palpal

Vizija koja postaje stvarnost

Početkom maja 2016. godine, prije raspisivanja lokalnih izbora i Odluke CIK-a da meni i Listi za pravdu i red zabrani učešće na lokalnim izborima održanim oktobra 2016. godine, zbog opstrukcija i namjernih grešaka lokalnih kadija. objavio sam svoju viziju i detaljan Program razvoja Trebinja na 72 strane, sa projekcijama, detaljnim analizama, projektima i fazama razvoja svih segmenata društva. Ponosan sam na činjenicu da su ideje i program postali opšteprihvaćeni od gotovo svih, ne samo političkih subjekata već privrednika, intelektualaca, građana… Nažalost mnoge ideje su preuzete ali iskrivljene, pa tako još ismo završili obnovu i popločavanje Starog grada, otkopavanje hendeka (iako je Srbija dala novac), zatvoreni bazen postao je Skadar na Trebišnjici koji guta milione umjesto da se brzo, lako i jeftino napravi montažni bazen na postojećem Olimpijskom bazenu, Holding je obesmišljen osnivanjem „Rada“, Agrarni fond nema svoju prvobitnu svrhu podsticanja poljoprivredne proizvodnje i razvoja sela već se sav rad svodi na medijske manipulacije, predstave, bahato trošenje i pranje budžetskog novca, gradski prevoz i model rada je iskrivljen i nije najefikasniji, a razvoj turizma je stihijski umjesto da se ozbiljno radi u etapama… Ideje nam mogu (pre)uzeti i iskriviti, ponekad i uništiti, ali nas ne mogu zaustaviti. Program se ne može sprovesti i ne može se napraviti vidljiv rezultat i veliki iskorak bez ozbiljne grupe ljudi i stručnjaka koji će napraviti dobar tim, koji imaju kolektivnu svijest, odgovornost, želju, motiv i energiju da se bore, iskoriste potencijale i resurse, Trebinje  pretvore u ugodno mjesto za život svih građana, podignu životni standard i kvalitet življenja.

Puno je iskušenja, testova, padova i ispita koje sam prošao sa svojim saradnicima i istomišljenicima od 2012. godine, kada sam se prvi put kandidovao za gradonačelnika Trebinja kao nezavisni kandidat, do danas, kako bih dokazao iskrene namjere, upornost i istrajnost. Trebinjci su me dugo iskušavali i testirali, kao rijetko koga, i mislim da je nakon 8 godina testiranja zrelo vrijeme da se ekipi koju sam okupio na Listi za pravdu i red i gradonačelniku Iliji Stankoviću, koga iskreno podržavamo, da jedna šansa, siguiran sam da je nećemo prokockati. Od poboljšanja uslova rada i plata radnicima u Industriji alata, Mljekari „Pađeni“ i kompaniji „Nešković“, postrojavanja i pritiska da se poštuje zakon i prava radnika, odbrane zgrade Pošte u Policama, čiju sam prodaju lani spriječio, do novog puta za Ljubinje, koga ne bi bilo bez snažnog pritiska u Narodnoj skupštini Republike Srpske i skretanja pažnje na zaboravljenu Hercegovinu, struje posle 20 godina za povratnike u Kutini, asfalta preko Bobana, do operacije „Batagon“ u švajcarskom Cugu, odbrane Alumine i rušenja pljačke naroda preko šatora zvanog pokretna bolnica, puno je malih i velikih pobjeda, značajnih uspjeha koje su postignuti za kratko vrijeme, manje od dvije godine u skupštinskim klupama, iz opozicije bez bilo kakvih resursa i vlasti. Ako se iz opozicije mogu iz temelja mijenjati stvari i rješavati brojni i krupni problemi, šta tek  onda sve može da napravi grupa ljudi kad preuzme kontrolu i poluge vlasti, počne da radi u interesu svih građana, a ne samo male grupe povlaštenih i privilegovanih.

Krajnje je vrijeme da građani Trebinja daju jednu priliku novoj ekipi ljudi koja će iz korjena promijeniti sistem, osloboditi institucije i natjerati iz da rade za opštu stvar, štite obespravljene, raju i sirotinju obuzdavajući moćnike, izvršiti depolitizaciju i profesionalizaciju, na ključna mjesta postaviti najobrazovanije i najsposobnije, osloboditi grad lanaca, stegaa i okova male grupe ljudi i oligarha koji sve kontrolišu, da napokon živimo slobodno i dostojanstveno, životom dostojnim čovjeka 21-og vijeka. Zrelo je vrijeme za korjenite promjene jer je svima postalo jasno i očigledno da ovako više ne ide, krajnje je vrijeme da se uozbiljimo i napravimo zaokret.

Kao podsjećanje na stare ideje, program i vizije, koje se stalno dorađuju, modernizuju i šire, ponovo objavljujem Program razvoja grada Trebinja od 2016. do 2020. godine, koji sam napisao aprila i maja 2016. godine, i koji će uz određene izmjene, dorade, nove ideje i vizije, ostati okosnica stvaranja novog Trebinja kada se u novembru promijeni vlast i nakaradni sistem, a potpuno nova grupa neucijenjenih ljudi, nekompromitovanih anonimusa, preuzme odgovornost za izgled Trebinja 2024. godine.

Neka bude što biti ne može, neka bude borba neprestana, do konačne pobjede!

 

                    PROGRAM RAZVOJA GRADA TREBINJA U PERIODU OD 2016. DO 2020.

 

Trebinje ima izuzetno povoljan geografski položaj, nalazi se u neposrednom zaleđu Jadranskog mora na tromeđi Crne Gore, Hrvatske i BiH, i kao jedini grad u Srbiji i Republici Srpskoj sa izmijenjeno-mediteranskom klimom ima odlične preduslove za ubrzan razvoj. Svjedoci smo da je u poslijeratnom periodu umjesto očekivane obnove nažalost došlo do sistematskog uništavanja privrede, iseljavanja stanovništva, te stagnacije u gotovo svim segmentima društva. Zbog toga je neophodno napraviti veliki sistemski zaokret, radikalne reforme i promjene u radu i funkcionisanju lokalne administracije, te maksimalno iskoristiti potencijale, sredstva i brojne resurse za rješavanje problema velike nezaposlenosti.

 

Posljednjih godina Trebinje je nažalost postalo prepoznatljivo po učestalim previranjima i velikim tenzijama na političkoj sceni, a to nikako nije dobra okolnost za privlačenje investitora, turista i gostiju, ali i opštu atmosferu u najjužnijem gradu Srpske. Političari ne treba da podstiču podjele među građanima, već da svojim primjerom i pristojnim ponašanjem doprinose poboljšanju odnosa među ljudima.  Izborna kampanja na predstojećim lokalnim izborima u oktobru treba da protekne u korektnoj i fer atmosferi, kandidati treba da suprotstave mišljenja, ideje i programe, a da se uzdrže od teških riječi, prljave kampanje i uvreda. Teorija poznata kao „Tačka preokreta“ pokazuje da prisojan ambijent, uređen prostor i skladan sistem podsvjesno pozitivno utiče na psihologiju čovjeka koji se navikne na lijepo, uređeno i čisto, i umjesto nasilno počinje da se ponaša pristojno.  Kao što anarhija, haos i bezvlašće negativno utiču na čovjeka i opštu situaciju u društvu, i iz ljudi često izvlače najgore osobine, tako bi i zdrave promjene, stvaranje uređenog sistema u lijepom, čistom i perspektivnom gradu  značajno doprinjelo poboljšanju opšteg stanja u društvu, boljim međuljudskim odnosima, povratku izvornim starim vrijednostima.

Podizanjem kvaliteta i nivoa vođenja izbornih kampanja, stručnom i pristojnom raspravom oko programskih pitanja, motivisaće  se novi mladi, sposobni i obrazovani ljude da se uključe u politički život i svojim idejama i aranžmanom daju doprinos uređenju grada i države, umjesto što se zloupotrebama javnih preduzeća, političkom korupcijom, pritiskom, ucjenjivanjem i pokušajem podmićivanja glasača politiku pretvaraju u blato i baru od koje svi bježe, a jedna od posljedica je da jedni te isti ljudi decenijama vode glavnu riječ i zarobljeni ličnim interesima sprječavaju razvoj grada. Politika ne treba da bude zanimanje pojedinaca koji žele da dođu do posla i ostvare lični interes, već da se u politiku uključi što više mladih, energičnih i obrazovanih koji su vođeni željom za promjenama i stvaranjem boljeg i pravednijeg društva.

Lokalna administracija treba biti maksimalno profesionalna, odgovorna i u službi svih građana bez obzira na stranačku ili neku drugu pripadnost. Gradonačelnik treba da bude vođa ekipe novih, mladih i energičnih ljudi koji će raditi timski, i biti na usluzi i raditi na rješavanju problema građana. U tim treba odabrati najsposobnije i  najobrazovanije kadrove bez obzira na stranačku ili neku drugu pripadnost. Načelnici gradskih Odjeljenja i direktori javnih preduzeća trebali bi zamrznuti svoje stranačke funkcije do okončanja mandata kako ne bi trpili eventualne negativne pritiske, te maksimalno iskoristili svo vrijeme i energiju za rješavanje problema građana.

Grad Trebinje u saradnji sa dva najveća i najvažnija preduzeća, Hidroelektranama na Trebišnjici i kompanijom „Svisslion“ terba napraviti osovinu koja će biti pogon razvoja ne samo najjužnijeg grada Srpske, već i istočne Hercegovine.

 

       NAJVAŽNIJI CILJEVI U ČETVOROGODIŠNJEM MANDATU

 

  • Svaki dan otvaranje bar jednog radnog mjesta u realnom sektoru kako bi se za četiri godine broj nezaposlenih smanjio minimalno za 1 500 novih radnika
  • Rješavanja problema zapošljavanja djece poginulih boraca, boračke populacije i upošljavanje bar jednog člana iz četvoročlanih porodica u kojima niko nije zaposlen
  • Posebna briga o mladima – postepena smjena generacija i angažovanje što većeg broja mladih i obrazovanih ljudi na važnijim funkcijama
  • Mjere za povećanje nataliteta i prirodnog priraštaja . do 2020. Trebinje da ima minimalno 35 000 stanovnika
  • Reforma gradske administracije i osnivanje Holdinga Trebinje kako bi grad Trebinje postao pionir u državi i region u preduzetništvu
  • Milionske investicije u turizam i privredu, prihodi od turizma u 2020. moraju biti u visini godišnjeg budžeta
  • Razvoj gradske infrastrukture sa ciljem teritorijalnog širenja grada u perspektivi
  • Čvrsta saradnja sa dijasporom i stranim investitorima koji su porijeklom sa ovih prostora
  • Depolitizacija, departizacija i profesionalizacija gradske uprave
  • Istinska i stvarna jednakost svih građana bez obzira na stranačku, nacionalnu ili neku drugu pripadnost, maksimalna sigurnost svih
  • Zaustavljanje političkog revanšizma
  • Obnova istorijskih i spomenika kulture u gradu i okolini
  • KK Leotar da se takmiči u regionalnoj Aba-ligi

 

Rad cjelokupne lokalne administracije treba usmjeriti prije svega na otvaranje radnih mjesta, privlačenje investitora i saradnju sa našim ljudima u dijaspori. Obezbjediti posao i uslove za normalan život, zaustaviti iseljavanje mladih i stvoriti uslove za povratak naših studenata i iseljenika iz dijaspore, te doseljavanje u  grad bogatih i obrazovanih ljudi koji i nemaju direktne veze sa Hercegovinom u grad koji će biti mjesto ugodnog življenja i boravka, osnovni je i najvažniji cilj u radu nove lokalne uprave grada Trebinja u period od 2016. do 2020. godine. Sve Trebinjce i Hercegovce treba jako zabrinuti činjenica da je Trebinje prije više od 100 godina, na popisu stanovništva iz 1910. godine, imalo 23 500 stanovnika, a da rezultati popisa iz 2013. kažu da Trebinje ima svega oko 31 000 stanovnika, skupa sa brojnim studentima i ljudima koji su popisani a privremeno žive i rade van Trebinja. Za više od 100 godina broj stanovnika povećao se za svega 7 000, a to je posljedica čestih migracija, odliva stanovništva i velikog stradanja u tri velika rata vođena u 20-om vijeku. Ako je kretanje broja stanovnika jedan od važnijih pokazatelja kvaliteta života u nekom gradu i regiji, i ako se ima u vidu da je u sedam istočno-hercegovačkih opština prije 100 godina živjelo 30% više stanovnika nego danas, da je u Nevesinju i Gacku prepolovljena populacija, a da je u Ljubinju ostala svega četvrtina stanovnika, shvatiće se veličina problema i iskušenja kroz koja su prošli Trebinje i Hercegovina u prošlosti. Starosna struktura stanovništva je takođe veoma nepovoljna jer je sve više starih, dok mladi u nedostatku posla masovno napuštaju Trebinje i Hercegovinu.

Neophodno zaustaviti negativne tendencije, vratiti optimizam i vjeru da se može opstati i lijepo živjeti na prostoru koje pripada sedmini najpogodnijeg kopna na planeti, raspolaže sa obiljem prirodnog bogatstva i resursa za normalan život mnogo većeg broja stanovnika, ali pod uslovom da ne budemo pohlepni i samoživi, da se ponašamo domaćinski, odgovorno i racionalno.

Potreban nam je zaokret, novi početak, otvaranje procesa velike sveobuhvatne obnove i katarze koja kao krajnji rezultat treba da dovede do preporoda cjelokupnog društva i značajnijeg povećanja broja stanovnika. Za ovako veliki i sveobuhvatan posao neophodan je angažman svih segmenata društva, ali najveći teret i odgovornost svakako treba da bude na novim i mladim ljudima koji imaju dovoljno energije, znanja i želje da iznesu neophodne promjene.

Postoje brojne komparativne prednosti Trebinja u odnosu na ostale lokalne zajednice i regije u Republici Srpskoj, i za vrlo kratko vrijeme od jedne od najsiromašnijih regija u Evropi, istočna Hercegovina i njen najveći centar Trebinje mogli bi postati mjesto ugodnog i prijatnog življenja.

Prirodni resursi i potencijali u Republici Srpskoj godinama se ne koriste za razvoj i napredak, već za bogaćenje i lične interese malog broja privilegovanih ljudi koji decenijama sve važne poluge vlasti čvrsto drže u svojim rukama, i nametnuli su se građanima kao apsolutni gospodari života i smrti. Umjesto razvoja regije i grada, poboljšanja uslova života stanovnika, često se stvari podređuju ličnim interesima pojedinaca i male grupe ljudi. Takva praksa mora prestati, a gradska administracija treba da se posveti problemima običnog čovjeka koji preživljava na ivici svakodnevno se boreći za egzistenciju i goli opstanak, na margini je društvenih zbivanja i žrtva je tranzicije i teških događaja iz bliske prošlosti i raspada Jugoslavije. Istinski patriotizam se pokazuje odnosom prema siromašnim, bolesnim, slabim i ugnjetavanim, i ukoliko mudrim, poštenim i predanim radom izgradimo društvo u kome neće biti gladnih, poniženih i ugnjetavanih, ukoliko svi građani budu osjećali sigurnost i brigu zajednice koja se trudi da riješi njihove egzistencijalne probleme, udariće se snažni temelji svim institucijama i neće biti bojazni od njihovog opstanka.

Teške bolesti se ne liječe andolima i blagim ljekovima, pa je zbog toga potrebno izvršiti radikalne sistemske promjene kako bi Trebinje ponovo postalo mjesto ugodnog življenja iz koga se neće iseljavati mladi, već će se vraćati svi oni koji su posljednjih godina bili primorani da napuste rodni grad. Kako bi se unaprijedio rad lokalnih institucija i gradske administracije, neophodno je izvršiti postepenu profesionalizaciju, departizaciju i depolitizaciju lokalne uprave, te ukloniti politiku, kalkulanstvo, lične interese i strančarenje iz gradske administracije i javnih preduzeća. Dosadašnja praksa da stranke tokom raspodjele vlasti kao miraz dobijaju na upravljanje određene javne ustanove i preduzeća sa kojim mogu nekažnjeno i bez bilo kakve odgovornosti raditi šta hoće jedan je od glavnih uzroka ovako teške situacije, i ta loša i pogubna praksa odmah mora da prestane.

Neophodno je izvršiti postepenu smjenu generacija i na važna i odgovorna radna mjesta dovesti nove, mlade, obrazovane i sposobne kadrove, koji ujedno mogu ali i ne moraju biti i članovi bilo koje stranke. Oni bi radili u dobrim uslovima bez negativnih pritisaka, i postali nosioci promjena. Gradska administracija mora posvetiti veću pažnju i pružiti maksimalnu zaštitu, pomoć i podršku onim kategorijama stanovništva kojima je pomoć najpotrebnija, a to su prije svega nezaposleni, mladi, studenti, penzioneri, radnici u privatnim preduzećima… Nova garnitura ljudi na čelu grada moraće od početka da pokaže maksimalnu odgovornost, i svako u sistemu rukovođenja će morati da snosi posljedice za svoje postupke i rezultate. Postignuti rezultati, ispunjeni planovi i očekivanja biće jedino mjerilo po kome će se vršiti reizbor, napredovanje i imenovanje novih funkcionera.

Uloga gradskog revizora je veoma važna, i u narednom četvorogodišnjem mandatu treba osnažiti njegovu ulogu kako bi se pooštrile kontrole trošenja novaca iz gradske kase, te zaveo red i oštra disciplina. Punu podršku u radu revizoru i njegovim saradnicima treba da pruži gradsko Odjeljenje za finansije. Svi građani, a posebno mediji, biće pozvani da vrše neprekidni monitoring i kontrolu rada svih institucija u gradu, i da tako ukazuju na sve eventualne nepravilnosti i zloupotrebe. Svaku zloupotrebu treba sankcionisati, za teže prestupe protiv odgovornih pokrenuti disciplinski ili krivični postupak i suspenziju sa radnog mjesta do okončanja procesa. Gradonačelnik se treba postarati da se do najmanjih pojedinosti istraži svaka predstavka i žalba građana jer je na njemu najveća odgovornost za cjelokupnu situaciju u gradu. Tako bi se ličnim primjerima i ponašanjem vodećih ljudi grada dao primjer svim građanima. Na svakom koraku i u svim segmentima društva insistiraće se na pozitivnoj selekciji, vrednovanju struke, znanja, zalaganja i sposobnosti, te kažnjavanju nediscipline, zloupotreba, neažurnosti…

Zbog želje da rad vlasti bude što transparentniji biće ustanovljena i posebna nagrada (sa novčanim iznosom) za najbolju istraživačku novinarsku priču koja je ukazala na nepotizam, korupciju i propuste vlasti, i dodjeljivaće se na kraju svake godine. Neophodno je zaustaviti praksu da pojedini funkcioneri u Trebinju imaju i više dobro plaćenih funkcija i članstva u raznim Nadzornim odborima (najčešće u javnim preduzećima u elektro-energetskom sektoru), a smjenom do sada „nezamjenjivih“ kadrova otvoriće se prostor da veći broj mladih i obrazovanih dobije neki posao i izvor prihoda. Trebinje ima preglomaznu administraciju, koja je u odnosu na broj stanovnika najveća u Republici Srpskoj, ali se ne mogu primijetiti veliki rezultati rada velikog broja zaposlenih. Mora se sprovesti ozbiljna reforma i pronaći način kako bi se cijela administracija motivisala da radi brže, bolje i efikasnije. Višak radnika u pojedinim službama preraspodjelio bi se na realna i održiva radna mjesta u Holdingu Trebinje (o kome će biti više riječi u posebnom Poglavlju), i time postepeno smanjili veliki troškovi administracije. Niko ne smije ostati bez posla i biti proglašen viškom kao žrtva revanšizma, političkih zavjera i kalkulacija.

Gradonačelnik ne smije da bude figura koja će da sjedi u kabinetu i organizuje prijeme, već da najveći dio radnog vremena provodi na terenu, vrši nadzor i kontrolu svih aktivnosti, javnih radova, i u direktnom kontaktu sa građanima spoznaje kakva je situacija, kakve su njihove potrebe i problemi i kako oni na najbrži i najefikasniji način da se rješavaju. Gradonačelnik, gradski menadžer, predsjednik Skupštine grada trebaju što češće biti na terenu, imati česte neposredne kontakte sa građanima jer se tako najbolje mogu osjetiti stvarni problemi i vidjeti uspješnost u realizaciji projekata.

Na svim nivoima lokalne vlasti biće uvedene restriktivne mjere štednje. Značajno treba smanjiti reprezentaciju, dnevnice, troškove putovanja, a građani će u svakom trenutku znati gdje su i na koji način potrošena budžetska sredstva. Čelni ljudi grada moraće da daju primjer koji bi slijedili svi direktori gradskih javnih preduzeća i načelnici Odjeljenja, pa će i njihovi troškovi morati biti drastično smanjeni, a reprezentacija direktora i načelnika Odjeljenja će biti ograničena na maksimalno 2000 KM godišnje.

Službeni automobili neće više smjeti da se koriste u privatne svrhe, a svaki dan poslije 15 časova sva službena vozila će morati da se parkiraju na parkingu ispred sjedišta gradske administracije. Teško bolesne osobe iz socijalno-ugroženih kategorija stanovništva imaće pravo na korišćenje vozila za prevoz i liječenje do većih bolničkih centara. Svaki građanin koji nakon isteka radnog vremena fotografiše gradsko službeno vozilo koje se koristi u privatne svrhe, ili dokumentuje bilo koju drugu zloupotrebu i nepravilnost dobiće novčanu nagradu za fotografiju i pomoć u zavođenju reda, a krivci će morati da snose posljedice.

Kako bi se uspostavila što bolja i neposrednija saradnja sa građanima, jer prvenstveni cilj svake administracije i jeste da bude servis svih građana i rješava njihove probleme, neophodno je osnovati Gradsku kancelariju u kojoj bi građani mogli usmeno ili  pismeno podnositi predstavke i žaliti se zbog propusta i neljubaznosti službenika, nemogućnosti da ostvare svoja zakonom zagarantovana prava, zbog mobinga na poslu, traženja mita, neažurnosti i neljubaznosti činovničkog aparata.

Gradonačelnik sa svojim saradnicima preispitao bi svaki slučaj i kaznio (ukoliko je radnik pod njegovom ingerencijom) ili javno osudio odgovorne osobe ukoliko nisu radile po zakonu. Nova lokalna uprava treba odmah na početku mandata da pokaže odlučnost i da do znanja da će biti zaštitnik svih građana, ali prije svega onih najsiromašnijih i najugroženijih jer su njima zaštita i pomoć najpotrebnija. Svakog petka poslije radnog vremena gradonačelnik sa saradnicima treba da izdvoji vrijeme za prijem građana koji žele da mu se obrate. Sedmično bar jednom gradonačelnik i njegovi saradnici treba da obilaze ruralna područja, interesuje se za probleme njihovih žitelja, i nastoje da pomognu seoskom stanovništvu kako bi se postepeno obnovio život i omogućio povratak i oživljavanje ruralnih područja.

