palpal

Materijal za raspravu o Incku u Narodnoj skupštini RS

 Materijal koji je dostavljen poslanicima Narodne skupštine Republike Srpske za raspravu o visokom predstavniku i Kancelariji OHR-a na posebnoj sjednici koja će se održati 15.3.2021. godine u Banjaluci na inicijativu Milorada Dodika. 

 

INFORMACIJA

O PRIMJENI ANEKSA 10. DEJTONSKOG SPORAZUMA

 

SADRŽAJ

  1. UVOD.. 3
  2. ZAKLJUČCI NARODNE SKUPŠTINE OD 12. NOVEMBRA 2019. GODINE 4
  3. NASTANAK VISOKOG PREDSTAVNIKA.. 4
  4. EVROPSKE INSTITUCIJE KRITIKUJU OHR.. 4
  5. ANALIZE PRAVNIH STRUČNJAKA.. 5
  6. VISOKI PREDSTAVNICI O OHR-u. 7
  7. NADLEŽNOST I IMENOVANJE VISOKOG PREDSTAVNIKA.. 10
  8. PRISVAJANJE DIKTATORSKIH OVLAŠĆENJA OD STRANE VISOKOG PREDSTAVNIKA.. 11
  9. NEZAKONITOST „BONSKIH OVLAŠĆENJA“. 11
  10. POVREDE MEĐUNARODNOG I DOMAĆEG PRAVA DJELOVANJEM VISOKIH PREDSTAVNIKA.. 12
  11. ZAKLJUČAK.. 15

 UVOD

Aneks 10. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Herecegovini (Dejtonskog sporazuma), potpisalo je pet strana: Republika Hrvatska, Savezna Republika Jugoslavija, Republika Bosna iHercegovina (koja više ne postoji), Federacija BiH i Republika Srpska. Aneks 10. zaključen je s ciljem definisanja ključnih oblasti i mehanizama za sprovođenje civilnih aspekata mirovnog rješenja. U članu 1.2. Aneksa 10. konstatovano je da „U pogledu složenosti sa kojima su suočene, strane traže postavljanje Visokog predstavnika koji će biti imenovan u skladu s relevantnim rezolucijama Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija, kako bi pomogao stranama u njihovim naporima da mobilišu te, po potrebi, koordinišu aktivnostima organizacija i agencija koje su uključene u civilne aspekte mirovnog rješenja, izvršavajući dole navedene zadatke, na način na koji mu je to povjereno rezolucijama Savjeta bezbjednosti UN-a“. Naredni član 2. Aneksa 10. precizira „zadatke“ koji će, u cilju pomoći stranama, obavljati visoki predstavnik postavljen na njihov zahtjev. Ovaj član pod nazivom „mandat i metode koordinacije i saradnje“ definiše striktno ograničen mandat, na osnovu kog visoki predstavnik ima obavezu da učestvuje u tim aktivnostima i da  „prati”, „održava tijesan kontakt sa stranama”, „pomaže”, „učestvuje na sastancima”, „daje smjernice“ i „izvještava”. Konačno, jedina nadležnost koja je eksplicitno dodijeljena visokom predstvniku Aneksom 10.jeste nadležnost za tumačenje „ovog Sporazuma o sprovođenju civilnog dijela mirovnog rješenja“ kako glasi zvaničan naziv Aneksa 10.

 

