Ratovi i predsjednički izbori

Već četiri decenije Persijski zaliv je poprište velikih ratova, od Iransko-iračkog rata 1980 -1988. godine, čestih vjerskih šitsko-sunitskih sukoba, agresije Iraka na Kuvajt i američke intervencija protiv Sadama Huseina 1990 – 1991, potom Drugi zalivski rat i svrgavanje Sadama 2003, afričke revolucija, svrgavanje pukovnika Gadafija do novog rata u Jemenu, tako da tenzije između Irana i Amerike nakon ubistva generala Sulejmamija, napad na vojne baze i tragičan pad ukrajinskog civilnog aviona nisu nikakvo iznenađenje. Nafta i prirodni gas jesu veliko prirodno bogatstvo regiona koje je doprinjelo ubrzanom razvoju i poboljšanju životnog standarda stanovništva, ali je i prokletstvo jer je privuklo velike sile i interese svjetskih moćnika.

Nimalo slučajno da se tenzije, vojne intervencija i ratovi dešavaju u godinama predsjedničkih izbora u Sjedinjenim Američkim Državama, a od vremena Monike Levinski, agresije i bombardovanje Republike Srpske 1995, posle četiri godine Srbije i SR Jugoslavije, postoji nesretni običaj da se izazivaju ratovi i sukobi kako bi se dobio neki lažni patriotski poen, skrenula pažnja američke javnosti sa neke afere ili ujutrašnjeg problema.. Tako i ubistvo iranskog generala Sulejmanija i nova velika napetost u Persijskom zalivu nije nimalo slučajno desila u izbornoj godini u SAD-u , kao i odlazak turskih vojnika u Libiju, i sigurno je da će za posledicu imati povećanje cijene nafte na svjetskom tržištu, nova kolebanja i nestabilnost u ekonomiji.

Relativno nedavno sam letio iznad Irana, a visoke planine i teren umnogome podsjećaju na Afganistan i sigurno je da nikom, pa ni Amerikancima, nije baš lako da ratuju protiv velike zemlje koja ima preko 70 miliona stanovnika. Zbog toga SAD izbjegavaju otvoren napad i agresiju, jer je sigurno uprkos vojnoj nadmoći veoma teško pokoriti i kontrolisati veliku drevnu državu.

  Tihi rat, diplomatski sukob i tenzije između SAD-a i Irana traju već petu deceniju, a sve je počelo još 50-ih godina kada je Muhamed Mosadeg smijenio šaha Rezu Pahlavija, koji je bio marioneta Amerike i zapada, istovremeno milijarder i najbogatija osoba u regionu. Britanci su 30-ih godina prošlog vijeka dobili koncesiju da istražuje i vrše eksploataciju nafte, a profit je trebao da se dijeli na pola sa Vladom Irana, ali zbog lažnih izvještaja i dvostrukog knjigovodstva Iran je dobijao od nafte malo novaca a kajmak su uzimale zemlje zapada.

Mosadeg je 1953. konfiskovao i proglasio državnim vlasništvom sve rafinerije i postrojenja u glavnoj luci Abadanu, ali su Britanija i SAD uvele sankcije, uz pomoć Međunarodnog suda pravde u Hagu, koji je proglasio da je nafta britanska po Ugovoru sa šahom iz 30-ih, a premijer Mosadeg je ubrzano svrgnut u zakulisanim igrama. Amerikanci i CIA 1953. su zapalili ambasadu SAD-a kako bi pridobili javno mjenje, a Mosadega i Irance predstavili kao teroriste.

Da se ne bi ponovila 1953 godina, tokom Islamske revolucija 1979. godine, trajnog progona Reze Pahlavija, nacionalizacije naftne industrije i povratka Ajatolaha Homeinija iz Pariza, organizovana je talačka kriza kada je više od sto Amerikanaca zarobljeno u ambasadi SAD-a i držani su kao taoci skoro dvije godine, do januara 1981. kada je Ronald Regan deblokirao više milijardi dolara koje su Iranu bile blokirane u američkim bankama. Od 1979. do danas odnosi između SAD-a i Irana nisu normalizovani, a poslednje tenzije nakon ubistva generala Sulejmanija samo su nastavak sukoba, borbe za dominaciju sa jedne i kontrolu sopstvenih resursa i samostalnost sa druge strane.

Kada bi izbori u Americi i još nekim moćnim zemljama zapada bili rjeđi, ili se predsjednici birali u parlamentu, možda bi bilo više mira a manje tenzija i napetosti u svijetu..

 

Nebojša Vukanović