Grad Trebinje okvirno u narednom period može imati godišnji budžet od 25 000 000 KM sa tendencijom rasta prihoda do 2020. godine, što znači da će nova administracija u periodu od 2016. do 2020. godine raspolagati sa oko 100 000 000 maraka realnih prihoda. Na plate i doprinose zaposlenih trenutno se godišnje  izdvaja 8 000000 do 9 000000 KM, dok dvije trećine budžeta mogu da se iskoriste za razvojne projekte. Reformom administracije, planiranim uštedama i osnivanjem Holdinga grada Trebinja trebalo bi značajnije smanjiti troškove administracije kako bi što više sredstava bilo iskorišteno za razvoj i infrastrukturne projekte. U ovom trenutku, bez planiranog smanjenja troškova administracije i povećanja prihoda u budžetu, u narednom četvorogodišnjem periodu može se računati na oko 60 000 000 maraka za razvoj, kapitalna ulaganja i investicije. Pored ovih izvornih sredstava grad Trebinje bi mogao da računa i na značajnije prihode od Vlade Republike Srpske, koja bi napokon trebala više računa da povede o najsiromašnijoj regiji u entitetu i državi, te sredstvima Savjeta ministara BiH, IPA fondova i podršci međunarodne zajednice i drugih institucija. Ovaj novac predstavlja dobar osnov i sasvim dovoljan finansijski okvir za sprovođenje razvojnih projekata i programa razvoja grada Trebinja u period od 2016. – 2020. godine.

 

   RJEŠAVANJE PROBLEMA VELIKE NEZAPOSLENOSTI

 

Velika nezaposlenost nije novi i nije samo problem Trebinja već i cijelog regiona. Ovaj problem se ne može lako i brzo riješiti preko noći, ali se mora prekinuti inertnost, letargija i loše navike. Lokalne i republičke vlasti u poslijeratnom periodu nisu učinile skoro ništa na polju spašavanja privatizovanih firmi, otvaranja novih radnih mjesta i rješavanja probleme rekordnog broja nezaposlenih lica u Trebinju. Skupština grada Trebinja odmah po konstituisanju mora pod hitno da usvoji niz Odluka koje bi Trebinje učinilo atraktivnijim za potencijalne strane i domaće investitore i pogodnijim za ulaganja (imajući u vidu samo činjenicu da je Trebinje trenutno jedini srpski grad sa mediteranskom klimom siguran sam da bi bilo dosta zainteresovanih potencijalnih investitora koje bi privukao sam geografski položaj). U tom cilju jedan od najvažnijih zadataka biće formiranje i organizovanje Holdinga Trebinje koji bi objedinio sve gradske službe. (Brojna su pozitivna iskustva u svijetu u funkcionisanju holdinga. Nama je u bližem okruženju najbliži primjera grad Zagreba koji je  2007. godine osnovao Holding koji funkcioniše odlično i zapošljava čak 11 000 radnika. Mogućnosti i budžeti Trebinja i Zagreba se ne mogu porediti, ali bi Holding Trebinje preuzimajući pozitivna iskustva i dobra rješenja trebao zaposliti nekoliko stotina novih radnika u realnom sektoru, napraviti uštede, te značajno unaprijediti rad gradskih službi).    Potpuno povlačenje države iz privrede nije dovelo do povećanja konkurentnosti, privredne aktivnosti,  povećanja broja radnih mjesta, i dalo je potpuno suprotan efekat od očekivanog. Javni kapital može osnovati preduzeće i pokrenuti proizvodnju isto kao i privatni, i ne postoje smetnje da grad Trebinje koristi svoja sredstva za otvaranje radnih mjesta u realnom sektoru i doprinese smanjenju nezaposlenosti. Neophodna je jaka kontrola poslovanja preduzeća, te kvalitetan i sposoban radni kadar koji će odgovorno voditi javno preduzeće.

Neoliberalni koncept, ili kako ga mnogi zovu divlji kapitalizam, nije najsrećnije rješenje jer neuređena država sa slabim institucijama ne može da kontroliše i uredi slobodno tržište. U neoliberalnom kapitalizmu ljudi su često prepušteni sami sebi, bore se za golo preživljavanje i izloženi beskrupuloznom iskorištavanju tajkuna koji se međusobno takmiče i žele da postanu još više bogati (iako ni sami ne znaju zašto će im silan novac na računima, nekretnine, i ostalo bogatstvo). Jedan grad ne može biti usamljeno izolovano ostrvo u regionu, ali u skladu sa svojim mogućnostima može se napraviti iskorak kako bi se zaštitili građani i što ravnomjernije i pravednije raspodijelila radna mjesta i budžetska sredstva.

 

OSNIVANJE I NAČIN FUNKCIONISANJA HOLDINGA TREBINJE

 

  Osim podsticanja i privlačenja investicija, domaćih i stranih investitora, grad Trebinje može osnivati preduzeća i zapošljavati radnike. Sredstva koje grad Trebinje dobija od HET-a, i koja godinama stoje neiskorištena na računima banaka, mogu se iskoristiti za preduzetničke aktivnosti. Grad bi trebao osnovati Holding Trebinje kao krovno javno preduzeće koji bi se objedinjavalo više manjih gradskih firmi koje bi se bavile različitim poslovima, ali bi međusobno sarađivale i dopunjavale se sa ciljem da budu konkurentnije na tržištu.

Jedan od važnijih zadataka je preraspodjela radne snage zaposlene u lokalnoj upravi kako bi se ona najefikasnije koristila. Svima je jasno da postoji veliki višak sa brojem zaposlenih u gradskoj administraciji, te opasnost od obaveze otpuštanja radnika kada počne primjena novog Zakona o lokalnoj samoupravi. Niko ne smije završiti na ulici i ostati bez posla, i obaveza nove administracije je da nađe rješenja da se riješi ovaj problem. Već krajem 2016. godine, odmah po konstituisanju nove Skupštine grada i prije donošenja neophodnih Odluka i osnivanja Holdinga koji treba u značajnoj mjeri da riješi problem viška radnika u administraciji, treba donijeti Odluku o unutrašnjoj sistematizaciji i preraspodjeli radnih mjesta kojima bi se određen broj zaposlenih rasporedio na drugu poziciju gdje bi imao veći i efikasniji učinak. Npr. određen broj radnika koji su trenutno zaposleni u održavanju Skupštine grada (domari, bravari, čistačice, moleri, građevinci..) prebacio bi se u Trebinjestan i bio angažovan na servisiranju, održavanju i popravci stambenih zgrada i drugih  objekata u Trebinju ,i tako bi u značajnoj mjeri radnici sami zarađivali novac za plate i ne bi bilo trošak na budžetu.

Na čelu preduzeća u sistemu Holdinga Skupština grada imenovala bi osobe koje na konkursu predlože i obrazlože najbolji program rada i funkcionisanja javnog gradskog preduzeća. Gradski revizori neprekidno bi vršili kontrolu i nadzor rada preduzeća i cjelokupne gradske administracije, te transparentno pratili finansijske tokove i stanje u ustanovama i javnim preduzećima. Svake godine svi direktori moraju podnijeti Izvještaje o radu preduzeća, i odgovornost rukovodioca mora biti velika. Rukovođenje Holdingom Trebinje bilo bi centralizovano, i sve važnije odluke donosio bi Nadzorni odbor u koji bi bili imenovani uvaženi stručnjaci i ekonomisti iz cijele Republike Srpske. On bi u saradnji sa revizorom i gradskom upravom strogo kontrolisao rad cjelokupnog sistema, redovno podnosio izvještaje, pravovremeno ukazivao na probleme koji se pojave u funkcionisanju Holdinga i povezanih preduzeća kako bi se oni na vrijeme otklonili i pronašla najefikasnija rješenja. Unutar Holdinga i povezanim bio bi zaposlen minimalan administrativnih radnika, jer bi funkcionisanje preduzeća bilo centralizovano, efikasno i uprošteno, a sistematizovala bi se radna mjesta koja bi bila održiva i imala sigurne i stabilne izvore finansiranja. Ukoliko poslovanje bude negativno, i ukoliko se ne ispuni predloženi plan i program rada, direktor bi morao podnijeti ostavku, a Skupština grada bi imenovala novog menadžera. Niko ne bi imao mogućnost da se sakrije i pokuša zaštititi iza partijskih i drugih interesa. Na ovaj način i rukovodstvo i zaposleni bi se motivisali da što bolje i efikasnije rade, jer bi im samo od toga zavisilo radno mjesto, visina i redovnost primanja. Tamo gdje postoji uzajamni interes i mogućnosti za uspješnu saradnju, može se uspostaviti i privatno-javno partnerstvo između gradskih i privatnih preduzeća.

Holding Trebinje imao bi jasnu unutrašnju organizaciju, i sa ciljem što efikasnijeg rada bio bi podijeljen na više sektora. Ovakva podjela bi doprinijela transparentnijem praćenju novčanih tokova i boljem radu preduzeća, te otvaranju realnih i održivih radnih mjesta.

U Komunalnom sektoru formirala bi se sledeća preduzeća:

  • JGP Gradska deponija – ovo javno preduzeće bavilo bi se prikupljanjem i odvozom smeća, te upravljanjem gradskom deponijom na Obodini. Cijena komunalnih usluga u Trebinju je prilično visoka, pa bi ovo javno preduzeće moglo da funkcioniše i normalno radi bez sredstava koje bi dobijalo iz gradskog budžeta. Proces reciklaže otpada veoma je raširen u Evropskoj Uniji, dok se kod nas veoma malo otpada reciklira. Vremenom bi JP Gradska deponija preko IPA projekata apliciralo za projekat Reciklažnog centra za preradu otpada u Trebinju, što bi podrazumijevalo i nabavku novih kontejnera za razdvajanje i sortiranje smeća u samom gradu. Reciklažni centar bi zaposlio određen broj radnika, a pored toga podigla bi se i ekološka svijest kod građana. Treba imati u vidu podatak da se u SR Njemačkoj 99% otpada reciklira i preradi, dok je u RS i BiH potpuno drugačija situacije i reciklira se svega 1% otpada. Ovo je jedan od pokazatelja niske razvijenosti i ekološke svijesti kod nas. Evropa je zainteresovana je za projekte očuvanja životne okoline, a poražavajući podaci u BiH sigurno bi zainteresovali Evropsku Uniju da podrži jedan pionirski poduhvat i pomogne projekat izgradnje Reciklažnog centra na Obodini.

 

  • JGP Gradsko groblje – Ovo javno preduzeće bavilo bi se uređenjem i održavanjem gradskog groblja u Podglivlju i Banjevcima. Iako cijene grobnica dostižu i 2 000 KM, nekad i veće iznose, a široj javnosti u gradu nije poznato kako funkcioniše gradsko groblje, koliki su prihodi od prodaje grobnih mjesta i iznajmljivanja gradske kapele. Potrebno je uvesti više reda u ovoj oblasti, omogućiti da se transparentnim radom obezbjede sredstava za otvaranje novih radnih mjesta, unaprijediti usluge, te urediti novo gradsko groblje. Na novom groblju u Banjevcima tak neophodno je izgraditi staze između spomenika, te zasaditi zelene površine.

 

  • JGP Gradsko zelenilo – ovo Javno preduzeće bavilo bi se uređenjem i održavanjem gradskog parka, zelenila, bulevara i gradske pijace. Već godina za održavanje zelenih površima u gradu izdvaja se između 1 200 000 i 1 300 000 marka godišnje, što su ogromna sredstva za jedan grad od 30 000 stanovnika, i sigurno je da bi se mogle postići značajne uštede. Ako želi postati turistički centar, Trebinje mora imati uređene sve zelene površine u gradu, pa je neophodno raznovrsnim cvijećem zasaditi ne samo centar grada, već i kružne tokove na ulascima u grad, bulevar od stare autobuske stanice do južne kapije, aleju duž Nikšićkog puta (poznatijeg kao „gorički pravac)“ zelene površine oko zgrada u naseljima u cijelom gradu i slično.

Izmijenjeno –mediteranska klima omogućuje sadnju palmi, kaktusa, agruma, makije i druge karakteristične vegetacije na sunčanim i pristojnim lokacijama, što bi Trebinju dodatno dalo na imidžu mediteranskog grada.

 

   Već od 2017. u saradnji sa Centrom za gazdovanje kršom treba formirati veliki Gradski rasadnik na kome bi se uzgajao sadni materijal i cvijeće za potrebe grada, Centra za gazdovanje kršom, ali i snabdijevale lokalne cvjećare. Sposobni menadžeri dali bi određene olakšice i pogodnosti i  sklopile dogovor sa malim cvjećarama u Trebinju koje bi umjesto uvoznog kupovale domaće cvijeće, i tako zatvorile krug od proizvodnje do prodaje u mikro regiji. Gradsko zelenilo bi održavalo gradsku pijacu na Trgu slobode, a sigurno da bi se novim načinom rada i upravljanja otvorio prostor za otvaranje novih radnih mjesta koja bi imala realne izvore prihoda i stabilno funkcionisanje. Pored postojećeg gradu su neophodna i još dva manja parka, jedan na prostoru bivše kasarne iza CJB Trebinje, i drugi na Otoci, na mjestu nekadašnjeg „Agrokopovog“ voćnjaka, između bazena u Bregovima i motela „Aćimović“ Zemljište je samo dato pod koncesiju za voćnjak bivšem „Agrokopu“ i ne nalazi se u njegovom vlasništvu, pa bi se relativno lako mogao obezbjediti lokacija za park sa svim pratećim sadržajem i igralištem za djecu. On bi se nalazio pored frekventnog šetališta uz Trebišnjicu i tokom cijele godine, posebno ljeti, sa bogatim sadržajem bio bi veoma popularno mjesto za Trebinjce i goste. Ovaj dio grada bi posebno bio atraktivan kada se završi projekat izmještanja starog potopljenog mosta iz Goričkog jezera u ovaj dio grada.

   U Građevinskom sektoru Holdinga Trebinje formirala bi se sledeća javna lokalna preduzeća:

  • JGP Trebinjestan – Proces organizovanja Zajednice etažnih vlasnika u Trebinju, kao i u drugim dijelovima Republike Srpske ide veoma sporo i teško, mnogo je primjera nefunkcionisanja i lošeg rada, posebno u starim zgradama napravljenim prije rata (izuzetak su zgrade na Ložioni iznad „Markana“ koje plijene ljepotom fasada i uređenošću, i mogle bi poslužiti kao primjer ostalima). Gradska uprava i Trebinjestan treba da riješe problem funkcionisanja i rada Zajednice etažnih vlasnika, obezbjedi učešće svih stanara u finansiranju aktivnosti koje su neophodne za normalan boravak i život u stambenim zgradama. Trebinjestan i Zajednice etažnih vlasnika bi prikupljale novac za plaćanje komunalnih usluga, te održavanje stambenih objekata. Trenutno u Trebinju ne postoji preduzeće koje bi se bavilo održavanjem haustora, i stanari se najčešće sami organizuju i angažuju radnice koje čiste i održavaju haustore. Trebinjestan bi uposlio radnike koji bi bili angažovani na održavanju stambenih zgrada i ulaza, popravci liftova, postavljanu  centralnog grijanja, uređenju okoliša… Poseban dio Trebinjestana okupio bi iskusne radnike koji bi se bavili uređenjem fasada, i postavljanjem demit-fasada na starijim objektima. Zbog ljepšeg izgleda grada i ukupnog dojma gostiju i turista, grad Trebinje bi sa stanarima sufinansirao popravku fasada sa strogo preciziranim bojama koje bi mogle da se koriste (više detalja biće u drugom Poglavlju)

 

  • JGP Gradnja Trebinje – Ovo Javno gradsko preduzeće na početku bi imalo mali broj zaposlenih građevinskih radnika i obavljalo bi radove iz oblasti niskogradnje. Građevinarstvo jeste trenutno u krizi, pa treba biti oprezan i na početku obezbijediti samo najosnovniji alat i mehanizaciju, dok bi se po potrebi veća mehanizacija iznajmila i koristila od drugih članova Holdinga, npr. iznajmljivanjem teretnih vozila, bagera i mehanizacija od Vodovoda, Komunalnog ili drugih gradskih javnih preduzeća.

     Grad Trebinje u narednim godinama treba da investira u značajna sredstva u javne radove, od popločavanja starih dijelova grada, otkopavanja hendeka, obnove tvrđava, izgradnji trotoara… Zbog toga postoji realan osnov i potreba za osnivanje manje građevinske firme koja bi konkurisala na javnim tenderima i doprinijela značajnijem smanjenju cijene građevinskih radova, koje su u Trebinju u pravilu značajno veće nego u drugim dijelovima Republike Srpske (treba se samo prisjetiti da je grad Trebinje prije nekoliko godina, tokom mandata gradonačelnika Dobroslava Ćuka za poravnavanje kamena na gradskoj pijaci izdvojio više od 300 000 KM iako je korišten stari kamen i nije nabavljan novi, samo sa ovim sredstvima racionalnim trošenjem mogao se popločati Stari grad..) Na ovaj način postigle bi se značajne uštede, zaposlili radnici, ali i dovelo do veće konkurentnosti u građevinskom sektoru. Ovo gradsko javno preduzeće ravnopravno bi učestvovalo na svim tenderima i javnim pozivima za izvođenje radova sa ostalim privatnim građevinskim firmama, ne samo u Trebinju već i u okolnom području.

Cijene stanova u Trebinju, koje se kreću između 1 500 i 2 000 maraka,  nedostižne su i previsoke za mnoge mlade bračne parove, pa bi grad Trebinje mogao sprovesti ideju koja bi bila revolucionarna za 21. vijek. Sa ciljem rješavanja stambenih pitanja mladih Skupština grada Trebinja trebala bi donijeti Odluku o dodjeli gradskog zemljišta (npr. u bivšoj kasarni i Zasad-polju) za gradnju stambenog objekta za mlade i visokoobrazovane bračne parove. Cijena gradnje jednog m2 stana kreće se otprilike od 500 do 700 KM, pa bi JGP Gradnja moglo sagraditi za početak manju stambenu zgradu sa 20-ak stanova namijenjenih mladim bračnim parovima, a stanovi bi se prodavali po cijeni od oko 1000 KM po m2. Korist bi bila dvostruka. Sa jedne strane grad bi pomogao mladim ljudima da riješe životno pitanje, obezbijedio atraktivne i jeftine stanove za mlade stručnjake iz deficitarnih zanimanja, ljekare, a sa druge strane uposlila bi se građevinska operativa.

 

U Saobraćajnom sektoru Holdinga Trebinje postojala bi sledeća Gradska javna preduzeća:

 

  • JGP Parking-servis – ovo gradsko preduzeće vršilo bi naplatu parkinga u gradu, i veliki broj trenutno zaposlenih radnika u parking-službi grada Trebinja mora sam sebi da obezbijedi plate i nakon formiranja posebnog preduzeća ne smije dobijati bilo kakav grant i sredstva iz budžeta. Ovo JGP vršilo bi naplatu parkiranja za autobuse koji organizovano dovode turiste u Trebinje. Parking-servis u saradnji sa MUP-om RS može nabaviti „pauk“ za uklanjanje nepropisno parkiranih vozila, te pomoći podizanju svijesti i saobraćajne kulture u gradu, uvesti više reda na ulicama, posebno tokom leta i turističke sezone.

   Parking za bicikle je nešto što je obavezno za jedan turistički grad jer mnogi turisti koriste bicikla za obilazak i razgledanje. Na više mjesta u samom gradu, te na Crkvini i drugim destinacijama atraktivnim za turiste treba postaviti male metalne parkinge za bicikle kako bi i domaći biciklisti, ali i gosti i turisti mogli bezbjedno ostaviti biciklo. Pored toga Parking-servis trebao bi za početak kupiti desetak bicikala koji bi se iznajmljivali.

 

  • JGP Gradski prevoz Trebinje – umjesto dosadašnje prakse plaćanja subvencija privatnim prevoznicima, grad Trebinje osnovao bi Gradsko preduzeće koje bi se bavilo prevozom putnika u prigradskom saobraćaju, te prevozom sportista na takmičenja, utakmice i sportske događaje. Grad bi izvršio nabavku nekoliko malih mini-busova koji imaju od 9 do 20 sjedišta (starosti od 3 do 5 godina) koji bi služili za uvođenje redovnih linija i prevoz putnika do prigradskih naselja, ali i svakodnevne linije koje bi povezale udaljena sela sa gradom. Sa ciljem oživljavanja života u ruralnom području i povratka ljudi na selo grad Trebinje bi subvencionisao prevoz građana i svakodnevne linije iz Trebinja do Jazine, Ljubomira, Popovog polja, Trebinjske šume, Huma i Ivanice. Zbog malog broja stanovnika na početku vjerovatno ove linije do udaljenih dijelova grada Trebinja ne bi bile ekonomski isplative i samoodržive, ali grad iz budžeta mora subvencionisati ovaj prevoz kako bi se omogućilo i ljudima koji žive u Trebinju da svakodnevno mogu otići do rodnog sela i baviti se poljoprivredom. JGP Gradski prevoz mogao bi po modelu privatno-javnog partnerstva ostvariti i određen vid saradnje sa ostalim privatnim prevoznicima iz Trebinja i Hercegovine, te širenjem aktivnosti konkurisati za dobijanje linija u redovnom saobraćaju. Uz pomoć grada pomogao bi se prevoz sportskih ekipa iz Trebinja na republička i regionalna takmičenja.

 

  • JGP Putevi Trebinje – grupa inženjera i stručnjaka treba u najskorijem periodu da razmotri ideju o osnivanju Javnog gradskog preduzeća „Trebinje-putevi“ malih kapaciteta koje bi se bavilo održavanjem lokalnih i seoskih puteva, te asfaltiranjem i uređenjem gradskih ulica u naseljima. Skupština grada Trebinja dala bi na korišćenje novoosnovanom gradskom javnom preduzeću lokaciju za otvaranje kamenoloma, te stvaranje uslova za osnivanje i pokretanje asfaltne baze. Cijene ugradnje asfalta u Trebinju i Hercegovini su jako visoke (tome u prilog govori i činjenica da prilikom rekonstrukcije i presvlačenja puta Gacko – Nevesinje nije korišten asfalt Hercegovina-puteva i Nevesinje-puteva). Sredstvima iz budžeta kroz nekoliko godina obezbijedila bi se sredstva za završetak uređenja i asfaltiranja svih gradskih ulica na području Trebinja po nižim cijenama i sa dobrim kvalitetom radova. Vlada RS i Ministarstvo saobraćaja i veza RS mora u što skorijem roku obezbjediti sredstva za presvlačenje i rekonstrukciju magistralnog puta Trebinje – Ljubinje koji je u veoma lošem stanju, pa je to prilika da Putevi-Trebinje samostalno ili u saradnji sa Hercegovina-putevima učestvuju u nadmetanju i budu angažovane na vrijednom poslu. Pored toga vremenom bi se nabavila neophodna vozila i mehanizacije, pa bi JGP Putevi Trebinje moglo ravnopravno učestvovati i u nadmetanjima za  posao održavanja i izgradnje regionalnih i magistralnih puteva u Hercegovini.