Uprkosjasno definisanom mandatu visokog predstavnika, nedugo nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma, visoki predstavnik počeo je sa prisvajanjem diktatorskih ovlašćenja kojima je kršio ne samo Aneks 10. kojim je uspostavljena ova uloga pomagača i koordinatora, već je kršio i Aneks 4. – Ustav BiH. Prvo je sam sebi dodijelio čitav niz pravno apsurdnih ovlašćenja da vlada i kažnjava putem odluka, prenebregavajući čitav jedan demokratski sistem uspostavljen Dejtonskim ustavom. Zatim, iskoristio je ta diktatorska ovlašćenja za donošenje diktatorskih odluka – ponekad formalnih, a ponekad neformalnih – za  centralizovanje vlasti na nivou BiH. Pomoću tzv. „bonskih ovlašćenja“, visoki predstavnik nametnuo je mnoštvo zakona na nivou BiH, Federacije i Republike Srpske, a čak 105 amandmana na ustave Republike Srpske i Federacije. Visoki predstavnik uveo je i vansudsko kažnjavanje na stotine građana BiH, ukinuo odluku Ustavnog suda BiH i zabranio postupke kojima se na bilo koji način osporava bilo koja njegova odluka. Razumno je pretpostaviti da strane-potpisnice  nikada ne bi prihvatile Aneks 10. da su znale da će visoki predstavnik prisvojiti i upotrebljavati ovlašćenje da vlada BiH i kažnjava pojedince običnim odlukama.

 

Nakon višedecenijskih zloupotreba položaja od strane visokih predstavnika, potrebno je konstatovati da je svako prisvajanje nadležnosti izvan onih koje su pobrojane u Aneksu 10, a koje obuhvata i bilo kakvu upotrebu tzv. „bonskih ovlašćenja“, ultra vires (prekoračenje ovlašćenja). Zbog nemjerljive štete koju su visoki predstavnici prisvajanjem diktatorskih ovlašćenja nanijeli narodima u BiH i ustavnoj strukturi predviđenoj Dejtonskim sporazumom, opravdano se postavlja pitanje o(p)stanka ovog „pomagača“ strana-potpisnica, jer dalje održavanje takvog mehanizma pomoći neminovno vodi potpunom razilaženju i još većem jazu i nepovjerenju kome su upravo visoki predstavnici najviše doprinijeli u poslednjih četvrt vijeka.

ZAKLJUČCI NARODNE SKUPŠTINE OD 12. NOVEMBRA 2019. GODINE

 

Narodna skupština Republike Srpske je više puta razmatrala ostvarivanje Dejtonskog sporazuma. Tako je 12. novembra 2019. godine nakon razmatranja  Informacije o neustavnoj transformaciji dejtonske strukture BiH i uticaju na položaj i prava Republike Srpske, donijela zaključke kojima se između ostalog govori i o visokom predstavniku:

 

  1. Narodna skupština Republike Srpske će, shodno poštovanju suvereniteta i vladavine prava, pokrenuti inicijativu za ukidanje Kancelarije visokog predstavnika. Postojanje i djelovanje visokog predstavnika, kao neizabranog stranog zvaničnika bez ikakve odgovornosti, koji je prisvojio neograničena izvršna, zakonodavna i sudska ovlašćenja koja ne podliježu nikakvoj reviziji, predstavlja kršenje Aneksa X Dejtonskog sporazuma kojim su jasno propisane nadležnosti visokog predstavnika. Aneks X Dejtonskog sporazuma kojim je, saglasnošću entiteta koji čine BiH, ustanovljena funkcija visokog predstavnika i definisan njegov zakonski autoritet, ne sadrži odredbe koje mu daju ovlašćenje da izdaje bilo kakve obavezujuće odluke. Neprihvatljiv je i neproduktivan dalji ostanak i ponašanje visokog predstavnika u BiH, čije izjave češće doprinose nesporazumima nego sporazumima u BiH.

 

  1. Narodna skupština Republike Srpske odbacuje „bonska ovlašćenja“ visokog predstavnika kao potpuno neustavna, nezakonita i nelegitimna, budući da njihova primjena predstavlja flagrantnu povredu ustavno-pravnog ustrojstva BiH i kršenje osnovnih ljudskih prava, kao i međunarodnih instrumenata za njihovu zaštitu.

