palpal

Slaviša Raković – Umjesto izvinjenja ministru finansija

slavisa.jpeg

Umjesto izvinjenja ministru finan(c)ija, pitanje – da li ima išta netačno u podacima koji su objavljeni

Piše: Slaviša Raković

Osvrt na Izvještaj o provedenoj finansijskoj reviziji Konsolidovanog godišnjeg finansijskog izvještaja za korisnike budžeta Republike Srpske za period 01.01-31.12.2016. godine

Načelno i u detaljima

Kako početi osvrt na Izvještaj o konsolidovanom godišnjem finansijskom izvještaju za korisnike budžeta Republike Srpske? Možda je najbolje početi pitanjem šta je motivisalo Vladu Republike Srpske da nerevidirani izvještaj povuče iz procedure na 19. Sjednici NSRS. Obrazloženje koje smo čuli od predsjednice Vlade je bilo da je pri kraju revizija i da Vlada nastoji da usaglasi izvještaj sa mišljenjem revizora. Kao rezultat imamo situaciju da je pred nama izvještaj revizije i ostavka revizora.
Šta je razlog nastupanja ove situacije? Prije svega Izvještaj je konstatovao stare probleme. Nema ništa novo što bi naizgled izazvalo ovakvu buru na strani, prije svega ministra finansija, ali i dosad neviđenu reakciju vladajuće koalicije koju je Predsjednik Republike, gle čuda, postavio iza sebe, da bi potvrdio snagu svojih argumenata.

Postoje dva razloga. Jedan je očigledan. Vlada Republike Srpske sistematski i iz godine u godinu, krši Zakon o budžetskom sistemu. Evo nalaza za 2015. Godinu „Neizmirene obaveze iz ranijeg perioda nisu planirane na poziciji izdaci za otplatu neizmirenih obaveza iz ranijih godina najmanje u iznosu od 78.496.625 KM, što nije u skladu sa čl. 14 stav 9 Zakona o budžetskom sistemu Republike Srpske“ (Navedeno se odnosi na sljedeće korisnike budžeta Republike: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (29,8 miliona KM, od čega se na Agenciju za agrarna plaćanja odnosi 21,91 milion KM), Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite (26,87 miliona KM), Ministarstvo prosvjete i kulture (3,76 miliona KM), Ministarstvo za izbjeglice i raseljena lica (4,30 miliona KM), Ministarstvo pravde (3,79 miliona KM), MUP (2,91 milion KM), Ministarstvo finansija (2,77 miliona KM), Ministarstvo nauke i tehnologije (2,52 miliona KM), Ministarstvo porodice, omladine i sporta (1,36 miliona KM), Ministarstvo trgovine i turizma (415 hiljada KM). U vezi s tim izvršenje budžeta za 2015. g. nije prezentovano na fer i objektivan način.)

Evo nalaza za 2016. Godinu:Neizmirene obaveze iz ranijeg perioda nisu planirane na poziciji izdataka za otplatu neizmirenih obaveza iz ranijih godina u najmanjem iznosu od 120.102.492 KM, što nije u skladu sa članom 14. stav (9) Zakona o budžetskom sistemu Republike Srpske i članom 10. stavovi (3) i (4) Zakona o fiskalnoj odgovornosti u Republici Srpskoj. Shodno tome budžetski korisnici u navedenom iznosu od 120.102.492 KM nisu iskazali izdatke po osnovu izmirenja obaveza iz prethodnih godina u izvršenju budžeta za 2016. godinu, što nije u skladu sa članom 108. Pravilnika o budžetskim klasifikacijama, sadržini računa i primjeni kontnog plana za korisnike prihoda budžeta Republike, opština, gradova i fondova. Po tom osnovu izdaci za otplatu ostalih dugova su potcijenjeni za navedeni iznos od 120.102.492 KM. (Iskazane kratkoročne obaveze kod korisnika budžeta Republike Srpske u najmanjem iznosu od 113.031.970 KM dospjele za plaćanje zaključno sa 31.12.2016. godine uključene su u izvršenje budžeta za 2016. godinu. Raspoloživa budžetska sredstva za njihovo izmirenje nisu obezbijeđena do isteka roka za izradu i dostavljanje finansijskih izvještaja. Navedene obaveze koje realno nisu mogle biti izmirene do isteka roka za pripremu i prezentaciju finansijskih izvještaja (28.02.2017. godine) utiču na nerealno iskazivanje stvarnog izvršenja budžeta tekuće godine, kao i izvršenja budžeta u narednoj godini za koju je Narodna skupština Republike Srpske donijela odluku o usvajanju budžeta.)
Tako i dolazimo do rješavanja dileme „KO JE U PRAVU?“ ministar finansija i predsjednik RS ili Služba revizije. Kao što je omiljeno kod strančarenja i odbrane neodbranjivog, može se reći da se radi o različitim pogledima na izvršenje budžeta. Kada bi se 2016. godina posmatrala izolovano od prethodnih godina ministar finansija bi bio u pravu i imao bi samo 45 miliona nepokrivenog deficita. Ali, problem je u članu 14. Zakona o budžetskom sistemu koji ne omogućava akrobacije sa nepokrivenim deficitom. Kako vidimo iz nalaza revizije za 2015. Vlada je bez problema uvećala nepokrivene obaveze za više od 90 miliona KM, i uvećala dug koji nije iskazan, a niti odobren od NSRS. Ovo je višegodišnja praksa, a možemo reći da je kulminirala sada sa izvještajem 2016. i nažalost, gledajući akcije na smjeni revizora, nastvaiće se i u neposrednoj budućnosti. Uostalom, u bilasnu stanja je vidljivo da je Vlada uvećala dug (kratkoročni i dugoročni) sa godine na godinu za oko 400 miliona KM, dok je Predsjednika RS isturila da priča o suficitu i smanjenju dugova. Da li će Vlada podnijeti saglasno zakonu izvještaj o izvršenju budžeta za 9 mjeseci do početka novembra ostaje da se vidi?