 

Funkcionisanje  Turističkog sektora Holdinga Trebinje:

 

U što skorijem roku neophodno je reformisati i modernizovati rad Turističke organizacije grada Trebinja, zaposliti više turističkih vodiča i mladih ljudi koji govore više stranih jezika. Grad koji želi da bude vodeće turističko mjesto u RS i BiH mora imati snažnu ustanovu ili gradsko turističko preduzeće koje bi tokom cijele godine radilo na privlačenju turista, učestvovalo na međunarodnim sajmovima, organizovale turističke manifestacije u Trebinju, promovisalo grad, dovodilo grupe turista iz inostranstva… Fakultet za turizam trebao bi biti dobra osnova koja je u proteklom periodu stvorila dovoljno kvalitetnog kadra koji bi bio angažovan za rad u turizmu. Turizam pruža ogromne mogućnosti za razvoj i upošljavanje ljudi, te ostvarivanje velikog profita pa se treba maksimalno posvetiti ovoj djelatnosti.

Gradski Muzeji – Grad Trebinje već u 2017. godini trebao bi osnovati Muzej otadžbinskog rata koji bi pored Spomen-sobe, koja bi iz bivše kasarne bila izmještena u centar grada, sakupila i izložila predmete i eksponate iz Otadžbinskog rata koji bi trajno ostavili uspomenu na veliku žrtvu u odbrani Trebinja i Hercegovine u proteklom Otadžbinskom ratu (detaljnije o ovoj ideji u posebnom Poglavlju koje je posvećeno boračkoj populaciji).

Uz podršku resornog Ministarstva trgovine i turizma, te u Saradnji sa oružanim snagama BiH i nekim stranim ambasadama, kolekcionarima i organizacijama mogao bi se osnovati u bivšoj kasarni i Vojni muzej u kome bi bili izloženi stari tenkovi, topovi, minobacači, oružje,  uniforme, razni predmeti i trofejno naoružanje koje je korišteno u brojnim ratovima koji su vođeni na ovim prostorima. Rad Muzeja zahtijeva značajna finansijska sredstva, ali su ovakve kulturne ustanove neophodne gradu koji želi da razvije masovni turizam. Pored toga unaprijedio bi se kulturni život grada, podigla svijest, postavili novi standardi, a raznim osmišljenim akcijama građani bi se animirali da češće posjećuju muzeje i druge kulturne ustanove u Trebinju. Gradski Muzeji imali bi jednog kustosa, za početak bi zaposlili samo minimalan broj radnika, profesora istorije i arheologa, za normalan rad ustanove, te uspostaviti blisku saradnju sa Muzejom Hercegovine kao matičnom muzejskom ustanovom u istočnoj Hercegovini koja treba biti baza i osnova za ovu važnu oblast.

Galerija „Bokić“ jedan je od ukrasa grada Trebinja, i trebalo bi animirati goste i građane, napraviti kultno mjesto okupljanja umjetnika, te u svakoj prilici odati priznanje velikom umjetniku i vajaru Milivoju Bokiću za životno djelo i sve što je uradio za Trebinje i Hercegovinu. Neophodno je unaprijediti saradnju i povezati rad kulturnih institucija u gradu. Akademija likovnih umjetnost je veliki potencijal koji treba iskoristiti, te saradnjom sa profesorima i studentima izraditi i sprovesti projekat izrade skulptura i umjetničkih predmeta koji bi se izložili u gradskom parku i dijelovima grada. Postepeno Trebinje bi postalo jedna velika galerija na otvorenom.

Trebinje je u znaku Jovana Dučića, pa bi grad u Hrupjelima trebao naći lokaciju na kojoj bi se sagradila „Dučića kuća“ i na jednom mjestu okupili eksponati i predmeti vezani za ime velikog pjesnika i diplomate koji je značajno zadužio i promovisao rodni grad.  Trebinje i Hercegovina je imalo veoma burnu i sadržajnu prošlost, pa svakako tu prednost i zaostavštinu  treba iskoristiti kako bi se predstavila gostima i turistima, i obezbjedio bogat sadržaj za višednevan boravak.

Opština Višegrad je otkupila i trenutno gazduje hotelom „Andrićev konak“ pored stare ćuprije, pa treba razmisliti zašto i grad Trebinje ne bi imao svoj mali hotel ili  hostel za smještaj gostiju i organizovanje velikih seminara i kongresa. Grad Trebinje u saradnji sa Akademijom likovnih umjestnosti, mladim studentima i profesorima, osnovati i malo preduzeće koje bi se bavilo proizvodnjom autentičnih i karakterističnih suvenira, ne samo za Trebinje i Hercegovinu, već možda i za Dubrovnik, Međugorje, gradove u crnogorskom primorju.

 

   JGP „Zona“ – Već u budžetu za narednu godinu grad bi trebao da izdvoji znatna sredstva za  infrastrukturu i uređenje tzv. Industrijske zone u Volujcu kako bi ona bila pogodna za investicije. U tu svrhu bi trebalo obezbjediti neophodna sredstva za poboljšanje infrastrukture, prilaznih puteva, grubog uređenja i diobe lokacija. One bi se dale na besplatno korišćenje na period od 10 do 50 godina (u zavisnosti od visine investicije i broja otvorenih radnih mjesta) ukoliko se investitor obaveže da će zaposliti određen broj radnika uz poštovanje minimuma ekoloških standarda. Sve investitore koji otvore nove proizvodne pogone treba osloboditi plaćanja svih gradskih taksi i naknada. Grad Trebinje ponudio bi Upravi za indirektno oporezivanje Bosne i Hercegovine u Industrijskoj zoni Volujac lokaciju za carinski terminal. Uslovi i cijena bila bi značajno jeftinija od postojeće, pa bi umjesto u privatne džepove, novac poreskih obveznika iz UIO BiH išao u budžet grada Trebinja, a država i grad bi imali obostranu korist.

Od budžetskih i sredstava koje opština Trebinje dobija od HET-a na ime naknade za potopljeno zemljište treba formirati Investicioni fond iz koga bi se svim domaćim i stranim investitorima subvencionisalo plaćanje doprinosa na plate u prvoj godini od pokretanja proizvodnje (zavisno od broja radnika koji bi bili zaposleni). Na takav način investitor bi plaćao samo neto platu zaposlenim, dok bi poreze i doprinose plaćao grad. Lokalna administracija biće u obavezi da u vrlo kratkom roku, najduže za deset dana, obradi prijave i dostavi svu potrebnu dokumentaciju za pokretanje svih poslovnih aktivnosti, od otvaranja malog kioska ili samostalne radnje, do izgradnje proizvodnih pogona. Grad mora da trgne iz letargije gradsku Agenciju za mala i srednja preduzeća kako bi ona bila u punoj funkciji i ostvarivala prvobitnu namjenu, a to je da prije svega bude servis privrednika i zainteresovanih investitora.

Voda je uz naftu trenutno jedan od najvažnijih resursa. Sama rijeka Trebišnjica ima veoma visok kvalitet vode koja se uz malu preradu može koristiti za piće, a pored toga u Trebinju i Hercegovini ima više izvora kvalitetne prirodne vode. JGP Vodovod, u saradnji sa gradskom administracijom i Hidroelektranama na Trebišnjici trebalo bi izraditi projekat i otvoriti Fabriku vode koja bi se na izvorištu Vrelo oko (ili nekoj drugoj lokaciji na Goričkom jezeru ili drugom izvorištu koje nakon izrade Studije odrede provjereni stručnjaci iz ove oblasti)  bavila flaširanjem pitke vode. Republika Srpska i BiH nepotrebno uvoze velike količine vode iz okolnih zemalja umjesto da zahvaljujući bogatim resursima budemo veliki izvoznici flaširane pitke vode.

Trebinjska voda, koja bi se mogla nazvati „Studenac“, lako bi se mogla plasirati i pozicionirati na tržištu, a za početak bilo bi dovoljno da dobije podršku lokalnih i hercegovačkih ugostitelja, hotelijera, privrednika i ustanova koje bi kupovale domaću vodu dok se Fabrika vode ne izbori za veći plasman na domaćem tržištu. Otvaranjem fabrike vode zaposlilo bi se bar nekoliko desetina novih radnika u realnom sektoru, povećali prihodi u gradskoj kasi, a Trebinje bi dobilo još jedan domaći brend.

 Trebinjesport treba da doživi veliku promjenu i reformu u svom radu, i prestane biti taoc privilegovanih pojedinca ili manje grupe ljudi. Trebinjesport godišnje od HET-a dobija 189 000 KM za održavanje i rad bazena, te više od 230 000 KM iz budžeta što su značajna sredstva. Rentiranjem sportske dvorane i drugih sportskih objekata preduzeće ostvaruje značajne prihode koji bi mogli biti dovoljni za rad i funkcionisanje, pa je sigurno da se mogu napraviti velike uštede a sredstva iz budžeta iskoristiti u druge namjene. Vrlo je važno da grad Trebinje i HET zajedno završe projekat zatvaranja Olimpijskog bazena „Banje“ kako bi se on koristio tokom cijele godine (o ovom više u drugom dijelu Programa)

Informatika je nauka budućnosti koja sve više potiskuje tradicionalne poslove i djelimično je odgovorna za posljednju tehnološku revoluciju koja je zatvorila veliki broj radnih mjesta u realnom sektoru. Prednost rada u programiranju je što se poslodavac može nalaziti u bilo kom dijelu svijeta, a stručnjaci i programeri mogu raditi programe i slati narudžbe iz malog Trebinja ili nekog drugog grada. Indija i još neke zemlje zahvaljujući dobrom obrazovanju, organizovanju, nastupu i pozitivnoj selekciji napravile su pravi bum na ovom polju, i ostvaruju ekstra prihode koji se mjere milijardama maraka.

Na evidenciji Zavoda za zapošljavanje nalazi se veliki broj diplomiranih elektro-inženjera, nezaposlenih mladih osoba sa Fakulteta za proizvodnju i menadžment, inženjera informatike i drugih oblasti. Dosta Trebinjaca u Trebinju, ali i u Beogradu i drugim mjestima, uspješno se bavi programiranjem i rade zahtijevne poslove za velike kompanije. Grad bi obezbjeđenjem prostorija, računarske opreme,  te na druge načine mogao podstaknuti i pomoći organizovanje stručnjaka iz ove oblasti da se okupe na jednom mjestu i osnuju preduzeće koje bi se bavilo programiranjem za velike strane kompanije, ali i neke domaće firme, te radili obuku i animiranje mladih koji su zainteresovani da rade u ovoj oblasti. Važno je da grad prepozna i stipendira mlade talente i studente iz ove oblasti koji bi sutra mogli doprinijeti opštem razvoju. Trenutno je na tržištu velika potražnja za programerima koji su obučeni i znaju da rade npr. u programu „cloud“, i sigurno je da ima prostora i mogućnosti za osnivanje jedne IT-kompanije u Trebinju, jer bi grad bio atraktivan da privuče ne samo domaće, već i programere koji rođenjem nisu vezani za Trebinje. U ovoj oblasti se ostvaruje velika zarada i profit, pa bi jedna kompanija u Trebinje mogla da donese velike količine novca iz inostranstva i razvijenih zemalja gdje su IT-usluge neuporedivo skuplje u odnosu na naše područje.

Za osnivanje i pokretanje Holdinga Trebinje, kao i za cjelokupnu privrednu aktivnost u gradu i regiji, važno je razmotriti ideju o osnivanju Hercegovačke banke ili Štedionice koja bi se nalazila u centru sistema i Holdinga. O ovoj ideji više detalja u posebnom Poglavlju Programa razvoja Trebinja od 2016. do 2020. godine. Domaća lokalna banka ili štedionica bila bi srce sistema kroz koji bi cirkulisala sredstva i koristila se kao zamajac za pokretanje privrednih aktivnosti.

Korist od novoosnovanog Holdinga bi bila višestruka jer bi sa jedne strane bila otvorena nova radna mjesta i uposleni radnici, a sa druge strane postigla bi se veća konkurentnost na tržištu, povećala privredna aktivnost, snizile cijene radova i usluga… Cilj osnivanja i rada Holdinga Trebinje je reforma funkcionisanja, unapređenje usluga i rada administracije, ali i pokretanje aktivnosti koje bi omogućile nova zapošljavanja, ili prekvalifikovanje i upošljavanje trenutno zaposlenih radnika koji bi mogli doći u opasnost da ostanu bez posla ukoliko dođe do primjene odredaba nedavno usvojenog Zakona o lokalnoj samoupravi i smanjenja administracije, jer Trebinje procentualno ima najglomazniju administraciju u RS.

Iako se neke ideje čine isuviše revolucionarnim, radikalnim ili anahronim, možda podsjećaju na stara vremena i socijalizam, smatram da je neophodno unijeti značajne novine i promjene u funkcionisanju sistema, modernizovati lokanu upravu i preuzeti pozitivna iskustva i rješenja od drugih. Vjerujem da bi proširenje aktivnosti lokalne administracije dalo pozitivan efekat na cijelu zajednicu, i pomoglo da se napravi bar malo pravednije i bolje društvo. Neoliberalan  model kapitalizma na Balkanu, ali i mnogim drugim područjima, ostavio je dalekosežne negativne posljedice, stvorio armiju gladnih i nezaposlenih, podijelio stanovništvo na mali broj privilegovanih i veoma bogatih i brojnu sirotinju koja živi na ivici i bori se za opstanak. Grad i država ne trebaju biti samo nijemi posmatrači, već u skladu sa svojim mogućnostima treba da preduzimaju korake kako bi se zaustavile negativne tendencije i posljedice pogrešne privatizacije i pokrenule točak unaprijed. Grad Trebinje može postati i poslodavac koji će doprinijeti većoj konkurentnosti ali i rješavanju najvećeg problema, a to je ogroman broj nezaposlenih Trebinjaca. Pored toga mogu se preduzeti i druge mjere kako bi se obezbjedili povoljniji stanovi za mlade, i riješili brojni drugi problemi. Trebinje treba prvo u BiH da napravi veliki iskorak na ovom polju, i bude pionir u novom modernijem načinu rada administracije koji bi slijedili drugi.

 

OSNIVANJE SAVJETA ZA PRIVREDU, TURIZAM, BEZBJEDNOST I KULTURU

 

  Sa ciljem promocije novih ideja, unapređenja rada i reforme lokalne uprave u narednom četvorogodišnjem period planiraju se osnovati Savjeti za privredu, turizam, bezbjednost i kulturu. Na prijedlog gradonačelnika Skupština grada imenovala bi po sedam članova u svaki Savjet iz reda uglednih  uspješnih privrednika, intelektualaca, univerzitetskih profesora, kulturnih radnika. Rad u Savjetu bio bi volonterski i članovi ne bi dobijali novčanu naknadu. Sjednicama bi obavezno trebao da prisustvuje gradonačelnik ili njegov blizak saradnik, a sjednice bi se održavale jednom mjesečno.

Savjet za privredu grad bi formirao u saradnji sa lokalnom Privrednom komorom i činili bi načelnik Odjeljenja za privredu i lokalni privrednici. Savjet bi između ostalog imao zadatak da identifikuje probleme u privredi, iznese prijedloge i sugestije kako bi se oni riješili i omogućio efikasniji rad i bolji privredni ambijent. Ukoliko bi lokalna uprava stvorila određene uslove i podstakla lokalne privrednike da zaposle samo još po jednog novog radnika u svom preduzeću, napravio bi se veliki iskorak i zaposlilo nekoliko stotina novih radnika. Savjet bi redovno iznosio prijedloge za podsticanje investicija, razvoj privrede i imao bi zadatak da predlaže lokalnim, ali i republičkim vlastima, mjere i prijedloge kako bi se unaprijedio privredni ambijent. Zbog velikih zasluga za razvoj grada i mogućnosti investiranja bar po jednog člana trebalo bi da predlože kompanije “Swisslion” i Hidroelektrane na Trebišnjici.

Savjet za turizam činili bi predstavnici lokalnih hotelijera, ugostitelja, vinara i Turističke zajednice, a cilj je unapređenje saradnje i zajednički nastup na sajmovima, uspješna promocija grada i turističkih motiva, privlačenje gostiju. Savjet bi koordinisao rad lokalne administracije, Turističke zajednice, hotelijera i drugih privrednika iz ove djelatnosti te predlagao rješenja koja bi trebala rezultirati povećanjem broja gostiju i noćenja.

Grad bi trebao da posreduje u osnivanju Kuće arhitekture (biće biše riječi u nastavku Programa), gdje bi se strukovno okupili stručnjaci iz ove oblasti koji bi bili od velike pomoći gradskoj administraciji prilom projekata uređenja dijelova grada, i na neki način imalo bi savjetodavnu ulogu iz oblasti arhitekture i urbanizma.

Savjet za bezbjednost je možda u ovom trenutku i najpotrebniji Trebinju. Nažalost bezbjednost u Trebinju nakon završetka Otadžbinskog rata nije na zadovoljavajućem nivou, a neki tragični događaji poput ubistava, razbojništava i obračuna unijeli su veliki nemir i osjećaj nesigurnosti među građane. Pucnjave, oružane pljačke, razbojništva i hapšenje zbog trgovine narkoticima su isuviše česte pojave koje izazivaju osjećaj nesigurnosti, a to nikako nije dobro za razvoj turizma i privlačenje investitora. Zbog toga gradonačelnik treba da bude na čelu Savjeta za bezbjednost koji bi činili i čelni ljudi Osnovnog i Okružnog suda, Okružnog tužilaštva i Centra javne bezbjednosti Trebinje. Cilj rada ovog Savjeta je da s na redovnim sastancima bolje koordinišu aktivnosti svih institucija koje su zadužene za bezbjednost, javni red i mir, te da se predlože i preduzmu sve neophodne mjere koje bi dovele do povećanja stepena bezbjednosti u gradu i regiji. Pravosudne institucije pod izgovorom nezavisnosti pravosuđa često ne donose odluke u korist zajednice, pa civilna lokalna vlast i preko Savjeta za bezbjednost treba da vrši pritisak i natjera sudije i tužioce da mnogo odgovornije i poštenije rade svoj posao. Neophodno je da grad u što skorijem roku obezbjedi sredstva i pokuša naći partnere za postavljanje video nadzora koji bi značajno pomogao policiji i istražiteljima u rješavanju predmeta. Zalagaćemo se da se u narednom periodu vrati praksa uvođenja policajaca-pozornika u gradskim naseljima, posebno oko škola, obdaništa i obrazovnih ustanova.

Savjet za kulturu činili bi profesori sa Likovne akademije i Srednje muzičke škole, novinari, te predstavnici nevladinog sektora. Cilj rada ovog savjeta je transparentniji i efikasniji način trošenja budžetskih sredstava u oblasti kulture, pomoć u organizaciji kulturnih događaja. Trebinje u narednom periodu treba istinski da postane grad kulture, mjesto gdje će se tokom cijele godine organizovati važni kulturni događaji, okupljati uglednici umjetnici, pjesnici, intelektualci i tako opravdati naziv “srpske Atine” na jugu. Mnogi od njih su porijeklom Hercegovci koji su postigli velike uspjehe, postali veoma poznati i uticajni u Srbiji, pa bi sa njima trebalo uspostaviti što bolju saradnju i odnose.

 

                          BEZBJEDNOST I PROBLEM KORUPCIJE

 

  Korupcija je jedna od najtežih bolesti koja je kao maligni tumor razorila naše društvo, i zbog toga je potrebno krenuti u beskompromisnu borbu sa ovom pojavom. Vrh vlasti je izvor korupcije, i zbog toga je potrebno početi borbu od samog vrha. Gradonačelnik treba da se okruži sa timom poštenih i sposobnih mladih ljudi koji nemaju velikih mrlja iz prošlosti i koji nisu vrtoglavo napredovali u karijeri zahvaljujući podršci ljudi iz sjenke već zahvaljujući svom radu, rezultatima i sposobnostima. Gradska administracija mora biti uzor i primjer ostalima, i ukoliko oni budu radili svoj posao pošteno i odgovorno, sigurno je da će postepeno i svi ostali građani slijediti njihov primjer i u relativno kratkom roku bi se napravilo uređeno društvo

Odgovornost mora biti maksimalna, i svako ko odstupi od ovih principa i pokuša na nezakonit način da pribavi materijalnu ili neku drugu korist biće kažnjen, i uz krivičnu prijavu udaljen sa posla bez mogućnosti da nekada ponovo bude zaposlen u državnoj službi. Sve javne nabavke biće transparentne, i radiće se po novom modelu koji će biti usklađen sa važećim zakonskim propisima i Zakonu o javnim nabavkama, ali će povećanjem normi i standarda biti sličan onom koji je sproveden u Singapuru i drugim razvijenim i uređenim zemljama svijeta. Grad će finansirati izradu softvera ili kupiti već postojeći, i prekinuti praksu da ljudi i članovi Komisija vrše ocjenu ponuda i odabir preduzeća koja su pobijedila na tenderima za nabavku materijala ili dobijanje nekog posla. Sav posao javnih nabavki mora da bude potpuno javan i transparentan, a konačni rezultati i rang lista preduzeća i njihovih ponuda objavljena na internet sajtu opštine.

Gradonačelnik treba uvesti praksu da jednom mjesečno gostuje u medijima i uživo odgovara na pitanja gledalaca koji će mu ukazivati na eventualne propuste u njegovom i radu njegovih saradnika, te kašnjenja u izvršavanju obaveza i planova. Bezbjednost i sigurnost svih građana, ali i uloženih sredstava svih potencijalnih investitora, je jako važna za ukupan kvalitet života, ali i odluku o potencijalnom investiranju u ovo područje. Zbog toga treba preduzeti sve neophodne mjere kako bi se promijenio dosadašnji imidž grada jer je Trebinje nažalost postalo prepoznatljivo po krađama automobila, razbojništvima, paljenju i uništavanju imovine… Grad će u saradnji sa CJB Trebinje odmah na početku naredne godine izraditi projekat i postaviti video-nadzor na važnijim ulicama, raskrsnicama i svim izlazima iz grada kako bi se olakšao posao rasvjetljavanja krivičnih djela, ali i preventivno djelovalo na smanjenje broja krivičnih djela.

Iako lokalna vlast nema direktnu kontrolu rada nad policijom, načelnik CJB Trebinje mora da pokaže daleko veću odgovornost, i podnositi mjesečne izvještaje o radu i postignutim rezultatima lokalnoj vlasti, povremeno gostovati u radio emisijama i uživo odgovarati na pitanja gledalaca. Pravosuđe je jedna od najbolnijih tačaka u društvu, a svjedoci smo brojnih namještenih i besmislenih sudskih sporova. Treba vršiti pozitivan pritisak na rad Osnovnog i Okružnog suda i Okružnog tužilaštva u Trebinju, tražiti da u prisustvu medija gradonačelnik i njegovi najbliži saradnici nenajavljeno prisustvuju važnim sudskim procesima, i tako vršiti indirektnu kontrolu rada nosioca pravosudnog sistema koji će morati da rade i sude po zakonu, a ne da donose skandalozne presude u interesu moćnika, i tako daju loš primjer ponašanja mladima i novim generacijama i podstiču ih da prelaze na drugu stranu zakona.