 

       NASTANAK VISOKOG PREDSTAVNIKA

 

O nastajanju rješenja za civilnu implementaciju, prvi visoki predstavnik Karl Bilt u svojoj knjizi «Misija mira», piše: «Polazna pozicija Vašingtona je bila da nema govora da  postoji neko ko će nadgledati sprovođenje mirovnog ugovora. Prvobitno je to trebao biti „pomoćni koordinator“ koji bi prema poziciji Vašingtona imao  „zadatak da služi kao tačka za kontakt sa internacionalnim organizacijama i dobrovoljnim organizacijama koje su angažovane da sprovedu mirovni ugovor“, ali su odmah dodali da „pomoćni koordinator neće imati neki autoritet nad internacionalnim organizacijama, dobrovoljnim organizacijama ili funkcionerima u zemlji domaćinu, sem u slučaju da mu se izričito da takva punomoć.“

 

Kao što znamo, takvu punomoć, po Dejtonskom sporazumu,visoki predstavnik nije dobio, jer naknadna takozvana „bonska ovlašćenja“- to nisu. Karl Bilt je, nakon potpisivanja mirovnog sporazuma, krajem decembra 1995. godineNjujork tajmsu, izjavio: „Izgleda da vi precjenjujete moć visokog predstavnika. U njegovoj moći nije da izvršava i uspostavlja, nego da posmatra i usklađuje.“

 

EVROPSKE INSTITUCIJE KRITIKUJU OHR

 

Parlamentarna skupština Savjeta Evrope, čiji je Bosna i Hercegovina punopravni član,  još 23. juna 2004. godine, usvojila Rezoluciju 1384 o „Jačanju demokratskih institucija u Bosni i Hercegovini“. Tu se između ostalog  kaže:

„Obim OHR-a je takav da, u svakom smislu, predstavlja vrhovnu instituciju sa ovlaštenjima u Bosni i Hercegovini. U vezi s tim, Skupština smatra da je nepomirljivo sa demokratskim principima da OHR bude u stanju da donosi izvršne odluke, a da za njih ne snosi odgovornost, niti obavezu da opravda njihovu validnost, a da pri tome nema pravnog lijeka. Svakako se ne radi o normalnoj situaciji da neizabrani stranac vrši takva ovlaštenja u državi članici Savjeta Evrope i opravdanje za takva ovlaštenja za budućnost zaslužuju ne samo politička, već i pravna razmatranja.“

 

Postupajući po zahtjevu iz Rezolucije Savjeta Evrope, Venecijanska komisija je u svom izvještaju iz marta 2005. godine, konstatovala„da ako je postojala u ranijem periodu, nakon zaključenja Mirovnog sporazuma,  potreba da visoki predstavnik vrši široka ovlašćenja, ali je sada takav aranžman fundamentalno nekompatibilan sa demokratskim karakterom države i suverenitetom BiH. Što duže postoji, to postaje problematičniji . Načelno, ne mogu biti prihvatljive odluke, koje se direktno tiču individualnih prava, donijete od strane političkog tijela koje nisu potčinjene principu poštenog saslušanja ili bar minimumu prava na učešće u postupku i nadzora nezavisnog suda.Praksa bonskih ovlaštenja ne odgovara demokratskim principima i stoga Venecijanska komisija poziva na progresivno i postepeno isključivanje ovih ovlaštenja uz sugestiju da bi se usmjeravanje od strane međunarodne zajednice moglo vršiti suptilnijim sredstvima, npr. pošto je visoki predstavnik istovremeno i specijalni predstavnik Evropske unije, ako bi on zadržao samo ulogu specijalnog predstavnika, uporedivu s praksom recimo u Makedoniji, to bi omogućilo da bi uloga visokog predstavnika transformiše od onoga koji donosi, nameće u onoga  koji, u  ulogu medijatora.

 

ANALIZE PRAVNIH STRUČNJAKA

 

