Sindikalne organizacije i borba za radnička prava nekad i sad

Sindikalne organizacije i Radnički savjeti imali su važnu ulogu i uticaj na stanje u preduzećima, privredi i društvu u bivšoj Jugoslaviji, iako je kontrola UDBE bila jaka, za razliku od Ranke Mišić, Marića i današnjih lažnih sindikalaca, koji su produžena ruka vlasti, ne bore se istinski za radnike i njihova prava već za lične interese i privilegije. To potvrđuje i podsjećanje na dešavanja u Rudniku boksita Milići sredinom 80-ih godina prošlog vijeka i osnivanje prvog Nezavisnog sindikata pod vođstvom tadašnjeg glavnog inženjera na rudniku Blagoja Radovanovića.

Historia est magister vita – istorija je učiteljica života, ali nažalost mi uporno pravimo iste greške ne izvlačeći iz istorije i prošlosti važne pouke. To potvđuje sadašnje stanje i poređenje sa događajima iz druge polovine 80-ih godina u kompaniji Boksit, aferu „Faun“ i osnivanje prvog nezavisnog sindikata u bivšoj Socijalističkoj republici Bosni i Hercegovini. Današnji gazda Milića i većinski vlasnik kompanije Boksit Rajko Dukić bio je prvooptuženi u aferi „Faun“ (dobila ime po „Faun“ damperima)  koja je izbila 1986. godine i  bila udarna vijest koja je potresla cijelu BiH javnost. Dukić je pred Specijalnim sudom u Tuzli bio optužen za korupciju i privredni kriminal, nabavku polovne umjesto nove opreme, dampera i mašina za Rudnik boksita Milići, kojim je i tada rukovodio.

Nakon što je neko iz Rudnika dojavio UDBI informacije da je Rajko Dukić uzeo proviziju od firme MAG i direktora Dragana Rankovca, preko koje je nabavljena oprema za Rudnik, bio je osumnjičen i prvooptuženi za korupciju i privredni kriminal, a cijeli tim advokata, ljekara i stručnjaka formiran je da brani Dukića i posao sa Rankovcem.

Sudski proces u Tuzli privukao je veliku pažnju medija i javnosti, uz aferu „Agrokomerc“ i Fikreta Abdića, a Dukić je pred rat uspio nekako da se izvuče i oslobodi optužbi. Da bi izbjegao prvi udar javnosti, Dukić se na početku afere sklonio iz Milića i Vlasenice, preko Šekovića prebacio do Zemuna, i uz pomoć dr Davidovića i dr Bojovića bio smješten u bolnici u Zemunu kako ne bi završio u pritvoru.

Nakon afere „Faun“, u Rudniku boksita grupa vodećih inženjera i stručnjaka formirala je Nezavisni sindikat radnika kako bi se zaštitila prava rudara i zaposlenih, Rudnik boksita spasili od pljačke i propadanja, angažovanja trećih lica i sklapanje štetnih ugovora. Vodeću ulogu u osnivanje prvog Nezavisnog sindikata Rudnika boksita Milići imao je tada glavni inžinjer Rudnika Blagoje Radovanović, koji je rukovodio Službom mašinskog održavanja, te Mladen Mimić, prvi čovjek Službe zaštite na radu, i Slobodan Sarić, tada na funkciji zamjenika generalnog direktora Rudnika.

Cilj Nezavisnog sindikata je bio da se spriječi urušavanje i privatizacija Rudnika, korupcija, preveliko miješanje politike, izvlačenje novaca iz firme angažovanjem trećih lica, te negativna selekcija i postavljanje poslušnika umjesto stručnih ljudi na ključna i rukovodeća mjesta. Blagoja Radovanović je bio vodeći inženjer u Rudniku boksita, koji je imao veliki ugled među rudarima i radnicima, prvi je sa svojim timom uspio da izvrši kapitalni remont teških bagera i rudarske opreme, u JNA je prošao obuku i bio instruktor-inženjer održavanja turbomlaznih aviona za lovačke avione „Mig 21“, pa je svojim takvim ugledom i autoritetom uspio većinu radnika da okupi i uključi u Nezavisni sindikat, koji je sve do Otadžbinskog rata imao važnu ulogu u očuvanju Rudnika boksita i sprečavanju samovolje pojedinaca.

Zahvaljujući Blagoju Radovanoviću Dom zdravlja u Milićima je pred rat dobio savremenu simensovu medicinsku opremu, te je spriječio upornim protivljenjem da povezani privatnici dobiju veće poslove u Rudniku a da nova mehanizacija Boksita bude ugašena.

Sa početom rata sve se mijenja. Dukić posle rata uz pomoć politike postaje većinski vlasnik Rudnika boksita, postepeno i Gospodar života i smrti u Milićima. Mladen Mimić je brutalno pretučen, srećom je preživio napad a napadači nikad nisu otkriveni.

Blagoja Radovanović nažalost više nije među živima a Nezavisni sindikat Rudnika boksita Milići odavno ne postoji, niti bilo ko u Milićima više smije da se suprostavi jednoumlju i samovolji jednog čovjeka. Ostaje samo sjećanje na grupu hrabrih, odgovornih, obrazovanih i poštenih ljudi koja se organizovala kako bi štitila kolektivne interese radnika i društva, i trebala bi biti primer današnjim sindikatima kako se treba boriti za prava radnika.

 

Nebojša Vukanović