 

SARADNJA SA DIJASPOROM

 

U prvih šest mjeseci mandata, nakon što se sprovedu planirane aktivnosti i reforme koje treba da poboljšaju investicionu klimu u gradu i regiji, gradonačelnik sa najbližim saradnicima treba da uspostavi saradnju sa dijasporom i organizuje posjete zemljama zapadne Evrope, SAD-a, Kanade, Australije i ostalih država u kojima ima dosta naših iseljenika. Na taj način sa našom brojnom dijasporom, njihovim partnerima i potencijalnim investitorima bi se uspostavila direktna saradnja i predstavile sve prednosti i mogućnosti investiranja u Trebinje i Hercegovinu. Jedino otvaranjem novih preduzeća i radnih mjesta može se krenuti u obnovu i razvoj Hercegovine, a dijaspora je sigurno najveći potencijal. Nažalost mnogi naši iseljenici su u više navrata bili prevareni, nisu imali potrebne garancije i sigurnost za svoj kapital, mnoge donacije su netransparentno i nenamjenski potrošene što je negativno uticalo na naš imidž i privlačenje novih investicija.

Nova lokalna uprava sa ekipom sposobnih i preduzimljivih menadžera treba na djelu da pokaže svoju ozbiljnost, pruži sve potrebne garancije investitorima i privrednicima. Sigurno je da postoje velike mogućnosti za razvoj grada i regije uz podršku naših bogatih i uspješnih iseljenika, pa je neophodno formirati tim ljudi u gradskoj administraciji čiji će posao isključivo biti saradnja sa dijasporom i otvaranje grada prema našim ljudima koji imaju želju da se vrate i investiraju u grad.

 

                               POKRETANJE JAVNIH RADOVA

 

Već u prvom budžetu za narednu 2017. godinu trebaju se obezbjediti sredstva za pokretanje javnih radova, i da se tako pruži prilika nezaposlenim ljudima da zarade novac. Grad u budžetu mora da planira i obezbjediti sredstva za rekonstrukciju  Starog grada, uređenje fasada, farbanje ograda, uređenje cvjećnjaka oko stambenih zgrada u svim naseljima, uređenju gradskog parka, prilaska stambenim zgradama u gradskim i prigradskim naseljima, popravku austrijskih puteva i staza na izletištima oko Trebinja… Gradska uprava će preko omladinskih nevladinih organizacija organizovati ekološke akcije pošumljavanja okolnih uzvišenja oko grada, čišćenja smeća, uređenja korita rijeke Trebišnjici i Goričkog jezera…

Nova gradska uprava mora smoći snage i hrabrosti da se ozbiljno uhvati u koštac sa problemima i balastu iz prošlosti. Grad treba sam da formira tim sastavljen od pravnika i finansijskih stručnjaka koji će istražiti sve zloupotrebe u privatizovanim firmama koje su otišle u stečaj, a prije svega u Novoteksu, Neimarstvu i Agrokopu. Niko ne smije biti amnestiran pa će Izvještaji o utvrđenim nepravilnostima biti poslati nadležnim organima i tražiti da se utvrdi odgovornost svakog pojedinca i grupe. Svi izvještaji će biti javni i dostupni javnosti i medijima, kako bi mediji izvršili dodatni pritisak i natjerali pravosudne i istražne organe da sprovedu istragu i postupe po zakonu.

 

          POLITIKA I NAČIN ZAPOŠLJAVANJA NOVIH RADNIKA

 

Najveća i najzastupljenija anomalija danas je da osoba koja želi da sebi i svojoj porodici obezbjedi pristojan život i dobije neki posao mora da bude istaknuti član i aktivista u vladajućoj ili nekoj drugoj političkoj partiji, ili da mu je blizak srodnik značajna ličnost u jakom javnom preduzeću. Obrazovanje, radne navike i sposobnosti nažalost skoro da su nebitne jer Vam neće omogućiti nikakav posao dok se stranački dovoljno ne angažujete. Ovakva dosadašnja praksa prilikom zapošljavanja dovela nas je u tešku situaciju u privredi i ostalim segmentima društva jer ljudi koji preko „veze“ dobiju posao najčešće nemaju ni minimum odgovornosti, nisu dovoljno kvalifikovani i stručni za posao i nisu motivisani da ga rade kako treba jer zbog jake zaleđine ne strahuju od kazne i odgovornosti. Bez obzira kako i šta rade ne može se dovesti u pitanje njihov ostanak na radnom mjestu.  Ovakvom dugogodišnjom praksom vrši se i duboko raslojavanje društva na uzak krug privilegovanih građana, i široku masu ljudi koji nemaju ni osnovne uslove za pristojan život. Nepotizam i partijska kadrovska politika mora da se sasječe u korijenu, ružne navike iz prošlosti moraju se prekinuti, a svi građani i de fakto moraju biti izjednačeni i ravnopravni. Grad mora da izradi socijalnu kartu stanovništva i izdvoji kategorije koje će imati prioritet prilikom zapošljavanja, a to su prije svega:

  • svi demobilisani borci Otadžbinskog rata, djeca poginulih boraca i ratni vojni invalidi koji nisu trenutno zaposleni
  • porodice sa četiri i više člana u kojima niko ne radi a imaju radno sposobne članove domaćinstva
  • -porodice sa četvoro i više djece u kojima jedan ili oba roditelja nisu zaposlena

Ove osobe u saradnji sa Zavodom za zapošljavanje bi dostavile podatke o obrazovanju, radnom iskustvu i bile prioritet prilikom zapošljavanja u javnom i privatnom sektoru. Vrijeme je teško, građani moraju biti svjesni da ne mogu svi imati dobro plaćene poslove u administraciji i da je neophodan veliki napor cijelog društva kako bi se napravio iskorak i smanjila velika nezaposlenost, a radna mjesta što pravednije rasporedila kako u nekim porodicama ne bi bilo zaposleno svih 5 ili više članova domaćinstva u javnom ili elektro-energetskom sektoru, a da mnoge višečlane porodice godinama nemaju nijednog zaposlenog člana i stalan izvor prihoda.

Grad i stručna lica će izraditi Pravilnik u kome bi se tačno znalo koliko bodova kandidat dobija za vrijeme provedeno na evidenciji Zavoda za zapošljavanje, za broj nezaposlenih ukućana, broj maloljetne djece i sl. Za svako novo radno mjesto u gradskim javnim preduzećima i ustanovama poslodavac će morati da raspiše konkurs i transparentno objavi rezultate i rang listu, napiše pismeno obrazloženje o razlozima zbog kojih je neko lice zaposleno i svaki izvještaj biće javno objavljen i dostupan građanima. Jedan od najvažnijih ciljeva je da u četvorogodišnjem mandatu ne bude nijedna četvoročlana porodica koja nema bar jednog zaposlenog člana domaćinstva, a težiće se što ravnomjernijem i pravednijem zapošljavanju kako bi se smanjio veliki jaz između bogatih i siromašnih.

 

POLJOPRIVREDA

 

Popovo polje i Petrovo polje su jedina kraška polja sa izmijenjeno mediteranskom klimom u Republici Srpskoj, a plodno zemljište, mogućnost navodnjavanja i prijatna klima su više nego dovoljni preduslovi da jug Hercegovine postane poznat po proizvodnji zdrave hrane. Grad Trebinje već u budžetu za narednu 2017. godinu treba da obezbjedi sredstva za osnivanje Agrarnog fonda grada Trebinja. Početna sredstva u fondu minimalno bi iznosila 500 000 KM, i obezbjedila bi se iz budžetskih prihoda te naknada koje grad Trebinje dobija na ime naknada za potopljeno zemljište od HET-a. Već na početku godine raspisao bi se poziv poljoprivrednicima za podsticaje u poljoprivrednoj proizvodnji, pod uslovom da su registrovani kao poljoprivrednici. Iz gradskog Agrarnog fonda vršila bi se nabavka sjemenskog materijala, sadnica, đubriva i ostalog materijala neophodnog za pokretanje poljoprivredne proizvodnje. Zbog ranijih iskustava da mnogi uzmu kredite i novac za poljoprivredu a potom ih nenamjenski iskoriste u neke druge svrhe, treba nastojati izbjegavati isplatu novčanih sredstava poljoprivrednicima, već po dogovoru i planu nabavljati neophodan materijal.

Treba promovisati proizvodnju agruma, smokava, šipaka, maslina i sličnih kultura karakterističnih za Mediteran, a koji ne mogu uspijevati u drugim dijelovima RS i BiH. Kompanija “Swisslion” kao veliki proizvođač hrane sigurno ima određene potrebe za većim količinama voća koje bi se prerađivale u njihovim pogonima, pa bi grad trebao biti posrednik i na taj način osigurati garantovan i siguran otkup proizvoda, te pomoći poljoprivrednicima da pokrenu veću proizvodnju. Biznismen Vasiljević je primjer uspješnog investiranja u poljoprivredu, njegovo bogato znanje i iskustvo bi poljoprivrednicima bilo od velike pomoći, a sigurno je da bi gradska vlast u saradnji sa uglednim biznismenima poput g-dina Vasiljevića i g-dina Đordana mogla na području Popovog polja osnovati Poljoprivrednu zadrugu koja bi se bavila proizvodnjom i otkupom poljoprivrednih proizvoda.

Hladnjača na Berkovićima nažalost još nije u funkciji (treba hitno pokrenuti proces i istragu kako bi se utvrdila odgovornost bivšeg ministra poljoprivrede Radivoja Bratića u ovom projektu koji nažalost još nije završen a trebao bi biti od velikog značaja za cijelu Hercegovinu), ali bi se mogli iskoristiti njeni kapaciteti za stavljanje u punu funkciju i skladištenje tržišnih viškova proizvoda.

 

IDEJA O OSNIVANJU HERCEGOVAČKE PRIVREDNE BANKE ILI ŠTEDIONICE

 

Prošlogodišnje zarobljavanje i gubitak više od 5 200 000 KM na računima propale Bobar banke i velika sredstva koja je izgubio grad Trebinje nakon što je uništeno više privatnih banaka u Republici Srpskoj, velika su opomena da treba biti oprezan, sredstva grada raspodijeliti na više banaka u procentima koji su u skladu sa veličinom banke i njenim udjelom na tržištu. Slične stvari ne smiju nam se ponoviti u budućnosti, ali i da gradska administracija u saradnji sa lokalnim biznismenima počne razmišljati o osnivanju Hercegovačke banke ili Hercegovačke štedionice koja bi imala prvenstveni zadatak da kreditira privrednike na području istočne Hercegovine. (U Trebinju i Mostaru još 1903. godine postojala je Srpska banka i štedionica d.d., a 1919. godine dvije banke imale su sjedište u Trebinju: Trgovačka banka d.d. sa kapitalom od 3838 000 dinara, te Srpska banka i štedionica d.d. sa kapitalom od 1 600 000 dinara. Ako je prije skoro 100 godina Trebinje imalo dvije banke sa sjedištem u gradu, te bankarsko poslovanje bilo pozitivno i normalno se odvijalo u konkurenciji 6 domaćih banaka, ne vidim nijedan realan razlog da Trebinje i danas nema banku sa sjedištem na ovom području. Treba imati u vidu da neka velika preduzeća sa sjedištem u Trebinju, kao što su Elektroprivreda, HET i „Swisslion“ godišnje ostvare od 60 000 000 do nekoliko stotina miliona maraka prometa, a ne računajući brojne druge privredne subjekte to je sasvim dovoljan osnov da se postigne dogovor sa ovim velikim preduzećima i osnuje manja banka sa sjedištem u Trebinju koja bi prije svega imala zadatak da kreditira privredne aktivnosti u Hercegovini)

Grad Trebinje bi kao osnivački ulog mogao iskoristiti sredstva koja dobija kao naknadu za potopljeno zemljište i koja nisu do sada iskorišćena zbog problematične administrativne procedure korišćenja sredstava, a među osnivačima i akcionarima mogli bi se naći i Vlada Republike Srpske, ostale hercegovačke opštine, veliki privredni subjekti čije je sjedište u Hercegovini poput Elektroprivrede Republike Srpske, Hidroelektrana na Trebišnjici, kompanije „Swisslion“, Rudnika  termoelektrane Gacko, i ostalih zainteresovanih privatnih kompanija koje bi u skladu sa procentualnim ulaganjem u osnivački kapital imali članstvo u Nadzornom i Kreditnom odboru banke. Nadzorni odbor upravlja bankom i ima velika ovlašćenja, pa bi članstvo u njemu trebalo povjeriti stručnjacima sa velikim iskustvima u bankarskom i finansijskom sektoru (recimo Svetlani Cenić, Slaviši Rakoviću..) Afera sa propašću više banaka i velikim malverzacijama u bankarskom sektoru u Republici Srpskoj treba biti crveni alarm i upozorenje da u narednom periodu treba biti veoma obazriv prilikom dodjele kredita, davanja garancija i obezbjeđenja,  jer bi svaki udar na malu i novu banku mogao biti koban i imati velike posljedice.

Početni zajednički kapital od 15 000 000 maraka koji je neophodan za otvaranje banke bio bi više nego dovoljan za pokretanje zamajca i veliki podsticaj okretanju točka privrednih aktivnosti u istočnoj Hercegovini. Realizacija ove ideje bi omogućila otvaranje nekoliko desetina novih radnih mjesta u samoj banci i realnom sektoru, a pametnim plasiranjem sredstava indirektan broj novih radnih mjesta u realnom sektoru bi mogao biti daleko veći, a korist bi bila višestruka.

Grad Trebinje u saradnji sa ostalim hercegovačkim opštinama i privrednim subjektima trebao bi  inicirati ovu ideju i angažovati tim uglednih ekonomista i bankarskih stručnjaka koji imaju i veliko iskustvo u ovoj oblasti, koji bi izradili studiju, razmotrili sve prednosti, eventualne rizike, dobre i slabe strane osnivanja jedne male regionalne banke ili štedionice, i dao mišljenje da li bi u Hercegovini trebalo osnovati banku koja bi bila produkt privatno-javno partnerstva.  Na svakom mjestu treba potencirati razvoj preduzetništva, te podsticati mlade i kreativne ljude da sami pokušaju nešto napraviti, pokrenuti vlastiti biznis i naći posao umjesto što su inertni i čekaju da im društvo ponudi zaposlenje i riješi egzistencijalno pitanje.

 

        POPULACIONA POLITIKA I ODNOS PREMA STARIM LICIMA

 

Trebinje i cijela istočna Hercegovina već godinama ima negativan prirodni priraštaj, i nažalost mnogo je veći broj umrlih lica u odnosu na broj rođenih beba. Uz to primjetno je iseljavanje stanovništva, prije svega mladih. Uprkos činjenici da se u ratu i poslijeratnom periodu u grad doselio veliki broj ljudi iz ratom zahvaćenih područja, svi pokazatelji govore da je u Trebinju danas znatno manje stanovnika nego po popisu stanovništva iz 1991. godine. Vrlo je loša i starosna struktura stanovništva jer je sve veći broj penzionera, a iz godine u godinu smanjuje se broj učenika i studenata. Zbog toga grad treba da posveti veliku pažnju populacionoj politici. Nedopustivo je da grad i država podsticanje nataliteta i populacionu politiku povjerava privatnim fondovima, koji za kratko vrijeme prekidaju svoje aktivnosti jer nemaju stabilne izvore finansiranja.

U narednom periodu grad treba da osnuje svoj Fond za podsticaj nataliteta koji će rješavati ovo važno pitanje. Racionalnim trošenjem, uštedama na svim nivoima i pravednijom raspodjelom sredstava u budžetu treba obezbjediti sredstva za funkcionisanje Fonda iz koga bi svaka nezaposlena majka koja ima četvoro ili više maloljetne djece svakog mjeseca dobijala minimalnu platu sve dok ne dobije stalan posao (već je navedeno da će imati prednost pri zapošljavanju). Svako novorođeno dijete treba od grada da dobije 500 KM, a odnos poslodavaca prema trudnicama i majkama biće pod posebnom lupom kontrolnih organa. Udruženje roditelja sa problemom steriliteta „Bebe“ za kratko vrijeme postiglo je zavidne rezultate, pa će sigurno u narednom periodu imati daleko veću finansijsku podršku i pomoć lokalnih vlasti. Nova vlast ispitaće optužbe za mobing, odnos uprave prema štićenicima i uslove življenja korisnika Doma penzionera na Gradini. Treba nastojati da se unaprijede usluge i poboljša standard, obogati sadržaj i omoguće bolje uslovi života korisnicima.

 

Grad mora obezbjediti sredstva za normalan rad Narodne kuhinje za sve građane koji su u stanju socijalne potrebe, i u Trebinju niko ne smije da bude gladan i bez osnovnih sredstava za život. Centar za socijalni rad dobiće zadatak da svake godine izradi i prekontroliše socijalnu kartu stanovništva i utvrdi tačan broj osoba koje nemaju ni minimum sredstava za život dostojan čovjeka. Narodna kuhinja će dobiti znatno veća sredstva kako bi neophodan obrok mogao da dobije veći broj korisnika. Položaj penzionera i starih osoba je svima poznat, a njihovo Udruženje penzionera uz borce i invalide je od strateškog značaja za grad, pa će u narednom periodu morati iz budžeta dobiti značajnija sredstva kako bi se poboljšao njihov položaj.

    Udruženje penzionera u Trebinju treba da ima podršku lokalne administracije,  dobije značajniji grant i sredstva iz budžeta. Iz tih sredstava davala bi se pomoć penzionerima koji imaju minimalne penzije do 200 KM, organizovale bi se besplatne izletničke ture i putovanja do okolnih manastira. Društvo mora pokazati najstarijim da se o njima vodi računa, da nisu zaboravljeni i prepušteni sami sebi.

 

 

ODNOS PREMA BORAČKOJ POPULACIJI  I OSNIVANJE MUZEJA OTADŽBINSKOG RATA

 

  Iako su mnogima puna usta zaštite prava demobilisanih boraca koji su najzaslužniji za stvaranje Republike Srpske, nažalost brojni su primjeri maćehinskog odnosa prema ovoj populaciji i ponižavajućeg zapošljavanja i napredovanja dezertera koji su naputili Trebinje 1991. i 1992. godine, a poslije rata se vratili sa novcima i “kupili” radna mjesta u HET-u i drugim javnim preduzećima i administraciji. Greške iz prošlosti se teško mogu ispraviti, ali u skladu sa svojim mogućnostima gradska uprava treba na svakom koraku da iskaže poštovanje prema demobilisanim borcima i organizacijama koje okupljaju ovu populaciju. Važno je da gradske vlasti pokažu razumijevanje problema velikog broja nezaposlenih demobilisanih boraca, te ulože maksimalne napore kako bi se riješio ovaj problem kod najugroženijih pripadnika, i demobilisani borci gdje je to moguće imali prioritet u zapošljavanju u skladu sa Zakonom na raspisanim konkursima za zapošljavanje.

Spomen soba poginulim pripadnicima Trebinjske brigade ostavlja utisak zapuštenosti i ne održava na najbolji način, a smatram da niska prostorija pokrivena lesonitom nije adekvatna za smještaj Spomen sobe. Nakon završetka Otadžbinskog rata bilo je logično da se Spomen soba izgradi u krugu bivše Kasarne “Vojvoda Luka Vukalović”, ali nakon formiranja Oružanih snaga BiH i odlaska vojske iz bivše kasarne stiče se utisak da lokacija Spomen sobe nije adekvatna, i da je poprilično zaklonjena.  Na ulasku u Kasarnu nalazi se Hram Svetog cara Lazara sa imenima poginulih boraca, pa bi gradska uprava mogla razmotriti inicijativu da se u centru grada, npr. u “Ćelovića kući”, u Starom gradu ili nekoj drugoj lokaciji u najstrožem centru grada izgradi nova Spomen soba poginulim pripadnicima Trebinjske brigade, dobrovoljcima i vojnicima JNA koji su poginuli na našem ratištu. Spomen soba trebala bi da bude adekvatno uređena i opremljena sa svim pratećim sadržajima, a grad Trebinje obezbjedio bi finansijska sredstva za plaćanje dva ratna vojna invalida koji bi se zaposlili u Spomen-sobi koja bi se pretvorila u Muzej otadžbinskog rata. Pored kratkih biografija, imena i fotografija poginulih boraca u Muzeju bi se izložili trofeji, zastave, oružje, fotografije i drugi predmeti iz Otadžbinskog rata. Cijeli svijet zna za stradanje Dubrovnika i okoline u posljednjem ratu, ali čak i na našim prostorima veoma malo se zna o stradanju Trebinja i Hercegovine u Otadžbinskom ratu. U Muzeju Otadžbinskog rata nalazila bi se i velika karta ili reljef na kome bi se prikazala sva porušena i okupirana sela i područja predratne opštine Trebinje od kojih je u Dejtonu formirana opština Ravno. Od video-materijala napravio bi se dokumentarni film o ratnom putu Trebinjske brigade i Hercegovačkog korpusa koji bi se po potrebi prikazivao posjetiocima. Pored toga u Muzeju, ali i na panoima u gradu, bile bi postavljene mape sa označenim mjestima na koje su pale neprijateljske granate ispaljene iz Hrvatske i pravca Dubrovnika, kao i oštećeni objekti, spomenici, zgrade. Takođe u posebnom prostoru bile bi prikazan ratni put i komandanti svih jedinica Hercegovačkog korpusa, te imena svih poginulih vojnika Hercegovačkog korpusa razvrstano po brigadama.

Bar jednom godišnje učenicima osnovnih  srednjih kola organizovala bi se posjeta Muzeju Otadžbinskog rata i prikazao dokumentarni film o ratnom putu Trebinjske brigade i Hercegovačkog korpusa kako bi bili upoznati sa podvizima svojih predaka  i događajima iz bliske prošlosti.

Činjenica da ratni komandant Hercegovačkog korpusa general Radovan Grubač i komandant Trebinjske brigade Radoslav Zubac nemaju svoj stan i riješeno stambeno pitanje u Trebinju je velika sramota za grad i regiju. Već u budžetu za 2017. godinu treba obezbjediti sredstva za kupovinu adekvatnog stana ovoj dvojici časnih i hrabrih oficira koji su u najtežim trenucima predvodili odbranu grada i Hercegovine, i tako ispravila velika nepravda iz prošlosti. Tako bi se dao primjer ostalima kako treba postupati i prema drugim oficirima, podoficirima i vojnicima Vojske Republike Srpske koji su nepravedno bili zaboravljeni i zapostavljeni u poslijeratnom periodu.