U tekstu Metju Periša, šef pravnog odjela OHR-a u Brčkom, koji nosi naziv: „Krah dejtonskog protektorata“, detaljno se opisuje proces povećavanja nadležnosti i ukazuje na plan aktivnosti OHR-a za centralizaciju BiH. Periš kaže da je cilj Bošnjaka bio povećanje nadležnosti centralnih vlasti, „jer su sebe vidjeli kao dominantnu snagu u unitarnoj državi“. U tome su im obilato pomagale OHR-ove strukture, a posebno je to bilo dominantno za vrijeme dok je visoki predstavnik bio Pedi Ešdaun. Za instituciju visokog predstavnika, Periš navodi: „Dejtonske mirovne sporazume pripremili su američki advokati. Njihova namjera nikada nije bila da stvore međunarodnog diktatora koji bi rukovodio političkim životom zemlje.“ Zato je Aneks 10. i predviđao da „strane“ – njih 5, zatraže imenovanje visokog predstavnika kao koordinatora za „olakšavanje napora strana i koordinacije organizacija i agencija uključenih u civilne aspekte“. Ocjenjujući davanje «bonskih ovlašćenja» od strane PIK-a, Periš kaže da se radi o „kvazi-pravnom instrumentu, a to se protivi duhu i slovu Aneksa 10. i da je to pravno skoro neodbranjivo“.

 

Smjene kojima su pribjegavali visoki predstavnici, Periš naziva „političkim skalpiranjem koje je postalo uobičajeno“, a takve odluke visokog predstavnika „industrijom u usponu“. Kao poseban specijalitet djelovanja OHR-a, Periš navodi slučaj kada je Volfgang Petrič, poslednjih dana svog mandata, 22. i 23. maja 2002. donio 44 odluke kojima je uklonio 12 ljudi, nametnuo 24 zakona i izmijenio ustave oba entiteta. Periš piše da je „ovo postalo dio tradicije poznate pod imenom –„aerodromske odluke“, jer se smatralo da su potpisivane na aerodromu u trenutku odlaska visokog predstavnika. Kada je riječ o smjenama, nedostatak obrazloženja nije predstavljao nikakvo iznenađenje: OHR nije imao istražioce koji bi mogli da ispitaju navodne prekršaje nekog zvaničnika. Ponekad je «pravi» razlog za smjenu o kojem se diskutovalo u kuloarima OHR-a, bila navodno optužujuća vojna obavještajna informacija ali ona nikada nije jasno predočena žrtvi. Međutim, kvalitet međunarodnih obavještajnih informacija u poslijeratnoj BiH bio je slab. Vojnici mirovnih snaga, bez odgovarajuće obavještajne obuke, dobijali su naređenja da prikupljaju obavještajne podatke po kafićima i barovima; njihovi izvještaji su stavljani u dosijea bez ozbiljne selekcije i kasnije citirani kao božje slovo.“

 

Za Ešdauna, Periš tvrdi da je bio „zakonodavna mašina oličena u jednom čovjeku koji je neprekidno upotrebljavao svoja ovlašćenja da donosi zakone kojima je stvarao nove institucije i direktno prijetio uklanjanjem zvaničnika kako bi natjerao entitete da se slože sa njegovim planom za prenos nadležnosti na centralnu vladu. Njegov pristup je bio jednostavan: staviti monopol nad silom i kontrolom poreza u ruke centralne vlade i entiteti će uvenuti. Zato se usredsredio na reformu pravosuđa, vojske, poreskog sistema i policije. Nove državne institucije koje je stvorio Ešdaun nisu bile svojerodne, te zato nisu mogle da prežive bez intenzivnog međunarodnog nadzora. Viši sudski i poreski zvaničnici u velikoj mjeri su se oslanjali na međunarodne službenike koje je imenovao visoki predstavnik.“

 

Završavajući svoj tekst, Periš navodi: „U ostvarivanju ciljeva za BiH, međunarodna zajednica se ne treba oslanjati na drvenog advokata u liku međunarodnog kolonijalnog upravitelja. Vrijeme je da OHR konačno zatvori vrata“.

 

Mnogi međunarodni posmatrači osudili su korozivno dejstvo visokog predstavnika i prisvojenih diktatorskih ovlašćenja na politiku u BiH.  Međunarodna krizna grupa, na primjer, konstatovala je da „dalje postojanje OHR-a neće usmjeriti građane u pravcu reformi, nego može unijeti razdor u mjeri koja je dovoljna da reformu učini nedostižnom”.

