona i predviđeno je da zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srpske“.

VII FINANSIJSKA SREDSTVA I EKONOMSKA OPRAVDANOST DONOŠENJA ZAKONA

Prosječna bruto plata u 2023. godini je iznosila 1.937 KM mjesečno. Od toga 75 KM mjesečno se izdvaja za porez, dok se za doprinose izvaja 600 KM mjesečno.

Kada je u pitanju najniža plata u 2024. godini, ona u bruto iznosu iznosi 1.344 KM. Na nju se plaća porez u iznosu od 27 KM i doprinosi u iznosu od 417 KM. Iz navedenog proizilazi da najniža neto plata u 2024. godini iznosi 900 KM. Poređenja radi, mali preduzetnik plaća doprinose u iznosu od 360 KM, što je manje za 57 KM u odnosu na doprinose koji se plaćaju na najnižu platu u 2024. godini, odnosno 240 KM manje u odnosu na doprinose koji se plaćaju na prosječnu platu u 2023. godini.

Takođe, potrebno je napomenuti da trenutni obračun doprinosa na 60% prosječne bruto plate iz prethodne godine dovodi do gubitka prihoda od doprinosa u iznosu od približno 44 miliona KM u odnosu na pune doprinose na prosječnu bruto platu u 2023. godini, odnosno 50 miliona KM u 2024. godini. Prema važećem načinu obračuna doprinosa na 60% prosječne bruto plate iz prethodne godine, procijenjeni gubitak prihoda od doprinosa u 2025. godini bi iznosio 56 miliona KM. Izmjenom načina obračuna doprinosa na 70% prosječne bruto plate u Republici Srpskoj u prethodnoj godini, gubitak prihoda od doprinosa bi se smanjio i iznosio bi 42 miliona KM. Izmjenom načina obračuna doprinosa na 80% prosječne bruto plate, gubitak prihoda od doprinosa bi bio na najnižem nivou i iznosio bi 28 miliona KM.

Prema predloženom zakonu, odnosno prema odredbi kojom se dosadašnja osnovica doprinosa postepeno povećava sa 60% na 80% prosječne bruto plate u prethodnoj godini, doći će do povećanja prihoda od doprinosa u 2025. godini u iznosu od oko 14 miliona KM, a od 2026. godine za dodatnih 14 miliona KM, što u ukupnom iznosu predstavlja povećanje od 28 miliona KM. Od toga 15,6 miliona KM odnosi se na povećanje prihoda od doprinosa od malih preduzetnika, dok se 12,4 miliona KM odnosi na povećanje prihoda od doprinosa običnih preduzetnika.

Prema podacima Poreske uprave Republike Srpske 3.948 je nosilaca samostalne djelatnosti koji tu djelatnost obavljaju kao dopunsku. Do sada ti obveznici nisu plaćali doprinose uopšte, dok bi prema