Grad Trebinje treba u narednom četvorogodišnjem periodu da preko Savjeta za kulturu, podrškom uglednih istoričara i intelektualaca iz Trebinja i Hercegovine istrgne iz zaborava i nađe najbolji način da se oživi uspomena na ugledne Trebinjce  i Hercegovce o kojima se danas malo govori, poput bana Petra Ivaniševića, dobrotvora Luke Ćelovića Trebinjca, slikare Anastasija Popovića, Rista i Betu Vukanović, profesora Novicu Kraljevića, Luku Vukalovića, Save Vladislavića i mnogih drugih koji su svojim djelom i zalaganjem zadužili generacije Hercegovaca.

 

          ZDRAVSTVO

Problemi u radu Doma zdravlja Trebinje, velikih dugovanja iz prošlosti te teret prevelikog broja nemedicinskih radnika je veliko opterećenje za ovu zdravstvenu ustanovu i gradsku administraciju. Treba objektivno reći da zbog trenutno krize u Republici Srpskoj i zdravstvenom sistemu neće biti nimalo lako riješiti nagomilane probleme sve dok se ne napusti poguban model funkcionisanja zdravstvenog sistema koji je nametnuo bivši ministar zdravlja Ranko Škrbić. Tranše koje trenutno dobija Dom zdravlja u Trebinju od Ministarstva zdravlja nisu dovoljni za normalan rad i funkcionisanje, a grad iz svog budžeta ne može obezbjediti dovoljno novaca da bi se izmirile sve obaveze prema povjeriocima te platile zaostali doprinosi na plate zaposlenih.

Lokalna vlast kontroliše rad Doma zdravlja, a ova ustanova u narednom periodu mora na potpuno transparentan način da zapošljavanja medicinski kadar i druge radnike, kao i da vrši stalnu kontrolu trošenja sredstava. Stručnjaci iz ove oblasti treba da urade program poboljšanja i unapređenja zdravstvene zaštite stanovništva, a lokalne vlasti će pomoći obuku i specijalizaciju mladih ljekara u Opštoj bolnici Trebinje. Takođe vrlo je važno da se uspostavi saradnja sa većim medicinskim centrima kako bi u Trebinje dolazili i liječili pacijente vrhunski ljekari, prije svega naši ljekari koji su postali poznati i priznati stručnjaci u regionalnim i svjetskim medicinskim centrima. Moraće se povesti odlučna borba protiv korupcije i insistirati na što boljem odnosu prema svim pacijentima u Domu zdravlja i Opštoj bolnici. Od direktora Doma zdravlja i Opšte bolnice treba da se traži maksimalno brižan i ljudski odnos prema pacijentima, te da se preispita svaka žalba i predstavka građana, dostavi pismeni odgovor, i tako da unaprijedi rad medicinskog osoblja na svim Odjeljenjima.

Moraju se istražiti i preispitati i ranije iznesene optužbe za nepravilnosti u radu Gradske apoteke, te nestanak ljekova iz objekta u Ljubinju. Grad mora obezbjediti sredstva za prevoz teško oboljelih pacijenata iz Trebinja u veće zdravstvene ustanove u Republici Srpskoj, Srbiji i Crnoj Gori. Pravo na besplatan prevoz službenim automobilima grada imaće sve maloljetne osobe, studenti, nezaposleni, penzioneri i radnici čija mjesečna primanja ne prelaze 600 KM.

 

  OMLADINSKA POLITIKA I ODNOS PREMA MLADIMA

 

Mladi u Trebinju su u jako teškom položaju, i nažalost sve je više onih koji odlaze iz grada i regije jer ovdje ne mogu naći posao i ne vide nikakvu perspektivu. Zbog toga je rješavanju pitanja mladih potrebno posvetiti posebnu pažnju, i postepeno izvršiti smjenu generacija. Nedopustivo je da se na gotovo svim uticajnim mjestima i funkcijama već decenijama nalaze isti ljudi koji su napravili sistem spojenih posuda i tako se međusobno dobro uvezani održavaju na položaju. Mladima treba pružiti šansu da pokažu svoje sposobnosti i dođu do izražaja. Biće prekinuta praksa da jedna osoba ima više prihoda u javnim preduzećima i upravnim odborima, a sigurno je da grad ima dosta mladih i sposobnih ljudi kojima se može ukazati povjerenje da dođu na odgovorna radna mjesta.

Sredstva u budžetu namijenjena mladima će biti povećana, ali će biti prekinuta praksa da se po partijskoj liniji finansiraju skupi fiktivni projekti koji nemaju rezultata i opravdanja. Finansiraće se isključivo konkretni projekti koji će pomoći u rješavanju određenih društvenih problema (pomoći starim, usamljenim, bolesnim, ovisnicima, uređenju okoline…), a sredstva će se uplaćivati po etapama tek kada se pokažu rezultati rada i aktivnosti. Dom mladih u posljednje vrijeme je pojačao aktivnosti, ali bi u narednom periodu trebalo nastojati da se smanje cijene najma  prostorija gradskim omladinskim organizacijama. Svi redovni studenti( osim brucoša) na javnim fakultetima treba da dobiju stipendije od grada, a posebno se treba voditi računa o finansiranju deficitarnih zanimanja. Posebnu pažnju treba posvetiti djeci i studentima nezaposlenih roditelja.

Od vitalnog značaja je povratak stotine obrazovanih intelektualaca koji rade u inostranstvu, i čije bi znanje i iskustvo nemjerljivo doprinijelo razvoju grada i regije. Grad već posjeduje određenu opremu pa će u Domu kulture biti obezbjeđen prostor u kome bi se omogućilo mladim muzičarima da organizuju svirke i takmičenje bendova, tonske probe..

 

      ODNOS TREBINJA SA DUBROVNIKOM I SUSJEDNIM GRADOVIMA U REGIJI

 

     20 godina od završetka rata i 25 godina od početka tragičnih sukoba na ovim prostorima je dug vremenski period u kome bi trebalo da se zacijele rane proizašle iz tragičnih događaja. Još od 11-og  vijeka kada se knez Tribunije Pavlimir sklonio u Dubrovnik pred napadom Bugara a potom se Dubrovčanima zahvalio poklonivši im ostrvo Lokrum, odnosi Trebinja i Dubrovnika bili su tijesni i neraskidivi. Brgat i Ivanica više od 10 vijekova su bili most koji spaja Dubrovnik i Jadransko more sa zaleđem, pa tako treba da bude i u narednom periodu. Nova gradska uprava u saradnji sa Vladom Republike Srpske, Savjetom ministara BiH i Ministarstvom vanjskih poslova treba da pokrene inicijativu kako bi se u potpunosti otoplili i relaksirali odnosi dva grada. Posljednjih godina uspostavljena je gotovo normalna saradnja i odnos Trebinjaca i “Gošpara”, a to treba da se dogodi i na višim ljestvicama.

Od vitalnog značaja za dalji razvoj Trebinja je otvaranje prema jugu, Dubrovniku i Herceg Novom, a najvažnije je da se u što skorijem roku izgradnjom novog zajedničkog prelaza na Brgatu riješi problem ljetnjih gužvi na granici sa Hrvatskom, te da se pokrenu razgovori o smanjenju cijene putarine na putu Trebinje – Herceg Novi koja umnogome otežava saradnju dva grada.

Ta dva „stenta“ na jugu kojima bi se olakšao i ubrzao promet ljudi između tri države imao bi ogroman značaj za Trebinje. U nekom narednom periodu treba razmišljati o izradi neophodne dokumentacije i projekta za povezivanje Konavala i Trebinja preko Zvekovice i Dživarskog Polijca magistralnim putem jer bi ta investicija dodatno povezala Konavle sa Trebinjem, more sa neposrednim zaleđem i omogućila brži dolazak iz Trebinja do aerodroma „Čilipi“.

Magistralni put Trebinje – Ljubinje je u katastrofalnom stanju pa ultimativno treba tražiti od republičkih vlasti da obezbjedi sredstva da se nakon 35 godina napokon sanira ova dionica puta i omogući normalno odvijanje saobraćaja.

 

                 IPA PROJEKTI, PREKOGRANIČNA SARADNJA I KORIŠĆENJE PREDPRISTUPNIH FONDOVA

 

Trebinje ima prednost da se nalazi na tromeđi između BiH, Crne Gore i Hrvatske, te i na granici između Republike Srpske i Federacije BiH. Ovakav povoljan položaj daje pogodnosti za trgovinsku razmjenu i razvoj turizma, ali u proteklom period nisu iskorišćene sve mogućnosti. Kao grad koji se nalazi na granici Evropske Unije postoji veliki potencijal za projekte prekogranične saradnje, a posebno je zanimljiva činjenica o tri grada u tri države koji su međusobno ratovali prije 20 godina. Opština Ravno i JP “Vjetrenica” u 2015. i 2016. godini su nosioci projekta vrijednog više stotina hiljada evra u kome učestvuje više opština u Hrvatskoj i BIH, od Neuma, Konavala, Čapljine i Trebinja a donosi se na obnovu stare trase uskotračne željeznice za bicikliste. Donekle je poražavajuća činjenica da malo Ravno koje je nastalo na okupiranom području opštine Trebinje realizuje projekat koji je vrjedniji od IPA sredstava koje je Trebinje dobilo u posljednjoj deceniji.

Zbog toga bi već od početka 2017. godine trebalo formirati ozbiljan tim mladih i obrazovani ljudi koji imaju iskustva u pisanju projekata, koji bi preko srpskih predstavnika u Zajedničkim institucijama BiH u Sarajevu usaglasili i napisali projekte vezane za prekograničnu saradnju, i realizovali razvojne projekte, prije svega u oblasti turizma. Uvjeren sam da je prostor koji se nalazi na tromeđi i granici Evropske Unije veoma atraktivan, i da bi kvalitetni dobri projekti dobili značajnu materijalnu podršku iz IPA fondova. Planinski masiv Orjen, koji se nalazi u neposrednom zaleđu Mediterana, je veoma atraktivan ne samo kao izletište za bogate primorce već investicije u razvoj ozbiljne turističke i ugostiteljske djelatnosti.

Iako djeluje preambiciozno uz dobru promociju  projekat uvjeren sam da bi se mogao realizovati projekat uskotračne željeznice koji bi povezao Zeleniku i Herceg Novi sa Dubrovnikom i Trebinjem. Ukoliko je sličan projekat mogao da se realizuje u Višegradu i Mokroj Gori, sigurno je da bi bio isplativ i na malom području koje tokom godine posjeti više miliona stranih turista ukoliko postoji interes i zainteresovanih čelnih ljudi tri susjedna grada. Osim sredstava od IPA projekata, ovako veliki i važan projekat trebao bi imati podršku Vlada Crne Gore, Republike Srpske, Hrvatske i Savjeta ministara BiH a zajedničkom saradnjom svih napravila bi se evropska turistička atrakcija. Realizacija ovog važnog projekta bi trajala više godina, ali bi značajno doprinjela pomirenju u ovom regionu, te otvaranju velikog broja novih radnih mjesta. Obnova uskotračne pruge bi bila velika turistička atrakcija, i sigurno je da bi bilo veliko interesovanje turista da starim vozovima za kratko vrijeme obiđu potpuno različite predjele i pejzaže u tri države.

Uskotračna pruga bi u Trebinje i Republiku Srpsku ušla iz pravca sela Uskoplje i preko Huma i Volujca došla do Trebinja. Za okretanje vozila pored stare željezničke stanice na Ložioni mogla bi se iskoristiti stara okretnica koja se nalazi u Bileći na mjestu stare stanice. Za potrebe ovog grandioznog projekta za lokalne okvire bile bi neophodne i određene urbanističke izmjene, premještanje objekata i infrastrukture na određenim lokacijama u Trebinju, ali svaka vrijednost takvih investicija teško se može porediti sa višestrukom koristi koju bi imalo Trebinje ali i cijela regija.

 

RAZVOJ TURIZMA

 

Najveća perspektiva i šansa za razvoj Trebinja je turizam jer grad ima izvanredan geografski položaj i klimu. U turizmu se možda u početku ne može zaposliti veliki broj radnika, ali se mogu ostvariti veliki profiti, te uvezati čitav niz privrednih grana koje bi se oslanjale na turizam i svjež kapital koji bi turisti donijeli u grad i regiju. Kao najjužniji grad u Republici Srpskoj i BiH ima prijatnu izmijenjeno-mediteransku klimu sa blagom zimom i toplim ljetom, nalazi se na tromeđi tri države (BiH, Crne Gore i Hrvatske) i raskrsnica je pet magistralnih puteva (iz pravca Sarajeva, Nikšića, Herceg Novog, Dubrovnika i Mostara). Važno je naglasiti da je trenutno Trebinje najjužniji, i jedini srpski grad sa mediteranskom klimom. Najznačajnija pogodnost za razvoj turizma je činjenica da se Trebinja nalazi svega 25 km od svjetskog turističkog centra kakav je danas Dubrovnik i čiji se godišnji turistički promet mjeri milijardama dolara. Razvoju turističke ponude opština Trebinje treba da posveti veliku pažnju i izdvoji znatna materijalna sredstva iz gradskog budžeta.

Pametnim ulaganjima, dobrom medijskom kampanjom i dobrim radom turističke organizacije grada, Trebinje bi vrlo brzo moglo da postane krajnja destinacija za hiljade stranih i domaćih turista koji bi željeli da dođu u Dubrovnik ili Herceg Novi, ali za tako skupu mondensku destinaciju nemaju dovoljno novca, a naš grad bi zbog blizine i drastično nižih cijena svih usluga i smještaja postao alternativa. Trebinje bi za takve turiste trebalo da po niskim cijenama smještaja i vanpansionske ponude (u poređenju sa Dubrovnikom jeftinije i do pet puta) pruži priliku za dobar provod, prevoz do Dubrovnika.. Vrlo brzo Trebinje bi prihodima od turizma moglo da ima višemilijonsku dobit i mogućnost zaposlenja većeg broja radnika. Gradnja sve većeg broja novih hotela i ugostiteljskih objekata u Trebinju u posljednje vrijeme najbolji je pokazatelj kakav je potencijal grada i regije, i koliko je Trebinje atraktivno za bogate biznismene koji žele da  investiraju u ugostiteljsko-turističke kapacitete. Razvoj turizma i ponude grada imao bi više etapa. Ukoliko u narednom period 5% turista umjesto Herceg Novog i Dubrovnika odabere Trebinje kao svoju krajnu destinaciju napraviće se ogroman iskorak.

  1 etapa :

Prvo što treba da se uradi je tzv. „umivanje“ grada, što znači da bi odmah trebalo da se restauriraju fasade svih starih zgrada u gradskom jezgru (sposobni gradski menadžeri bi od proizvođača boja dobili potreban materijal u zamjenu za dugotrajno reklamiranje na Radio Trebinju, panoima, reklamama na glavnoj ulici i sl.) Treba uraditi uređenje i ozelenjavanje svih trenutno zapuštenih travnjaka u gradu (cvjećnjaci od bolnice do benzinske pumpe, od Školskog centra do Kluba umjetnika, u naselju Tina, Gorica, oko nove obilaznice u južnom dijelu grada..) Grad pod hitno mora da standardizuje i unaprijedi rad ugostiteljskih objekata u gradu kako bi se ugostiteljska djelatnost podigla na značajno veći nivo (striktno poštovanje postojećih zakonskih odredbi koje se odnose na obaveznu radnu uniformu sa imenom konobara, donošenje računa, knjiga žalbi i sl.). U gradu će se morati standardizovati i izgled kioska i privremenih montažnih objekata. Potrebno je unaprijediti Turističku organizaciju Trebinja, zaposliti mlade vodiče i stručne osobe koji poznaju strane jezike, izraditi nove razglednice savremenog dizajna, turističke mape, doraditi sajt sa turističkom ponudom grada i svim cijenama privatnog i hotelskog smještaja, istaknuti geografski položaj i blizinu mora.

Sa dva velika vještačka jezera, rijekom Trebišnjicom i nizom manjih tokova,  vodeni potencijali Trebinja i južne Hercegovine su veliki, pa bi bogatstvo važnog resursa trebalo bi bit jedno od obilježja grada koji namjerava da postane prijestonica turizma u Republici Srpskoj i BiH. Podizanjem više fontana na gradskom trgu, parku te kružnim tokovima na ulasku u grad, korišćenjem u izradi kamena i prirodnih materijala, te velike mogućnosti višebojnog osvjetljenja i raznih svjetlosnih efekata, postigao bi se veliki vizuelni efekat na goste i turiste. Kurioziteti privlače turiste, a Trebinje bi u narednom periodu trebalo dobiti nešto što bi bilo veoma prepoznatljivo i karakteristično. Rim ima najveću baroknu „Fontanu di Trevi“, a padina ispod kompleksa Hercegovačke Gračanice na uzvišenju Crkvina iznad Trebinje bila bi fantastična lokacija za „Fontanu di Trebinje“. Arhitekte i stručnjaci trebali bi da osmisle i razrade ideju izgradnje fontane većih dimenzija, sa bar dvadesetak metara dužine i širine, koja bi bila izrađena od stijena, kamenih blokova i uklapala bi se u okolni ambijent. Neposredno ispod Hercegovačke Gračanice nalazi se maksimalan nivo do kojeg gradski vodovod može izbaciti vodu, pa bi fontana trebala biti zatvorenog sistema sa sakrivenim električnim pumpama koje bi izbacivale vodu u mlaznicama, a tokom noći svjetlosnim efektima stvorio bi se utisak višebojnih mlazova vode. Fontana bi bila velika atrakcija, i uz Hercegovačku Gračanicu uz dobru marketinšku kampanju mogla postati jedno od simbola grada na Trebišnjici.

   “Trebinje, the small city for big holiday” – mogao bi biti naziv reklamne kampanje koju bi pokrenuo grad u saradnji sa Turističkom organizacijom i lokalnim  privrednicima iz turističko-hotelijerskog sektora. Prvi cilj promotivne kampanje svakako bi bili turisti iz susjedne Srbije, ali bi se i na drugim područjima  promovisao grad, njegove ljepote i prednosti. Internet i moderna sredstva komunikacije omogućili su vođenje relativno jeftine i efikasne promotivne kampanje što treba iskoristiti na najbolji način kako bi što više gostiju došlo i zadržalo se na jugu Srpske. Na ulascima u Trebinje iz pravca Dubrovnika, Mostara, Nikšića i Bileće trebale bi se postaviti metalne konstrukcije sa porukama dobrodošlice u mali grad za veliki odmor.

U saradnji sa lokalnim novinarima i TV kućama vrlo lako i jeftino se može napraviti kratkometražni propagandni film o Trebinju, prošlosti grada i svim atraktivnim turističkim motivima, izraditi kratak TV spot (u kojem bi se istakle niske cijene, blizina mora, Dubrovnika) koji bi se (uz pomoć svih privatnika, ugostitelja, hotelijere, vinara koji imaju veliki interes od dolaska turista) reklamirao na lokalnim TV stanicama u regionu.

 

   2 etapa

Potrebno je zaustaviti arhitektonsko nasilje i povratiti autentičan izgled Starog grada, Krša i užeg gradskog jezgra. U tu svrhu grad nakon kapije na ulasku u Stari treba da obezbjedi sredstva za popločavanje trgova i ulica u starom gradu (kvadrat neobrađene kamene ploče pogodne za popločavanje u Bileći bi se mogao naći i do 8 KM, vrijednost radova ne bi bila velika kako u prvi mah izgleda, do 200 000 KM a vizuelni rezultat bi bio nemjerljiv, a pružila bi se prilika da se zaposli veći broj građevinskih radnika). Hitno je potrebno donijeti Uredbu kojom bi se u starim djelovima grada očuvao autentičan i arhaičan izgled uz isključivo korišćenje kamena i drveta kao građevinskog materijala. Brojne stare zgrade u centru grada izrađene su od kamena ali imaju naknadno postavljenu fasadu, koja je često u veoma lošem stanju, pa  postepeno grad u saradnji sa vlasnicima objekata treba da realizuje projekat revitalizacije, skidanja fasada i vraćanja kamena sa lijepim fugama. Estetski efekat bio bi ogroman, i potpuno bi se promijenio izgled užeg gradskog jezgra u vrlo kratkom roku, a Trebinje bi poprimilo obrise mediteranskog mjesta.

Muzej Hercegovina sa skorijim planiranim otvaranjem pirodnjačke zbirke ima veliki turistički potencijal koje do sada možda nije maksimalno iskorišćen.  Turisti trenutno u Trebinju nemaju puno sadržaja koji bi ih zadržao i privukao pažnju. Mogućnosti unapređenja su velike, pa bi se npr. uz pomoć Ministarstva odbrane BiH mogli nabaviti eksponati i za početak otvoriti skroman Vojni muzej u bivšoj kasarni na otvorenom prostoru (o ovome više detalja ima u posebnom Poglavlju)

Već dugo postoji ideja koja nažalost još nije realizovana o izmještanju starog potopljenog mosta iz Goričkog jezera u grad Trebinje. Most bi se u saradnji sa HET-om, Vladom RS i drugim institucijama trebao izmjestiti na lokaciju u gradu koja bi povezala naselja Bregovi i Ložionu, te bio još jednu u nizu novih velikih turističkih atrakcija.

Nova gradska uprava treba da uspostavi saradnju i razgovara sa ambasadorima Austrije, Italije, Rusije i Turske i zatraži pomoć u obnovi objekata koji su sagrađeni u prošlosti, a koji bi se mogli povezati sa boravkom neke od velikih sila na ovim prostorima. U gradu postoji više reprezentativnih a napuštenih objekata, a neki od njih bi se mogli iskoristiti za otvaranje Muzeja prošlosti u kojem bi se napravio presjek sa karakterističnim izgledom tradicionalnih nacionalnih nošnji, oružja iz doba Mlečana, Turaka, Nijemaca, Austro-ugara i drugih naroda i država koje su u prošlosti vladale ovim područjem. Okolina Trebinja ima više atraktivnih lokacija za boravak turista, a to su prije svega Ubla i Jazina. Nakon rekonstrukcije motela “Jazina” treba razgovarati sa novim vlasnicima kako bi kupalište bilo otvoreno za sve goste.. Sa našim planinarima bi se mogao izraditi Planinarski dom na Ublima koji bi poslužio kao baza za polazak na planinarenje. Orjen je najveća planina u zaleđu Dubrovnika, pa bi trebalo posvetiti dosta vremena mogućnostima za razvijanje planinskog turizma u saradnji sa primorskim turističkim centrima.

U saradnji sa Udruženjem planinara „Vučji zub“ lokalna vlast bi osnovala Gorsku službu spasavanja tako što bi obezbjedila sredstva za nabavku opreme i obuku planinara koji bi se angažovali po potrebi i po izvršenom zadatku dobijali dnevnice.

U cilju obogaćivanja turističke ponude maksimalno traba podržati privatnike koji su zainteresovani da u okolini Trebinja na pogodnoj lokaciji naprave etno naselja sa kućicama od drveta i kamena, tradicionalnom hercegovačkom kuhinjom i drugim pratećim sadržajima.