Drugi razlog za ovako burnu reakciju je kvarenje slike o idealnom ponašanju. Opšte je poznato da je Vlada prihvatila obaveze prema MMF-u kojima je prihvatila i ograničenja budžetske potrošnje. Propagandno, za zastoj aranžmana MMF su svi krivi osim Vlade RS. I bilo bi to jako lijepo i ugodno, kada bi dolazeća Misija u oktobru i novembru ove godine bila fokusirana na akcize ili Zakon o osiguranju depozita, ili Telekome u FBiH. No, pregledu će biti podvrgnute i ostale stavke i uslovi aranžmana, a onda ćemo naći i problem nepokrivenog deficita, kombinovan sa nedonošenjem operativnog plana o smanjenju adminsitracije, nedonošenjem Zakona o IRB i tako dalje.

No, ishitreno smaknuće revizora neće promijeniti sliku nereda u javnim finansijama. Kada pogledamo detalje ovog izvještaja vidjećemo, da preporuke revizora nikada nisu predstavljale ozbiljno štivo za ovakvu vlast i Vladu.
– Šta reći za ministra finansija koji gubitak 24 miliona KM vodi kao potraživanje od Banke Srpske koje je potvrđeno IOS-om. (izvod otvorenih stavki) I lijepo ga vodi kao da će novac biti naplaćen, dok i ptice na grani znaju, a računovodstveni standardi nalažu, da to potraživanje mora otpisati, jer nikakve naplate ne može biti. Aferim ministre! Dok tužilaštvo spava, jer navodno MUP godinama istražuje, i Vlada mirno spava, jer računovodstvenim vragolijama ukradeni novac nije ukraden, a ministar koji je novac gurnuo, potpuno svjesno, u propast traži smjenu revizora.
– Šta reći na ANDRIĆGRAD? Ajde što se preporuke revizije ne poštuju u kontinuitetu, ali upozorenje revizije o izvjesnom gubitku može negirati samo slijep čovjek. Ko je još vidio da se namjenska sredstva za gradnju, u skladu s planovima mogu oprihodovati, i na osnovu toga iskazati dobit? I to ne malu dobit. Kakva je svrha granta? Dajte mi 4 miliona da vam nešto napravim, a ja ću od tih para zaraditi 2,5. Čestitamo ministru finansija.
– Šta reći na neizvršene preporuke iz daleke 2008. Godine i u kontinuitetu koje se odnose na nered i javašluk u Ekonomsko socijalnom programu u kome je potrošeno 600 miliona KM, a da nisu pravdani avansi, nije zatvorena finansijska dokumentacija, nije odlučivano u skladu sa pravilnicima i tako dalje. Preporučujemo tužilaštvu da spava, a policiji da nam sopšti kako je potrebna višegodišnja istraga.
– Šta reći za fantomsko predueće Nikola Tesla koje je samo neprijatna epizoda. Promjena imena, i premještanje u Bileću ne znači ništa. Istraga, naravno višegodišnja, dok na taksimetru gubitaka samo izleću novi i novi milioni.
– Šta reći za ministarstvo poljoprivrede koje planira manje od potrebnih sredstava za 60%, kako bi prikrilo zaostale isplate iz prethodnih godina? A već su opterećeni i te kako teškim kvalifikacijama iz prethodnih godina.
– Kako je Vlada prihodovala dividende iz javnih preduzeća? Kao se može uzeti 5 miliona dividende Šumama Srpske ,a da iskazuju gubitak u višegodišnjem periodu? Kako se uzima 10 miliona dividende od EPRS, a i ona je u gubitku za 2015?
– FARMLAND – Ponizno molimo objašnjenje čime je izvjesni gospodar Vasiljević zadužio svekoliko srpstvo, a da u njegovom preduzeću ispari više desetina miliona maraka javnog novca? Ovo je zaista slučaj bez presedana – ni manje firme, ni većeg gubitka. Steone junice koje iščezavaju, desetine miliona bačenih kredita IRB, Nemjerljiva količina podsticaja za poljoprivredu, oprošteni porezi. Gospodo objasnite nam korist na jednostavan način. Mi samo vidimo korist za gospodara Vasiljevića i njegove jatake koji su mu omogućili ove transakcije.