Jedna od jako atraktivnih lokacija je voćnjak bivšeg „Agrokopa“ zasađen višnjama pored nove južne obilaznice, između Bregova i Pridvoraca. Bivši „Agrokop“ je pod koncesiju dobio zemlju na korišćenje ali ne i u trajno vlasništvo, pa bi se moglo riješiti problem i zemlja ponuditi bogatom i ozbiljnom investitoru koji je zainteresovan da uloži sredstva u ovaj projekat. Ostrvo sa voćnjakom koje se nalazi pored nove južne obilaznice i pripada bivšem „Agrokopu“ je vrlo atraktivna lokacija pored rijeke za gradnju etno-sela ili nekog ugostiteljsko-turističkog kompleksa sličnog Etno-selu „Stanišić“ pored Bijeljine. Sigurno je da bi se mogli naći zainteresovani investitori koji bi bili spremni uložiti značajna sredstva u adekvatan objekat, a grad bi dobio nova radna mjesta i obogatio turističku ponudu.

 

     3 etapa

Grad treba da napravi studiju i projekat obnove kanala koji je nekada opasivao Stari grad jer bi realizacijom ovoga projekta Trebinja postalo kuriozitet kao jedinstven grad na Balkanu sa srednjovjekovnim Kastelom koji je sa svake strane okružen vodom. Hidroelektrane na Trebišnjici su najvažnije preduzeće u Hercegovini, i one imaju velike mogućnosti za razvoj Trebinja i Hercegovine, ali i obavezu poboljšanja kvaliteta života u Hercegovini. Stari grad jednim dijelom naslonjen je na Trebišnjicu, pa bi HET trebao da uzme aktivno učešće u otkopavanju hendeka koji je izgrađen za vrijeme Turaka, a koji su krajem 19-og vijeka zatrpali Austro-ugari. Kanal je bio širok oko 5, a dubok oko dva metra, a zatrpan je poslije dolaska Austrije iz higijenskih i zdravstvenih razloga jer se u njemu nalazila ustajala voda koja nije proticala, posebno ljeti kada je bio nizak vodostaj Trebišnjice.

Pretpostavlja se da je kameni hendek nasut sitnim materijalom koji bi se relativno lako uklonio, a ova investicija je relativno mala ako se imaju u vidu sve prednosti koje bi Trebinje dobilo ponovnom izgradnjom kanala oko Starog grada. Zidine Starog grada treba osvijetliti a na dva ulaza u Kastel treba postaviti drvene mostiće sa lancima. Tokom ljetnje sezone mogla bi se realizovati ideja da se na kapijama postave po dva stražara sa lanenim nošnjama i kopljima, a par sati dnevno bili bi velika atrakcija za turiste. Treba imati na umu da samo kurioziteti i rijetke stvari mogu privući veliki broj stranih i domaćih turista, i da treba uložiti sredstva kako bi se iskoristio veliki potencijal za razvoj turizma. Dolazak čamcima do Platana bio bi kuriozitet, a Trebinje bi bio jedini grad na prostorima bivše Jugoslavije koji bi imao stari Kastel sa svake strane okružen vodom.

U skladu sa materijalnim mogućnostima, i uz podršku ambasada Austrije i Njemačke koje bi vjerovatno pokazale zainteresovanost, bar simbolično bi se mogao rekonstruisati i urediti Strač i druga austrijska utvrđenja na uzvišenjima oko grada, kao i stari prilazni puteve za izletničke posjete.

Nakon otkopavanja i obnove hendeka i potpunog uklanjanja saobraćaja motornim vozilima iz Starog grada (ugostitelji bi imali priliku da električnim kolicima prebacuju piće do svojih objekata u periodu od 06.00. do 09.00, i od 15.00 do 17.00 časova) na sve stare objekte u starom dijelu grada umjesto crijepa trebalo bi vratiti kamene ploče. Tokom ljeta u gradu mogu se organizovati tradicionalni muzički festival i pokušati u saradnji sa sponzorima na stadion Police, ili neku drugu adekvatnu lokaciju za okupljanje većeg broja ljudi, dovesti veliku regionalnu muzičku zvijezdu (poput Zdravka Čolića, Željka Joksimovića.. ) i organizovati veliki koncert na koji bi došlo više hiljada gostiju i turista iz svih susjednih gradova.

Krš je jedno od najstarijih naselja u Trebinju, ali je nebrigom skoro potpuno devastirano posljednjih decenija. Već od 2017. Treba zatvoriti saobraćaj u Beogradskoj (bivšoj Bilećkoj ulici), te izraditi projekat i početi sa sanacijom i obnovom kuća u ovom veoma atraktivnom dijelu grada koji se nalazi u strogom centru. Mnogi zanati nažalost su skoro izumrli, ali bi upravo ovaj dio grada mogao poslužiti za oživljavanje nekih starih zanata, te kao lokacija za prodavce suvenira, malih ugostiteljskih i trgovačkih objekata.

Grad Trebinje hitno mora da riješi problem sa napuštenim i srušenim objektima u krugu “Travunije”, jer nije dobro da se u glavnoj ulici i najstrožem i najatraktivnijem dijelu grada nalazi divlja deponija ili napuštene stare ruševine. Urbanistički plan predviđa izmještanje saobraćaja iz glavne Ulice Kralja Petra prvog oslobodioca, što zahtijeva završetak radova na tunelu, mostu i obilaznici koja bi spojila Tinu i Goricu, te još niz značajnih infrastrukturnih investicija. Zbog toga ovo pitanje se ne može riješiti brzo i lako i bez saradnje sa republičkom vlašću, ali je neophodno ozbiljno se posvetiti rješavanju ovih krupnih problema.

Grad treba u narednom periodu da vrati predmete koje je Jovan Dučić donio u Trebinje, a koji su nestali  tokom i nakon završetka Drugog svjetskog rata. Prije svega tu se misli na statue Herkula i Atlasa koje su se nalazile pored tunela na ulasku u Stari grad (navodno su komunisti nakon rata jednu bacili u Trebišnjicu a drugu na smetlište Obodinu), reljefni grb Trebinja koji se nalazio iznad tunela, dva dvoglava orla sa raširenim krilima koja su se nalazila na Dubrovačkoj kapiji u naselju Carine pored Centra srednjih škola (i sada se jasno mogu vidjeti mjesta gdje su se nalazili orlovi) te druga kamena plastika koju je Dučić donio u Trebinje. Ovaj projekt mogao bi se realizovati u saradnji sa profesorima i studentima Likovne akademije u Trebinju. Takođe grad bi nabavljao neophodan materijal, a studenti bi izrađivali umjetnička djela, a najbolji i nagrađeni radovi bili bi ustupljeni gradu Trebinju, i iskoristili se za uljepšavanje ulica, trgova i naselja..

Turistička organizacija grada treba da krene u razvoj tzv. omladinskog turizma što znači da se tokom ljeta osposobi Studentski dom za smještaj stranih studenata koji bi iz inostranstva po povoljnim cijenama dolazili u zaleđinu Dubrovnika. Pored toga u saradnji sa lovačkim i ribolovačkim udruženjima treba poboljšati ponudu i sadržaj kako bi omogućili dolazak bogatih zaljubljenika u lov i ribolov na rijeci Trebišnjici i jezerima oko grada. Jedna od presudnih stvari za razvoj turizma i Trebinja je odnos sa susjedima, pa će se zbog toga intenzivirati razgovori sa susjednim gradovima u Crnoj Gori i Hrvatskoj. Nakon završetka izgradnje puta od Bileće preko Vilusa do Risna postoji opasnost da mnogi turisti koji iz Srbije i istočne Bosne idu na more zaobiđu Trebinje i Herceg Novi zbog putarine koja se plaća na putu od Trebinja ka hercegnovskoj rivijeri.  

      Savremeni proces urbanizacije doveo je do masovne gradnje poslovno-stambenih kompleksa u Trebinju i više stotina novih stanova. Nažalost savremeni stambeni blokovi nemaju neophodnu prateću strukturu i imaju hroničan problem nedovoljnih zelenih površina, igrališta za djecu i parking prostora. Novi ljudi koji će preuzeti Odjeljenje za urbanizam trebaju posvetiti veliku pažnju rješavanju ovog problema i naložiti investitorima da ne smiju preći koeficijent izgrađenosti (tj. površina lokacije mora biti veća od kvadrature stambenog objekta koji se gradi) i investitori moraju obezbjediti sav neophodan sadržaj, prije svega dovoljno prostora za male parkove, zelene površine i igrališta za djecu. Treba sačuvati preostala drveća u bivšoj kasarni u blizini CJB Trebinje, te pošumljavanjem dijela Zasad polja i bivše kasarne u centru grada osnovati još jedan park sa prigodnim sadržajem za djecu i penzionere kako bi Trebinje postalo prepoznatljivo i po gradskom zelenilu, velikim i uređenim parkovima koja su pluća grada. U svim dijelovima grada treba pronaći površine koje bi se pretvorile u „zelene oaze“ i gdje bi se građani rekreirali i odmarali, posebno tokom ljeta u perioda visokih tropskih temperatura u Trebinju.

Hercegovina je poznata po kamenu, pa je neophodno zahtijevati da se urbanističkim i građevinskim dozvolama što više nametne korišćenje kamena i prirodnog materijala u građevinarstvu, te da se strogo vodi računa o gradnji i objektima u starom i užem gradskom jezgru. (Stari i na daleko čuveni majstor za kamen Nikola Šišić iz sela Do na obodu Popovog polja jedan je od rijetkih majstora za obradu kamena u Trebinju i Hercegovini. Posla za dobre majstore u obradi kamena u Hercegovini će uvijek biti, kao i materijala za obradu, ali utisak je da nema dovoljno zainteresovanih, pa bi trebalo više njegovati ovaj zanat, animirati mlade ljude koji bi željeli izučiti zanat i širiti ovu djelatnost jer građevine od kamena imaju veliku vrijednost i ovaj zanat obezbjeđuje stabilnost i lagodan život za sve oni koji znaju i žele da rade).

  Kuća arhitekture ili Arhitektonski centar Trebinje je organizacija u kojoj bi se strukovno okupljanle  arhitekte, urbanisti, građevinski inženjeri.. Ustanova ovoga tipa bi imala za cilj da okupi ljude od struke koji bi svojim aktivnim učesćem, idejama, misljenjima i vođenjem stručnih rasprava pomogli da se grad i šira zajednica razvijaju na adekvatan nacin. U nekim zemljama zapada postao je trend da lokalna uprava blisko sarađuje, pomaže rad i osnivanje ovakvog strukovnog udruženja koje bi imalo i savjetodavno ulogu i pomagalo rukovodstvu grada pri donošenju određenih rješenja i smjernica u razvoju, izrade Uredbi koja bi jasno regilusala način, formu i estetiku uređenja fasada, objekata unutar gradskog jezgra.  Kuća arhitekture bi organizovala i prezentacije radova arhitekata, njihovih djela i rješenja, te organizovalo radionice za različite uzraste sa ciljem da se kod mladih proširi svijet o arhitekturi.

Gradska uprava obezbjedila bi prostorije koje bi koristilo ovo Udruženje, te skromna sredstva iz budžeta neophodna za normalan rad i funkcionisanje, a sa druge strane Kuća arhitekture bi predlagala ideje i rješenje za uređenje i razvoj grada,  te radila na projektu stvaranja Liste nepokretnog kulturnog blaga Trebinja, koji bi obuhvatio zaštićene objekte i istorijske cjeline važne za grad.

Umjesto čitave palete duginih boja koja se trenutno bez ikakvog reda koristi prilokom izgradnje i uređenja stambenih objekata, neophodno je precizno definisati koje nijanse pastelnih boja mogu da se koriste, te da se jasno precizira koja boja ili nijansa fasade može da se koristi i na kojoj lokaciji u Trebinju.

  Vjerski turizam: U istočnoj Hercegovini nalazi se 70% od ukupnog broja kulturno-istorijskih spomenika u Republici Srpskoj, a bogato kulturno nasleđe, veliki broj srednjovjekovnih crkava i manastira daje mogućnost za razvoj vjerskog turizma. Selo Mrkonjići u Popovom polju, rodno mjesto Svetog Vasilija Ostroškog i Tvrdoškog trebalo bi u narednom periodu da postane mjesto hodočašća pravoslavnih vjernika. U tom cilju neophodno je da uz podršku Ministarstva trgovine i turizma Republike Srpske gradska administracija i Turistička zajednica grada Trebinja izrade ozbiljan projekat, neophodni objekti i infrastruktura  kako bi se selo Mrkonjići ne samo 12-og maja već tokom cijele godine pretvorilo u mjesto hodočašća pravoslavnih vjernika.

Ranohrišćanski manastir Zavala na obodu Popovog polja, manastiri Tvrdoš, Petrovo polje, Duži, Kosijerevo, kompleks Hercegovačke Gračanice, te brojne pravoslavne crkve u Trebinju i južnoj Hercegovini daju mogućnost za razvoj vjerskog turizma i dolazak velikog broja pravoslavnih vjernika tokom cijele godine. Pored Hercegovačke Gračanice i Crkve Svetog Arhanđela Mihajla u Hrupjelima, izgradnja male crkve na uzvišenju Humac iznad Pridvoraca i Todorića dala bi sjajan vizuelni dojam, posebno uz svjetlosne efekte kada gosti dolaze u Trebinje iz pravca Bileće i Mostara.

Kongresni turizam je takođe nedovoljno iskorišćen, jer je Trebinje jedan od atraktivnijih gradova za organizovanje ranih seminara i konferencija ne samo u Republici Srpskoj već i u cijeloj Bosni i Hercegovini. Za razvoj kongresnog turizma prije svega je neophodna privatna inicijativa i prilagođavanje hotelskih kapaciteta ovoj grani turizma, ali Turistička zajednica mora da pomogne promociji i usklađivanju rada hotelsko-ugostiteljskih preduzeća.

Sportski turizam – mediteranska klima, blage zime bez snjegova i niskih temperatura, hotelski kapaciteti, sportski tereni i dobar geografski položaj  stvaraju dobar preduslov za razvoj sportskog turizma i organizovanje prije svega zimskih priprema sportskih ekipa u regionu. Trebinje je mnogo jeftinije od Turske ili Grčke, pa se mora posvetiti razvoju ove vrste turizma, prije svega za fudbalske i druge ekipe koje nemaju velike budžeta i kojima bi cijena priprema u Trebinju bila veoma povoljna. Za ozbiljniji pristup neophodno je da Trebinje ima zatvoreni bazen te fudbalski stadion sa vještačkom travom (još za vrijeme prvog mandata Dobrosava Ćuka potpisan je Sporazum sa Fudbalskim savezom Republike Srpske i obezbjeđena finansijska sredstava u saradnji sa UEFOM za izgradnju terena sa vještačkom travom pa treba sprovesti istragu kakva je sudbina ovog projekta, gdje su završila sredstva i zašto Trebinje još uvijek nema stadion sa vještačkom travom). Potrebno je izgraditi i urediti nove staze za trčanje, te iskoristiti mogućnosti Ubala i planinskog masiva Orjena..

Postoje određeni potencijali za razvoj i zdravstvenog turizma, organizovanje sajamskih manifestacija, kongresa i razvoj drugih grana turizma. Od krucijalne važnosti za razvoj i promociju turizma je da se osmisli što više aktivnosti i da se u turističku funkciju stavi što više objekata kako bi turisti imali dovoljno sadržaja za višednevni boravak u Trebinju, a ne da se sve atraktivne lokacije obiđu za dan ili dva.

Na velikom području grada Trebinja, od Jazine i Titove vile u Lastvi, do Klobuka, manastira Zavale i Ivanice treba obezbjediti što više atraktivnih sadržaja i lokacija koje bi se stavile u funkciju i  omogućile individualne i kolektivne posjete turista.

 

       KORIŠĆENJE POTENCIJALA TREBIŠNICE, GORIČKOG I DIJELA BILEĆKOG JEZERA TE STRATEŠKA SARADNJA GRADA I HET-a

 

  Hidroelektrane na Trebišnjici su strateško i najvažnije javno preduzeće ne samo u Trebinju već i u cijeloj istočnoj Hercegovini. Godišnje ovo preduzeće proizvede i preko 60 000 000 KM električne energije, i svakako da je za ubrzan razvoj Trebinja i regije neophodna dobra saradnja i koordinacije između gradske administracije i HET-a bez obzira ko činio lokalnu i republičku vlast. HET je uvijek bio motor koji se koristio kao pogon i sigurna baza za razvoj grada i regije, a tako treba da ostane i u narednom periodu.

Do sada nisu dovoljno iskorišćeni svi potencijali rijeke Trebišnjice i vještačkih jezera koja se nalaze nadomak Trebinja. Osim otkopavanja hendeka sa HET-om bi se mogla zajednički finansirati gradnja pješačke i biciklističke staze od Bregova do Dražin Dola i manastira Tvrdoš. Grad Trebinje i HET zajedno treba da izrade projekat izmiještanja starog mosta iz Goričkog jezera na lokaciju u centru grada, te da se iskoristi vrijeme tokom remonta postrojenja kako bi se most brzo izmjestio na drugu lokaciju u Trebinju. Jedno od rješenja je da se premosti Trebišnjica između Bregova i Ložione i ostrvo „Sicilija“ spoji sa ova dva naselja.

Osim za kupanje i ribolov, potencijali Goričkog i dio Bilećkog jezera mogu se koristiti kao odlično mjesto za gradnju vikendica i privlačenje bogataša iz drugih krajeva države. Urbanisti, građevinski inženjeri i arhitekte treba da izrade Plan uređenja jezera i istraže sve mogućnosti.

HET i kompanija „Svisslion“ uz Elektroprivredu Republike Srpske trebaju biti najvažniji partneri grada Trebinaj u kapitalnim razvojenim projektima uređenja Trebinja i istočne Hercegovine.

 

    STRATEŠKA SARADNJA GRADA TREBINJA I KOMPANIJE SWISSLION

 

   Još od finansijske podrške obnove Petro-Pavlovog manastira Rodoljub Drašković je pokazao da ima poseban odnos prema Trebinju i Hercegovini. Pokretanjem prehrambene industrije u Trebinju, potom i u Nevesinju, investiranjem desetina miliona evra u Trebinje i Hercegovinu posljednjih nekoliko godina, postao je ne samo najveći i najvažniji investitor, već pokretač najvećih razvojnih projekata i motor razvoja siromašne i nerazvijene regije. Izgradnja ekskluzivne vile u naselju Gradina, a potom i dvorca u naselju Dražin Do dala je potpuno novi imidž Trebinju, a grandiozni projekat „Grada sunca“ na Draženskoj Gori mogao bi biti prekretnica u razvoju Trebinja i južne Hercegovine. Suvišno je govoriti o tome šta je pojava Rodoljuba Draškovića značila za Trebinje, jer bi on mogao postati prvi u nizu velikih investitora koji je probio led i uložio ogromna sredstva u naš kraj. Zbog toga lokalna, ali i svi drugi organi vlasti u Republici Srpskoj moraju imati poseban odnos prema Rodoljubu Draškoviću i njegovoj kompaniji, i omogućiti mu da nesmetano širi posao. Gradska administracija treba da iz svojih nadležnosti preduzme sve potrebne mjere kako bi se što bržo sagradio „Sunčani grad“ na Dražin Dolu, te da sa vlasnikom otvoreno razgovara o podršci drugim projektima, zapošljavanu novih radnika u prehrambenoj industriji. Sabotiranje Rodoljuba Draškovića oko izgradnje aerodroma ukazuje na potpuno nerazumno ponašanje vlasti, i grad Trebinje mora da stane u zaštitu i suprostavi se svima koji žele da koče razvojne projkete.

Takođe ne smiju se zaboraviti radnici i njihova prava, neophodno je da se vodi računa o pravima zaposlenih radnika u ovoj, kao i drugim privatnim kompanijama, slobodnom osnivanju sindikata, kako bi njihova primanja i radno vrijeme bilo usklađeno sa odredbama Zakona o radu i drugim zakonskim propisima.

 

                                           POLJOPRIVREDA

 

Veliku pažnju opština Trebinje treba da posveti razvoju poljoprivrede i u tom cilju u saradnji sa stručnjacima i Ministarstvom poljoprivrede RS treba uraditi razvojni plan. Skupština opštine Trebinje treba da donese niz uredbi o osnivanju Fonda za razvoj poljoprivrede kako bi se pomogla i subvencionirala poljoprivredna proizvodnja. Umjesto novaca koji su se do sada iz budžeta opštine izdvajali za fiktivne projekte, nevladine organizacije, FK Leotar (do sada je potrošio nebrojene milione iz budžeta opštine i javnih preduzeća, a rezultati su potpuno izostali ili je optužbama za namještanje utakmica gradu nanesena velika šteta) novac treba preusmjeriti u Fond za razvoj poljoprivrede. Iz njega bi se pod strogim nadzorom poljoprivrednicima beskamatno dijelili kvalitetni zasadi, sjeme, nafta, mineralna đubriva i obezbjedila besplatna stručna pomoć agronoma. Velika pogodnost koja do sada nije iskorištena je pokretanje prehrambene proizvodnje u Swisslion-u, jer bi se mogla uspostaviti saradnja između ove firme Rodoljuba Draškovića i poljoprivrednika kako bi se dogovorila proizvodnja i otkup hrane koja se može koristiti u konditorskoj industriji.

Veliki broj sunčanih dana, kao i mogućnost navodnjavanja površina, pogoduje razvoju stakleničke i plasteničke proizvodnje zdrave hrane tokom cijele godine. Podizanje staklenika, koji je bolje ali i nešto skuplje rješenje, i plastenika ne zahtijeva prevelike investicije, pa bi trebalo naći način da se poljoprivrednici u Petrovom i Popovom polju podstaknu i motivišu da podižu staklenike. Vrlo je važno obezbjediti tržište i plasman proizvoda, a grad bi mogao biti posrednik u dogovorima između velikih trgovačkih lanaca koji rade u Trebinju i poljoprivrednika. Osnivanje Poljoprivredne zadruge koja bi okupljala veće poljoprivredne proizvođače, otkup, skladištenje i plasman hrane bio bi od izuzetnog značaja za razvoj poljoprivrede u Trebinju i Hercegovini.

Treba insistirati na povećanju površina pod mediteranskim kulturama i proizvodnji suvih smokva, grožđa, agruma i drugih mediteranskih kultura koja su potrebna tržištu. Kako bi se izbjeglo manipulisanje sredstvima treba uraditi proračun i plan po kojem poljoprivrednici ne bi direktno dobijali novac, već bi im se u skladu sa Projektom za razvoj poljoprivrede nabavljao repromaterijal, sadnice, stoka. Poljoprivrednicima bi se dao duži grejs-period za vraćanje sredstava, a novac bi se ponovo vraćao u Fond i dijelio drugim poljoprivrednicima. Opštini nije potreban brojan i luksuzan vozni park, pa umjesto nabavke limuzina svakih nekoliko godina novac treba iskoristi za nabavku autobusa koji bi svakodnevno dva puta (ujutro i uveče) o trošku opštine, besplatno prevozio stanovnike od Trebinja do Koteza, i od Trebinja do Graba na Zubačkom polju.

Ljudi bi i dalje ukoliko žele mogli živjeti u gradu, a bez troškova svakodnevno putovati do svojih sela, baviti se poljoprivredom i proizvoditi hranu. Tako bi se dodatno motivisalo stanovništvo da se vrati u ruralna područja i krene sa poljoprivrednom proizvodnjom.

Posebnu pažnju treba posvetiti i razvoju stočarstva, voćarstva i prije svega vinogradarstva. Veliki vinari i proizvođači i prerađivači vinove loze trebali bi pronaći zajednički interes i podići destileriju, te pružati stručnu pomoć, kako bi se podstaklo i pomoglo podizanje novih vinograda i garantovao otkup dogovorenih količina kvalitetnog grožđa od proizvođača.

 

                                 GRADSKI I PRIGRADSKI PREVOZ

Nakon izbora 2012. godine  oživio je gradskog i prigradskog saobraćaj, ali smatram da je neophodno izraditi efikasniji I jeftiniji model gradskog saobraćaja. Umjesto što se angažuje veliki broj autobusa koji istovremeno prevoze putnike iz centra grada do prigradskih naselja i sela, bilo bi funkcionalnije angažovati nekoliko malih kombija za prevoz putnika u različitim vremenskim intervalima. Trebinje je jako razuđena opština koja već duže vremena ima problema sa velikim saobraćajnim gužvama i nedovoljnom broju parking mjesta u centru grada. U srazmjeri sa brojem stanovnika grad ima veliku površinu, a prigradska naselja Banjevci, Dražin Do i Petrovo polje međusobno su udaljena i više od desetak kilometara. U prigradskim naseljima nema puno bogatih stanovnika, većina građana nema svoj automobil ili novaca za svakodnevni prevoz. Opština treba da osnuje sopstveno saobraćajno preduzeće ili sklopi Ugovor sa privatnim firmama koje bi uvele redovne autobuske linije prigradskog saobraćaja. Mali autobusi sa tridesetak sjedišta svakog dana u periodu od 6.00 do 17.00 časova na svaki sat pravili bi krug od Lastve, Banjevaca, Dražin Dola do Petrovog polja i Zgonjeva.

Uvela bi s i jedna noćna linija koja bi zimi u 22.30, a ljeti u 24.00 odvozila mlade iz grada do svojih domova u prigradskim naseljima. Đaci, nezaposleni i penzioneri koji žive u prigradskim naseljima mjesečne karte bi kupovali po simboličnim cijenama od svega 10 maraka, dok bi ostali građani mjesečne karte mogli kupiti za svega 20 KM. Dnevna karta bi koštala 2 KM, a ovaj način prikupila bi se određena sredstva, dok bi ostatak potreban za normalno funkcionisanje prigradskog saobraćaja bio subvencionisan iz budžeta opštine. Uvođenje prigradskog autobuskog prevoza olakšao bi život građanima u naseljima udaljenim od centra grada, smanjio troškove prevoza i života, ali i uticao na smanjenje saobraćajnih gužvi.

 

        PITANJE UREĐENJA SAOBRAĆAJA

 

  U gradu Trebinju, posebno ljeti i u vrijeme saobraćajnog špica, primjetni su veliki zastoji u saobraćaju i vidljivo je da sadašnja gradska saobraćajna infrastruktura ne može zadovoljiti sve potrebe građana dok se ne završi obilaznica i potpuno izmjesti teretni saobraćaj iz grada. Neophodno je da grad angažuje saobraćajne inženjere kako bi izvršila sveobuhvatna analiza saobraćaja u gradu, markirali problemi sa saobraćajnim gužvama na određenim lokalitetima, te našao model bolje regulacije i bržeg odvijanja saobraćaja u gradu. Treba razmisliti da li bi umjesto semafora bilo bolje rješenje izgradja kružnog toka na nekim saobraćajnicama (npr.u Gorici na Nikšićkom putu ispod škole, na mostu u centru..)

U blizini Osnovne škole „Sveti Vasilije Ostroški i Tvrdoški“ u Gorici, gdje je veliki broja učenika i stanovnika koji prelaze veoma frekventnu Ulicu Nikšićki put, neophodno je preduzeti mjere kako bi se smanjio broj i preduprijedile saobraćajne nezgode. Izgradnja pasarele u Gorici, iznad Nikšićkog puta, kojom bi pješaci prelazili bezbjedno ulicu i koja bi povezala novi stambeni blok „Svisslion“ sa starim zgradama ispod puta bila bi veoma važna ali ne i pretjerano skupa investicija. Metalna konstrukcija sa prolaz pješaka, koja bi povezala dva stambena bloka, značajna bi olakšala život građaniam najvećeg trebinjskog naselja. Zbog čestih saobraćajnih nesreća na Nikšićkom putu, izlasku iz Trebinja na jugu kod Geljeva mosta (neophodno postavljanje zaštitne ograde kod stubova gradske rasvjete pored stare trase „ćira“), na zapadnom ulasku u grad kod sjedišta bivšeg „Butreksa“ te na drugim kritičnim tačkama preduzeti neophodne mjere kako bi se povećala bezbjednost, preduprijedile saobraćajne nezgode i smanjio broj povrijeđenih učesnika u saobraćaju.

Neke ulice treba potpuno zatvoriti za saobraćaj, a prije svega potpuno zaustaviti odvijanje saobraćaja u Ulici pored HET-a i rijeke Trebišnjice između „Undergrounda“ i kamenog mosta. Ovo je veoma frekventna ulica za pješake koja povezuje Ulicu Luke Vukalovića sa šetalištem na Banjama, pa je veoma opasno povremeno mangupisanje i divljanje mladića automobilima. Postavljanjem cvijećnjaka kod „Markana“ i kamenog mosta potpuno treba zaustaviti saobraćaj u ovoj ulici koja treba da se pretvori u šetalište, a sa HET-om i Hotelom „Leotar“ (koji će od ove inicijative imati najviše koristi) obezbjediti sredstva za popločavanje ulice kamenom pločom i stavljanje lijepih kandelabera i cvijećnjaka. Za HET i goste hotela „Leotar“ omogućiti prilazak sa bočne ulice iz pravca Opšte bolnice. Pored ove gradske ulice, lokalna vlast u narednom periodu može razmisliti i o zatvaranju još nekih ulica za automobilski saobraćaj, te otvaranje novih pješačkih zona.

 

Vožnja biciklom je sve popularnija i kod nas, a vremenom i dobrom kampanjom bi se mogla razviti kultura masovnijeg korištenja bicikla i uvođenje alternativnih metoda saobraćaja. Grad treba da omogući više biciklističkih staza u gradu, te vremenom razmisli o ideji iznajmljivanja bicikla za turiste, goste i građane koja bi se realizovala u saradnji sa nekom lokalnom Omladinskom organizacijom. U centru grada u saradnji sa Parking servisom Trebinja treba postaviti više metalnih parkinga za bicikliste na kojima bi biciklisti mogli bezbjedno ostaviti bicikle.

Vlada Republike Srpske poslednjih desetak godina uložila je stotine miliona maraka u gradnju autoputeva između Banjaluke, Gradiške , Doboja, a stižu najave da bi uskoro mogla početi gradnja autoputa koji bi povezao Bijeljinu sa Srbijom i Dobojem. Lijepo je što vlast poboljšava saobraćajnu infrastrukturu na sjeveru Republike Srpske, ali istočni i posebno južni dio ne smije više ostati zapostavljen i pretvoriti se u „slijepo crijevo“ regije. Rekonstrukcija puta Trebinje – Ljubinje, te početak aktivnosti na proširenju i sanaciji postojeće dionice puta Trebinje – Poljice Petrovo Polje – Zvekovica, koji bi dodatno olakšao saobraćajne veze Trebinja sa primorjem, su veoma važne za razvoj turizma i ove regije. Naplata putarine na putu Trebinje – Herceg Novi značajno otežava saradnju i komunikaciju dva grada, pa bi u saradnji sa republičkim Vladama trebalo otvoriti razgovore sa koncesionarom i nadženim institucijama kako bi se prije 2018. godine, kada ističe koncesija, prekinula naplata ili smanjila cijena putarine.

Uprkos relativno velikom broju taksista, u Trebinju ne postoji profesionalna Taksi-služba, što je nedopustivo za jedan turistički centar. Putnici i gosti koji dođu u Trebinju, ukoliko ne poznaju nekog taksistu lično i ne posjeduju njegov broj telefona, imaju problem sa korištenjem taksi usluga. Gradska uprava u saradnji sa registrovanim taksistima, ovaj problem treba riješiti u što skorijem roku osnivanjem taksi-službe i određivanjem kratkog broja telefona.

Jedan od problema koji se provlači iz ranijeg perioda je nelojalna konkurencija i divlji taksisti koji nisu registrovani ili su se odjavili, a i dalje prevoze putnike u Trebinju. U saradnji sa nadležnim inspekcijama treba naći način kako efikasno da se riješi ovaj problem.

Iako bi za početak zahtijevalo određena finansijska sredstva i izdatke, određivanje prepoznatljive boje koju bi koristili svi taksisti u gradu bila bi jako dobra i prepoznatljiva stvar. Slično primjeru iz susjednog Dubrovnika, i svi registrovani trebinjski taksisti trebali bi od grada dobiti grb sa brojem koji bi se lijepo na vozačeva i suvozačeva vrata, i uz još neke manje izmjene značajno bi se podigao nivo taksi usluga u gradu.

 

  PROJEKAT AERODROM TREBINJE

 

      Već desetak godina izgradnja aerodroma Trebinje je gotovo stalna tema u medijima, al nažalost veoma malo se vodilo stručnih rasprava o veoma ozbiljnoj investiciji i važnom projektu. Aerodrom se može izgraditi jedino javno-privatnim partnerstvom, i bila bi prava šteta ako Rodoljub Drašković definitivno odustane od investiranja u gradnju piste i pratećih objekata. Politiku treba potpuno maknuti iz priče o aerodromu, i prepustiti je isključivo stručnjacima iz ove oblasti. Treba istražiti broj putnika na okolnim aerodromima, ciljne grupe koje bi se mogle privući da slijetaju na Zubce zbog jeftinijih usluga, te da li postoji mogućnost da aerodrom na Zubcima slijeću manji privatni avioni u vlasništvu biznismenima,

Poznato je da uprkos proširenju kapaciteta aerodrom „Čilipi“ ljeti ima problema sa velikim gužvama na pisti, te da zbog blizine mora i jakih vjetrova avioni često ne mogu slijetati u Konavle. Alternativni aerodrom „Split“ je veoma udaljen od Dubrovnika, pa bi izgradnja aerodroma na Zubcima kao određene alternative za „Čilipe“ u slučaju loših vremenskih prilika, velike gužve i sl.

Eventualna izgradnja aerodroma „Zubci“ je veoma ozbiljan projekta i ništa ne treba da se prepusti slučaju, i sve aktivnosti u realizaciji ovog važnog projekta treba prepustiti isključivo struci, bez uplitanja političe i nečijih ličnih interesa.

 

                       KULTURA

 

Aktuelna vlast često patetično voli da kaže da je Trebinje grad kulture, ali najveći dio sredstava namijenjenih kulturnim aktivnostima do sada je nenamjenski i netransparentno utrošen sa ciljem da pojedinci steknu imovinsku korist. Zbog toga će doći i do velikih i radikalnih rezova i u ovoj oblasti, a rukovođenje ovim važnim segmentom društvenog života biće povjereno intelektualcima, umjetnicima i univerzitetskim profesorima koji nisu stranački angažovani. Većini ili gotovo svim dosadašnjim „gradskim ocima“ i kulturnim poslenicima, članovima Savjeta za kulturu, nova vlast će se zahvaliti na saradnji. Svaki kulturni događaj koji se bude finansirao sa opštinskog granta moraće da ima pismeno obrazloženje šta se i kako finansiralo sa preciznom specifikacijom troškova, te kakav je rezultat postignut.

Veliki kulturni događaji poput Festivala festivala, Dučićevog dana i sl. moraće znatno skromnije da se organizuju, a sredstva racionalnije troše. Udruženja i organizacije koje su od vitalnog značaja za grad, poput Gradskog pozorišta, hora „Tribunia“ , KUD Alata… imaće veću podršku opštine. Od posebnog značaja će biti uspostavljanje bolje i konkretnije saradnje između lokalnih vlasti i Akademije likovnih umjestnosti. Jedan od planova je da grad pomogne nabavku materijala neophodnog za rad Odsjeka za vajanje, a da sa druge strane studenti i profesori Likovne akademije godišnje izrade bar jedan spomenik koji bi se postavljao na adekvatnim lokacijama u gradu (npr. u gradskom parku, ispred Muzeja i važnijih institucija, na raskrsnicama, kružnim tokovima…)

 

Trebinje ima Osnovnu i Srednju muzičku školu, veliki broj mladih i obrazovanih muzičara pa djeluje logično da se osnuje i Gradski orkestar čiju bi okosnicu činili profesori, bivši i sadašnji učenici Muzičke škole. Članovi Gradskog orkestra ne bi imali stalni izvor prihoda, ali bi orkestar bio na gradskom grantu koji bi obezbjedio sredstva za normalan rad, putovanje, nabavku instrumenata, opremanje prostorija..

 

      SPORT

 

Politika će gvozdenom metlom biti potpuno uklonjena iz sporta, i u ovoj sferi neće biti mjesta za kalkulante koji nisu imali nikakvih uspjeha u sportskoj karijeri, i kojima rad u sportskim klubovima služi za dodatno bogaćenje i ostvarivanje ličnih interesa. Stadion „Brekana“ u Bregovima i drugi sportski objekti uvijek će biti dostupni na korištenje mladima bez naknade. Sportska dvorana „Miloš Mrdić“ moraće da ima niže cijene usluga za rekreativce, a povešće se i znatno veća kontrola poslovanja ovog objekta. Najveći dio sredstava namijenjenih sportu do sada je odlazio Fudbalskom klubu „Leotar“, ali velika sredstva nisu opravdana.

Još iz ranijeg perioda postoje ozbiljne sumnje i optužbe za nenamjensko trošenje sredstava u FK Leotar i namještanje utakmica, i grad konačno treba da presiječe “gordijev čvor” i riješi pitanje finansiranja kluba i vlasništva nad gradskim stadionom. Umjesto nenamjenskog trošenja sredstava za kupovinu igrača iz drugih klubova pažnju treba posvetiti radu sa mlađim kategorijama i stvaranju novih igrača koji bi činili okosnicu kluba. Grad treba da obezbjedi sredstva za nabavku opreme, plaćanje trenera i putovanja, a ostatak sredstava potrebnih za funkcionisanje kluba treba da obezbjede sponzori. To znači da će proporcionalno rezultatima, broju gledalaca na stadionu i postignutim uspjesima biti velik budžet kluba. U Trebinju je prije nekoliko decenija, tokom 60-ih i 70-ih godina prošlog vijka, postojala mini-gradska liga u kojoj bi se takmičile ekipe iz različitih dijelova grada, što je bila prilika za promociju mladih talenata koji bi se kasnije prekomandovali u prvi tim FK Leotara. Ljetna „Olimpijada“ na stadionu „Brekana“ u Bregovima ostalo je jedino kvartovsko takmičenje u malom fudbalu, pa bi grad mogao organizovati mini ligu za mlađe kategorije, obezbediti sredstva za dresove i besplatne termine u Sportskoj dvorani kako bi promovisale fudbal i animirali mlade da se bave ovim sportom.

    Košarka je tradicionalno veoma popularan sport u Trebinju, a KK Leotar bez veće podrške gradskih vlasti postiže dobre uspjehe. Da su milioni maraka uloženih u FK Leotar bili uplaćeni na račun KK Leotar sigurno je da bi košarkaši sada igrali regionalnu košarkašku ligu sa Partizanom, Crvenom Zvezdom i ostalim najvećim klubovima regiona, što bi bila prava i odlična reklama za naš grad. Zbog toga bi u narednom periodu trebalo više pažnje posvetiti KK Leotar, vraćanju poznatih igrača koji su već izgradili karijere u velikim klubovima, i nastojati osvojiti domaće prvenstvo i plasirati se u regionalno takmičenje. Naši košarkaši dosadašnjim uspjesima zaslužili su veću podršku od grada Trebinaj, HET-a i Elektroprivrede i ljudi koji se nalaze na odgovornim funkcijama u gradu trebali bi postići konsenzus i napraviti projekat koji bi se u naredne dvije do tri godine, oslanjajući se na domaće snage i uz angažovanje nekoliko dobrih pojačanja, omogućio plasman i nastup Leotara u ABA ligi. Na taj način maloTrebinje bi postalo grad na evropskoj mapi, i ovaj uspjeh značajno bi doprinio promociji grada i popularizaciji sporta. Za to bi bilo neophodno rekonstruisati i proširiti dvoranu u Bregovima, podići krov za neka 3 do 4 metra i prošioriti svlačionice, ali ta relativno mala investicija ne bi se mogla porediti sa sveukupnom dobiti koju bi imao grad i regija.

 

ZATVORENI BAZEN BANJE U POLICAMA

 

U najskorije vrijeme treba izraditi projekat izgradnje montažnog, zatvorenog Olimpijskog bazena u Policama i na taj način bi se stekli bolji uslovi za rad Plivačkog kluba i reosnivanje nekada uspješnog vaterpolo kluba. Postoje brojni primjeri i pozitivna iskustva sa postavljanjem montažne konstrukcije i zatvaranja bazena tokom zimskog perioda. U Subotici, Knaževcu, Valjevu, Rijeci i drugim gradovima postoje bazeni sa laganom montažnom konstrukcijom koji su tokom hladnijeg perioda godine zatvoreni posebnim vrstama cerade.

Nešto skuplji, ali energetski mnogo efikasniji i vizuelni ljepši model zatvaranja objekta je korištenjem posebne vrste stakla, po kojem bi se bazen na Banjama skupa sa tribina zatvorio na ovaj način tako da bi bočni stakleni zidovi bili prozirni, dok se krov radi od posebnog materijala koji propušta dio svjetlosti ali ne bi bio providan . Konačnu riječ o projektu koji bi bio najkvalitetniji i najefikasniji, pružao najviše u odnosu na uloženi novac, treba svakako da daju stručne osobe i projektantske kuće uz saglasnost sa gradskom administracijom i HET-om koji bi najvećim dijelom trebali da finansiraju cijeli projekat. (u Srbiji i Hrvatskoj postoje renomirana preduzeća koja se dugi niz godina uspješno bave izgradnjom montažnih objekata. Tako npr. Kompanija „Duol“ ima veliko iskustvo u postavljanju metalnih montažnih konstrukcija i višeslojnih cerada na balon-bazen salama. Višeslojne cerade imaju indirektnu rasvjetu sa posebnim flerom, a moderna tehnologija i materijali sprečavaju pojavu kondenzacije u zatvorenom prostoru, te lako zagrijavanje prostora i čuvanje energije, a cijene objekata nisu pretjerano visoke..)

Noćno kupanje doprinijelo bi jačanju turističke ponude, a HET bi trebao da snosi dio troškova električne energije. Pokrivanje bazena bi u zimskom periodu, uz povoljne klimatske uslove koje ova regija ima, omogućilo da mnoge sportske ekipe dolaze u naš grad na sportske pripreme.

Preduzeće Trebinjesport je već nekoliko godina na neki način privatizovano od strane jednog čovjeka i manje grupe ljudi koja gotovo da ima i monopol na sportske aktivnosti u Trebinju. Javnost i brojni sportisti i građani Trebinja često su bili nezadovoljni načinom organizacije manifestacije Izbora sportiste godine, pa nova gradska uprava treba da napravi rezove u ovoj oblasti, onemogući pojedince da imaju monopol na sportske aktivnosti i dešavanja u Trebinju, i da reformiše rad Trebinjesporta. Podmlađivanje kadrova, i angažovanje mlađih, uspješnih i uglednih sportista koji bi postepeno preuzeli u svoje ruke rukovođenje ovom oblašću sigurno bi pozitivno djelovalo na nove mlade generacije i motivisalo ih da treniraju neke sportove koji su tradicionalno veoma popularni u Trebinju. Grad Trebinje treba da obezbjedi neophodna sredstva kako bi se ponovo reaktivirao rad Školskog kluba u Trebinju.

 

  MEDIJI

 

     Gradski mediji moraju da budu potpuno slobodni i nezavisni, oslobođeni bilo kakvog uticaja vladajućih partija, a pokretanjem Portala Radio Trebinja, emitovanja programa Radio Trebinja preko interneta, značajno je posljednjih godina unapređen rad ove javne ustanove. Glavni urednici moraju da budu nestranačke i potpuno nezavisne ličnosti, a gradonačelnik ili predsjednik Skupštine grada bi bar jednom mjesečno trebali da gostuju na televizijskim i radio emisijama i odgovaraju na pitanja gledalaca. Iako je trenutno jedan od najotvorenijih i najobjektivnijih medija u gradu, Radio Trebinje treba potpuno da se oslobodi uticaja vladajuće stranke postavljanjem nepristrasne i nestranačke ličnosti za direktora i glavnog urednika.

Radio Trebinje ima odličan kadar i novinare, pa je šteta da se emitovanje prekida u 19.00 časova, i za početak bar u dane vikenda mogle bi se osmisliti emisije i program do kasnijih večernjih sati. Nova gradska uprava ne treba zahtijevati da Glas Trebinja u svakom broju prati aktivnosti rukovodstva grada, i možda bi se više prostora moglo ustupit za neke druge životne priče, zapise o životu na selu, našim ljudima u dijaspori…

Hercegovina mora da ima svoju autentičnu TV-kuću koja će da promoviše ovu regiju, tako da grad Trebinje i Savez hercegovačkih opština treba da iznađu mogućnosti da pomognu rad Herceg-televizije koja je ponovo na sreću počela sa emitovanje programa. Regionalna TV kuća čiji se signal emituje preko kablovskih operatera ima veliki značaj za promociju Hercegovine u regionu i svijetu.

U zemljama u tranziciji ne postoje dovoljno snažne agencije i mehanizmi koji bi obuzdali korupciju, nepotizam i ostale negativne pojave u društvu, pa je istraživačko novinarstvo od velikog značaja. Rad lokalnih vlasti i javnih preduzeća mora biti maksimalno transparentan i otvoren za javnost. Sa ciljem motivacije novinara da se što više bave istraživačkim novinarstvom svake godine grad bi dodjeljivala novinarsku nagradu za najbolje istraženu aferu, najbolju novinarsku priču i reportažu. .

Neki gradski moćnici uvidjeli su nakon lokalnih izbora 2012. godine veliku opasnost od internet kampanje i lokalnih portala, pa su zloupotrebama sredstava odlučili da pojedine portale pokušaju podrediti svojim interesima i kontrolisati njihov rad i uređivačku politiku. Gradska uprava ne treba da se miješa u uređivačku politiku bilo kog medija, ali je dobro da postoje uslovi za normalan rad novinara, kao veoma važnih stubova u društvu, da rade normalno, slobodno i neometano bez političkih pritisaka.