– Vidimo da Vlada ne namjerava da riješi niz problema nastalih propašću Banke Srpske, a jedan od istaknutih je i nestanak 14 miliona KM iz sudskih depozita. Ovim se direktno narušavaju prava građana i njihova ravnopravnost pred sudovima, te sposobnost sudova da postupaju u nizu predmeta.
– Zaduživanje mimo odluke NSRS Iako je odluka okvirna okvir je probijen i zato se emisije trezorskih zapisa iskazuju na neto nivou. Uz 16 miliona kredita za Fond PIO koji nije odobren, ovo predstavlja prekršaj iz Zakona o budžetskom sistemu, a nikakve prijave za prekršaj nismo vidjeli.
– Kako Vlada uzima dobit iz Šuma Srpske i to 5 miliona KM, kada ovo preduzeće u dugom nizu godina posluje s gubitkom?
– I još jedan detalj (Neizmirene obaveze iz ranijeg perioda nisu planirane na poziciji izdataka za otplatu neizmirenih obaveza iz ranijih godina najmanje u iznosu od 118.990.931 KM, što nije u skladu sa članom 14. stav (9) Zakona o budžetskom sistemu Republike Srpske, članom 10. stavovi (3) i (4) Zakona o fiskalnoj odgovornosti u Republici Srpskoj i članom 108. stav (8) Pravilnika o budžetskim klasifikacijama, sadržini računa i primjeni kontnog plana za korisnike budžeta Republike, opština, gradova i fondova („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 90/10). Navedeno se odnosi na sljedeće korisnike budžeta Republike: Ministarstvo rada i boračko invalidske zaštite 37.249.665 KM, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (zbirno) 32.084.088 KM, Ministarstvo prosvjete i kulture (zbirno) 13.367.387 KM, Ministarstvo pravde (zbirno) 9.078.381 KM, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite 6.434.420 KM, Ministarstvo unutrašnjih poslova 5.371.219 KM, Ministarstvo za izbjeglice i raseljena lica 3.484.934 KM, Ministarstvo saobraćaja i veza 3.271.649 KM, Ministarstvo porodice, omladine i sporta 2.823.057 KM, Ministarstvo nauke i tehnologije 2.550.047 KM, Ministarstvo uprave i lokalne samouprave 2.103.448 KM, Ministarstvo trgovine i turizma 845.943 KM, Generalni sekretarijat Vlade 309.426 KM, Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju 213.051 KM, Ministarstvo industrije, energetike i rudarstva 113.642 KM i Vijeće naroda 60.732 KM.)

UMJESTO REZIMEA

Iz svega je vidljivo da Revizija nije primijenila stroge kriterije u svom radu. Nije se osvrnula na netačne iskaze koje pri konsolidaciji daje IRB, koja još nije NSRS podnijela izvještaj ni za 2015. Godinu, a koja prema informacijama namjerava da iskaže 80 miliona KM gubitaka u 2016. Iako i ptice na grani znaju da je gubitak minimalno 200 miliona KM.
Haos u javnim finansijama i javnim preduzećima eskalira, a dubioze se ne mogu sakriti, već samo odlagati njihovo izvještavanjem. Vlada RS i ministar finansija su neposredno odgovorni za ovo stanje.
Ministar finansija je zreo za ostavku već godinama, a njegova neposredna odgovornost se može mjeriti desetinama miliona maraka.
Uloga institucija u zaštiti javnih sredstava ravna je nuli. Zločinački poduhvat nesmetano radi i otuđuje sredstva građana.

Član 14. Zakon o budžetskom sistemu

(4) Godišnjim budžetom određuje se način korišćenja planiranog budžetskog suficita, odnosno način finansiranja planiranog budžetskog deficita.
(8) Nepokriveni budžetski deficit utvrđen u toku fiskalne godine može se pokriti smanjenjem tekuće budžetske potrošnje, smanjenjem izdataka za nefinansijsku imovinu, zaduživanjem u zemlji ili inostranstvu ili na drugi način u skladu sa zakonom.
(9) Izmirenje obaveza nepokrivenog budžetskog deficita utvrđenog u prethodnim fiskalnim godinama u tekućoj fiskalnoj godini iskazuje se kao otplata duga.

Slaviša Raković