 

 PROBLEM PORASTA BROJA OVISNIKA I BORBA SA NARKOMANIJOM

 

Problem bolesti zavisnosti, prije svega narkomanije, koji je zadnju deceniju zahvatio Trebinje, dobio je nažalost alarmantne razmjere. Sa ovom pošasti modernog doba teško se bore i mnogo bogatija i razvijenija društva od našeg, ali svi treba maksimalno da se angažuju kako bi se zajedničkim snagama uhvatili u koštac sa ovim možda i najvećim problemom društva. Neophodno je krenuti sa preventivnim mjerama i akcijama. Što prije treba pokrenuti veliku kampanju protiv konzumiranja i zloupotreba droge i u tu svrhu napraviti kratak dokumentarni film sa najužasnijim scenama drogiranih, bolesnih ovisnika, potresnim životnim pričama koje treba da uplaše mlade da na vrijeme shvate u kakav pakao ih vodi i sam pokušaj da probaju neki narkotik. Čelnici grada sa mladim ljekarima treba da obiđu sve škole u gradu, prekine redovnu nastavu i svim učenicima u velikoj sali održe predavanje o drogama, njenom izgledu i posljedicama njenog konzumiranja.

Zapošljavanje bezbjednosno interesantnih osoba u javni i elektro-energetski sektor, lica koja su pravosnažno osuđena i boravila u zatvoru zbog nedozvoljenog prometa droge, je veoma pogubna i opasna stvar. Sa jedne strane mladima i novim generacijama se daje loš primjer (šta će pomisliti mladi ko su im uzori u društvu, koja su zanimanja za njih dobra i privlačna i kakvo je društveno-odgovorno ponašanje kada vidi nekog narko-dilera da radi u HET-u, vozi skupe automobile, ponaša se bahato i prolazi nekažnjeno, a sa druge strane mnogi pošteni ljekari, profesori, inženjeri godinama čekaju na bilo kakav posao) a sa druge strane umjesto kazne dileri dobijaju nagradu i dobar posao dok pošteni, obrazovani i sposobni ljudi žive na marginama društva. Već na početku 2017. godine savjet za bezbjednost grada Trebinja će objaviti spisak svih presuđenih kriminalaca koji si dobili posao u nekoj javnoj instituciji, firmi ili ustanovi, i tražiće da se svaki slučaj preispita a odgovorni kazne. Ljudima koji su se teško ogriješili od zakon treba pružiti novu šansu i ne treba ih izopštiti iz društva, ali ne smije se dozvoliti društveno neodgovorno ponašanje pojedinih političara i bahato ponašanje bezbjednosno-interesantnih osoba.

Neophodno se zalagati da se zbog narušenih mjerila ljudskih vrijednosti u srednjim školama bar jedanput u semestru dovedu ugledni profesori i ljudi koji bi držali predavanja iz etike i upozorili na opasnosti od bolesti zavisnosti. Grad Trebinje u saradnji sa Ministarstvom zdravlja RS (koje bi trebalo da obezbjedi kvalitetne stručnu pomoć i potrebne medikamente) i uz pomoć crkve (koja je trenutno ekonomski moćna da pomogne projekat) treba da obezbjedi lokaciju i potrebnu infrastrukturu kako bi se započeo projekat osnivanja ustanove za liječenje ovisnika zatvorenog tipa sa radionicama i ostalim sadržajem koja bi bila smještena izvan gradskog područja. Porazna je činjenica da su zavedeni ljudi često odbačeni, prepušteni sami sebi, ili se liječe od opake i teške bolesti uglavnom u katoličkim zajednicama u zapadnoj Hercegovini.

 

ODNOS PREMA REPUBLIČKOJ VLASTI

 

Trebinje je regionalni centar u kome živi gotovo polovina od ukupnog broja stanovnika u Hercegovini, pa zbog toga treba da bude i lider i pokretačka snaga za razvoj cijele regije. Trebinje ima veliki uticaj na rad Zajednice opština istočne Hercegovine, i one treba da imaju jedinstven i zajednički nastup prema Vladi i ostalim regijama. Cilj je da se sa Vladom i Savjetom ministara BiH uspostavi što bliža i bolja saradnja, ali će se insistirati na ravnopravnosti i ravnomjernom razvoju. Već duži vremenski period ova regija je umnogome zapostavljena od Vlade Republike Srpske, brojna velika obećanja i najave nisu ispunjene, a zvanična Banjaluka ima maćehinski odnos prema ovoj regiji. Takav odnos mora se promijeniti, i zauzeti mnogo čvršći stav prema Banjaluci. Bez obzira koja stranka i koalicija bila na vlasti, u svakoj novoj Vladi Republike Srpske moraju biti minimalno dva ministra iz Hercegovine i istočnog dijela Srpske. Neophodno je pokrenuti i inicijativu da ova regija dobije sjedište Ministarstvo industrije energetike i rudarstva, i da ovo Ministarstvo u Trebinju kao sjedištu osnuje kancelariju. U Hercegovini se proizvodi 60% električne energije u Republici Srpskoj, pa je logično da se u procesu decentralizacije u Trebinju kao centru regije osnuje kancelarija ovog važnog Ministarstva, i da resorni ministar bude sa ovog područja.

Trebinje i ostale hercegovačke opštine ne smiju imati podanički odnos prema Banjaluci i Sarajevu, slijepo slušati naređenja i zahtjeve. To se odnosi i na poslovanje elektro-energetskog sektora jer hitno treba prekinuti sa praksom da desetine miliona maraka iz HET-a i RiTE Gacko odlijeva u centralne kase i služi za finansiranje sportskih klubova, manifestacija i kapitalnih objekata u drugim regijama. Gradonačelnik Trebinja treba da bude lider, i da zajedno sa načelnicima ostalih opština pokaže čvrstinu, istrajnost i spremnost na sve vrste otpora kako bi se zaustavio maćehinski odnos prema gradu i regiji, te zaustavio odliv novčanih sredstva sa ovog područja bez prethodno jasno i precizno dogovorenih vladinih investicija u Trebinje i Hercegovinu. Hercegovina je najnerazvijeniji i najsiromašniji dio Republike Srpske u koji Vlada treba da investira sredstva a ne odnosi ono što imamo. Nova lokalna uprava nakon izbora u oktobru treba se zalagati za veću decentralizaciju Republike Srpske i jačanje nadležnosti lokalnih vlasti u odnosu na centralne nivoe vlasti. Takođe treba pokrenuti inicijativu da se izmjenama zakonskih rješenja omogući da veći dio izvornih poreza ostane u mjestima gdje je prikupljen, te da se poveća procenat naknade koju lokalne zajednice dobijaju na ime naknade za korištenje prirodnih resursa.

 

SARADNJA SA NEVLADINIM SEKTOROM

 

Zakonska regulative je propisala da određen iznos sredstava u budžetu treba da se izdvoji za finansiranje rada nevladinih organizacija. Nažalost u posljednjih 10-ak godina stvorena je praksa da se sredstva iz budžeta prebacuju na račun nevladinih organizacija iza kojih stoje političke stranke, i da se budžetski novci koriste za finansiranje političkih aktivnosti i zadovoljavanja potreba partijskih aktivista. Takva praksa odmah mora da se prekine, a iz budžeta da se finansiraju isključivo projekti koji će istinski da pomognu u rješavanju društvenih problema, te da nevladin sektor pomogne lokalnoj i republičkoj organizaciji. Najviše sredstava biće namijenjeno nevladinim organizacijama koje se budu bavile rješavanjem problema narkomanije, siromaštva, odnosa prema starim licima I promociju turizma.

Grad će finansirati konkretne projekte koji će se transparentno i javno trošiti, a građani će preko informacija objavljenim na Portalu grada Trebinja i Službenom glasniku moći da u svakom trenutku vide visinu sredstava koje je dobila neka nevladina organizacija i cijeli NVO sektor.

Zbog velikog dugogodišnjeg zalaganja i postignutih rezultata smatram da bi posebnu pažnju trebalo posvetiti:

  • Udruženju porodica sa problemom nataliteta “Bebe”
  • BORS i Udruženja koja se bave rješavanjem pitanja demobilisanih boraca
  • Planinarsko društvo “Vučiji zub” Trebinje – sa planinarima realizovati projekat formiranja Gorske službe spasavanja
  • Foto-kino klub “Trebinje”
  • Gradski hor
  • GKUD Alat
  • Udruženje likovnih umjetnika

 

ODNOS PREMA POVRATNICIMA U OPŠTINI U RAVNO

 

     Nijedna lokalna i republička vlast u poslijeratnom periodu nije imala sluha za potrebe srpskih povratnika u dijelove predratne opštine Trebinje koji su nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma pripali opštini Ravno. Mali je broj povratnika i obnovljenih kuća, a izostala je gotovo svaka podrška lokalne vlasti prema ljudima koji su donedavno bili naši sugrađani i koji su nepravedno zapostavljeni i zaboravljeni od institucija u Republici Srpskoj. Zbog toga će se u budžetu grada Trebinja svake godine planirati sredstva namijenjena povratnicima, obnovi kuća i infrastrukture u opštini Ravno, a sa rukovodstvom ove opštine će se održavati redovni susreti kako bi se informisali o položaju srpskih povratnika u Ravnom, unaprijedila saradnja i pomoglo povratnicima na Ivanici i popaljenim selima u obnovi popaljenih i porušenih kuća i infrastrukture (struja i put).

 

   ODNOS LOKALNE VLASTI I VJERSKIH ZAJEDNICA

 

Lokalna vlast treba da održava dobre odnose sa svim vjerskim zajednicama, pomaže obnovu vjerskih objekata i aktivno doprinese pomirenju i suživotu. Kako to ustav nalaže država i vjerske zajednice moraju biti potpuno razdvojene, i osim pružanja svake vrste pomoći vlast ne treba da se miješa u vjerska pitanja. Isto tako niko od predstavnika vjerskih zajednica neće imati uticaja na rad lokalne vlasti, i neće se dozvoliti izlaženje mimo zakonskih okvira, neformalni uticaj ili uplitanje visokih crkvenih velikodostojnika u donošenje važnih odluka, postavljanje kadrovskih rješenja i sl. Svjedoci smo da su pojedini visoki crkveni velikodostojnici bili aktivni sudionici političkih događaja, pa čak na posljednjim opštim izborima učestvovali na predizbornim skupovima, što nije u skladu sa kanonima i načelima Srpske pravoslavne crkve. Crkva je kroz istoriju uvijek okupljala i sabirala narod, nije ga dijelila, stavljala se na nečiju stranu i učestvovala u dnevno-političkim prepucanjima i izbornim kampanjama. Zbog toga je neophodno u skladu sa Ustavom potpuno razdvojiti  državu od vjerskih zajednica, i nikako ne bi bilo dobro da vjerski lideri i velikodostojnici na bilo koji način ponovo zloupotrijebe svoju važnu funkciju i svojim djelovanjem stave se na neku stranu, otvoreno ili prikriveno podrže nekog od kandidata ili političkih subjekata na svim predstojećim izborima.

 

   PREGLED VAŽNIJIH KAPITALNIH INVESTICIJA U TREBINJSKIM NASELJIMA U NAREDNOM ČETVOROGODIŠNJEM PERIODU

 

   Centar grada, Bregovi, Ložiona, naselje Krš i uže gradsko jezgro:  Uređenje centra grada treba da bude jedan od najvažnijih prioriteta u narednom četvorogodišnjem periodu. Uređenjem fasada na starim austrijskim zgradama, vraćanje fugiranog kamena gdje postoji takva mogućnost, rekonstrukcija ruševina i starih objekata u naselju Krš, otkopavanje hendeka oko Starog grada, te popločavanje i uređenje Starog grada treba da u potpunosti izmijene sliku Trebinja i doprinesu razvoju turizma. Neophodno je odmah ukloniti kioske i montažne objekte iz centra grada, prije svega iz glavne Ulice Kralja Petra prvog oslobodioca, urediti zelenu površinu od Radio Trebinja do Kluba umjetnika, te u saradnji sa privatnim investitorima u kasnijoj fazi sistemski riješiti problem kruga Travunije i ruševina u strogom centru grada. Podizanje parka na Otoci, bivšem voćnjaku „Agrokopa“ između bazena, motela „Aćimović“  i puta koji povezuje Ložionu sa obilaznicom. Izmještanje starog mosta iz Goričkog jezera na prostor koji bi povezao Bregove, Ložionu i ostrvo „Sicilija“..

   Petrovo polje: Izgradnja pješačke staze od kružnog toka kod Mandićeve pumpe, preko Geljeva mosta (starom trasom pruge) do Aleksine Međe, zatim pored razvodnog postrojenja do naselja Crnač, saniranje problema kanalizacije i oborinskih voda u naselju Crnač, izgradnja igrališta i sportskih terena u Petrovom polju za mlade iz ovog naselja, saobraćajno povezivanje naselja sa centrom grada uvođenjem minibusa koji bi saobraćao na svaki sat ili dva sata tokom dan. Sjedište gradskog Agrarnog fonda treba da bude u Petrovom polju.

    Zasad i Mostaći: Uređenje igrališta na “Redžepovini”, fazna izgradnja kanalizacione mreže od Gimnazije i Centra srednjih škola do Mostaća, završetak gradske rasvjete u pojedinim ulicama te obnova stare kule “Resulbegovića” neki su od prioriteta koji bi se trebali usaglasiti u razgovoru čelnika gradske administracije sa žiteljima Zasada i Mostaća. Zasad polje postane je jedan od najatraktivnijih dijelova grada i prostor gdje bi u narednim decenijama trebao da se širi grad, pa bi sredstva koja grad dobije od prodaje zemljišta i urbanističkih dozvola trebalo dijelom ostaviti u ovom naselju i iskoristiti za rješavanje problema u jednom od najstarijih dijelova Trebinja.

   Hrupjela: U narednom period treba raditi na rješavanju problema uređenja uskih ulica te vodosnabdijevaja domaćinstava u gornjim dijelovima naselja. Iako nažalost nije sačuvana rodna kuća Jovana Dučića, u Hrupjelima bi se mogla izgraditi “Dučića kuću” koja bi funkcionisala kao neka vrsta muzeja i u kojoj bi bili izloženi eksponati vezani za Jovana Dučića.

Poligon iznad Školskog centra je u lošem stanju i treba ga urediti i pretvoriti u sportske terene sa bogatim sadržajem koje bi koristili mladi ne samo iz Hrupjela već iz Krša, centra grada, Carina i Zasada

   Banjevci: Uređenje lokalnih puteva u novom naselju, kružna prigradska saobraćajna linija sa minibusom koja bi na svaki sat Banjevce spojila sa centrom grada

   Lastva: Uređenje kupališta na Sušici i “stapova” u Jazini, stavljanje u funkciju “Titove vile” u Lastvi, čišćenje rijeke, izgradnja projekta planske gradnje vikend naselja u Lastvi uz obalu Trebišnjice, saobraćajno povezivanje prigradskim prevozom i minibusom koji bi svaki sat vremena omogućio prevoz iz Lastve do centra grada

  Police: Zatvaranje bazena “Banje” montažnom konstrukcijom kako bi se omogućilo kupanje u bazenu tokom cijele godine, rekonstrukcija kule “Brankovića” i njeno stavljanje u turističku funkciju, obnova puteva do izletišta i starih utvrđenja Strača,  Petrine i Golog brda u saradnji sa Planinarskim društvom “Vučiji zub”

  Tina i Gučina: Proširenje sportskih terena i zelenih površina u naselju, uklanjanje šuta, otpada i starih vozila na uskoj dionici puta pored Novoteksa i otpada „Radović“, spajanje obilaznice na dionici od starog željezničkog tunela do novoizgrađene trase, uređenje toka potoka Lušac.

   Mokri Dolovi: U saradnji sa stanarima grad će subvencionisati postavljanje “demit” fasade na stambenim zgradama, uređenje naselja, prilaznih trotoara i  zelenih površina oko zgrada koje je sagradilo “Neimarstvo”

  Bregovi: Pored školske dvorane u dvorištu Osnovne škole „Jova Jovanović Zmaj“ podići novo dječije igralište sa svim neopohodnim sadržajem koje bi koristila djeca iz Bregova, uređenje otvorenog bazena i ostrva “Sicilija”, obnova Begove kuće u saradnji grada i stranih donator

  Gorica i Vinogradi: Gorica je najveće trebinjsko naselje, pa shodno tome grad treba da povede računa o brojnom stanovništvu ovog dijela grada. TZV „Gorički pravac“ je kao dio magistralnog puta Trebinje – Nikšić postao „crna tačka“ pa je neophodno preduzeti mjere kako bi se poboljšala bezbjednost u saobraćaju, a jedno od rješenja je izgradnja dva kružna toka na raskrsnici kod Staračkog doma na Gradini, te na raskrsnici ispod Osnovne škole umjesto sadašnjih semafora. Takođe na tzv „Goričkom pravcu“, negdje na njegovoj sredini između semafora i raskrsnice na Gradini, treba izgraditi pasarela kako bi se omogućio bezbjedniji prelazak pječaka iz jednog u drugi dio Gorice.

Takođe neophodno je posaditi drvored i urediti zelenu površinu ispod novog stambenog kompleksa „Swisslion“, te adaptirati i spojiti biciklističku i pješačku stazu do naselja Banjevci. Osim terena pored Osnovne škole Sveti Vasilije Ostroški u velikom naselju nema dovoljno prostora za sportsko-rekreativne aktivnosti, pa u saradnji sa građanima treba usaglasiti lokacije za izgradnju igrališta i dječijeg parka. Holding grada Trebinja u narednom četvorogodišnjem periodu treba da završi poslove na uređenju ulica i saobraćajnica u Vinogradima.

    Dražin do: Početak izgradnje turističkog naselja, kao i izgradnja dvorca Rodoljuba Draškovića i niza ugostiteljsko-turističkih objekata i apartmana značajno je doprinijela na atraktivnosti ovog naselja, pa je neophodno asfaltirati stari put od Trebinja i Dražin Dola preko manastira Duži do magistralnog puta za Dubrovnik, te izgradnja pješačke i biciklističke staze. Nakon izgradnja kanalizacione mreže omogućiti povezivanje privatnih kuća, popravka puta od Dražin Dola do manastira Tvrdoš…

   Pridvorci i Todorići:  Nakon izgradnje obilaznice Pridvorci i Todorići su bolje povezani sa centrom grada, a ova naselja tradicionalno su veliki proizvođači zdrave hrane koja se prodaje na Gradskoj zelenoj pijaci, pa je podrška administracije poljoprivrednicima u ovim prigradskim naseljima veoma važna. veoma važna. Pored fudbalskog terena koji je sagrađen uz novi put do Pridvoraca može se postaviti i koš, te igralište za djecu mlađeg uzrasta.

 

Posebna briga o ruralnom području:

 

U cijelom Popovom polju danas živi manje stanovnika nego što je do nazad 70 godina bilo mještana samo jednog većeg sela, poput Poljica i Veličana. Proces industrijalizacije i sistematskog uništavanja sela i prisilne urbanizacije nakon Drugog svjetskog rata ostavio je brojne posljedice. Većina sela je pred nestajanjem i demografskim izumiranjem jer su u njima ostala samo staračka domaćinstva pa je stvarnost sumorna a rezultati popista stanovništva zabrinjavajući. Gradska vlast treba da se ozbiljno uhvati u koštac sa ovim velikim problemom, i da napravi detaljan plan i preduzme podsticajne mjere kako bi se stvorili uslovi da se mladi vrate na selo i da tamo imaju uslove za normalan život.

Grad treba da subvencioniše svakodnevni prevoz malim minibusom od Trebinja do sela Do, a u povratku da se vraća drugom stranom Popovog polja preko Grmljana i Poljica do Mrkonjića kako bi Popovci mogli svakodnevno dolaziti iz grada u selo i nazad. Popovo polje je jedino mediteransko polje u Republici Srpskoj, pa grad u saradnji sa Ministarstvom poljoprivrede RS treba da obezbjedi podsticajna sredstva kako bi se podstakla proizvodnja agruma, maslina, smokava, grožđa…

 Trebinjska šuma i Površ su veoma atraktivna zbog svog položaja i blizine Dubrovačke župe i Konavala, ali ovo područje se još uvijek nije oporavilo od ratnih dejstava i štete koju je pretrpilo u Otadžbinskom ratu. Neophodno je da u narednom četvorogodišnjem periodu grad Trebinje izdvoji značajnija sredstva za ulaganja u infrastrukturu na ovom području, te da se pokušaju kandidovati IPA projekti koji bi pomogli obnovu željezničke stanice na Humu kako bi se bar malo povratio nekadašnji sjaj ovog sela i važnog saobraćajnog čvorišta. Takođe uz malo ulaganja mogao bi se obnoviti i pogon Industrije alata na Humu te ponuditi investitorima da uz podršku lokalne i republičke vlasti pokrenu proizvodnju i zaposle ljude sa Huma i okolnih sela. Postoje već određeni projekti preuređenja hale koja je podignuta 70-ih godina nakon zatvaranja uskotračne pruge, a gradska uprava treba da riješi i problem vlasništva nad objektom jer on nakon privatizacije pripada kompaniji „Svisslion“.

Selo Cerovac je primjer kako se može pozitivno transformisati jedno selo, i ono je posljednjih godina postalo turistička atrakcija. Na sličan način mogla bi se realizovati ideja razvoja seoskog turizma na ovom veoma atraktivnom području u zaleđu Jadranskom mora i Dubrovačke župe. Trebinjska šuma je još od vremena Austro-ugarske monarhije bila poznata po proizvodnji veoma kvalitetnog duvana koji se nekada koristio čak i na bečkom dvoru te u rezidenciji Josipa Broza. Trebalo bi podstaći mještane da se masovnije bave uzgojem duvana, te da se organizuje otkup i prodaja duvana. Prije rata kroz Trebinjsku šumu autobusi su prolazili na svaki sat, što je svakako tada omogućilo većem zadržavanju stanovništva na ovom seoskom području, pa je neophodno da gradska administracija omogući bar dva puta dnevno prevoz malim minibusom od Trebinja do Ivanice što bi sigurno mnogo značilo stanovništvu na ovom području. Završetak izgradnje vodovodne mreže strateški je projekat za Zubce, i u tom pravcu treba usmjeriti sredstva i energiju u narednom periodu kako bi se završila primarna i sekundarna mreža, omogućilo navodnjavanje Zubačkog polja te povezivanje domaćinstava u okolnim selima na vodovodnu mrežu.

Grad treba da saobraćajno poveže Ljubomir, Zagoru i okolna sela sa centrom grada, nađe mogućnosti za otkup poljoprivrednih proizvoda te u budžetu obezbjedi značajnija sredstva za mještane ruralnog područja.

 

Nebojša Vukanović, april 2016. godine