 

U specijalnom izvještaju pod nazivom „Subverzija Dejtonskog sistema“ koji je Republika Srpska dostavila uz svoj 20. Izvještaj Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija, u oktobru 2018. godine, piše: „U  ovom izvještaju ne bavimo se bezočnim efektom bonskih ovlašćenja na politiku u BiH, usporavanjem razvoja BiH kao funkcionalne države ili štetom koju su nanijela decentralizovanom ustavnom sistemu BiH.  Akcenat je na prostoj činjenici da bonska ovlašćenja nemaju nikakvo legitimno uporište u zakonu, tako da primjena tih ovlašćenja ne može imati nikakvo obavezujuće dejstvo.“

 

Metju Periš, piše: „PIK-ovo „tumačenje” ovlašćenja visokog predstavnika na Bonskoj konferenciji i njegova kasnija primjena novih ovlašćenja počinje da izgleda pravno besmisleno, da liči na beslovesnost i konfuziju koju ne biste očekivali ni od studenta prve godine prava”.  Dalje kaže: „Teško je oteti se zaključku da je stepen pravne fikcije korišćene u kreiranju bonskih ovlašćenja naprosto nevjerovatan . . .   U međunarodnom pravu nema opravdanja za način na koji je Bosna i Hercegovina, gotovo preko noći, pretvorena u koloniju kojom zajednički upravljaju međunarodne sile”.

 

Slično piše i dr Miroslav Baroš sa Univerziteta Šefild Halam: „U pravnom smislu, prisvajanje ovlašćenja visokog predstavnika je ultra vires; ne postoji ni pravni osnov ni obrazloženje ni za jedno ovlašćenje izvan ovlašćenja predviđenih [Dejtonskim sporazumom], a to su: praćenje i pomoć u sprovođenju civilnih aspekata ugovora”.

 

U detaljnoj pravnoj analizi bonskih ovlašćenja u Getingenskom žurnalu međunarodnog prava (Goettingen Journal of International Law), Tim Bening (Tim Banning) zaključuje: „[Bonska ovlašćenja] ne mogu se kvalifikovati kao zakonom dato ovlašćenje.  Njihovo postojanje je moćna, ali obmanjujuća pravna fikcija“.

 

Čak je i Pedi Ešdaun tokom svog mandata priznao da autoritet njegovih odluka proističe samo iz njihovog prihvatanja od strane građana BiH rekavši: „Ako neka odluka koju donesem bude odbijena, moj autoritet nestaće kao jutarnja rosa”.

 

Dejvid Čendler (David Chandler), stručnjak za Dejtonski sporazum sa Univerziteta u Vestminsteru, kaže: „PIK je bio samo pravna izmišljotina sa ciljem da se međunarodna  uprava nad dejtonskim procesom učini koherentnom, ali bez restriktivnih stega međunarodnog prava. Paulina Nevil Džouns, bivši politički direktor Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije i vođa britanske delegacije na dejtonskoj mirovnoj konferenciji, bila je presudna za uspostavljanje PIK-a.  Kako je kasnije navela, „svi su znali da se radi o podvali”.

 

Periš primjećuje: „PIK nema nikakvo legalno ovlašćenje da išta tumači, niti da uopšte čini bilo šta što ima pravne posljedice. To je tek skup ljudi koje interesuje šta visoki predstavnik (i supervizor) rade, a njegov osnivački akt je upravo sâm sastanak“.

 

Bening je saglasan sa ovom konstatacijom i objašnjava da je „pogled na Londonske zaključke iz 1995. godine, osnivački dokument PIK-a, otkriva da PIK-u nisu data nikakva izričita ovlašćenja”.

 

Dakle, PIK visokom predstavniku nije mogao dati dodatna ovlašćenja – a kamoli dalekosežnu diktatorsku moć – zato što jedan organ ne može da delegira ovlašćenje koje sâm nema, a PIK nikada nije imao nikakvo legalno ovlašćenje.

 

Nadalje, bonska ovlašćenja ne samo da su neodrživa po osnovu međunarodnog prava, nego korišćenje takvih neograničenih ovlašćenja predstavlja flagrantno i teško kršenje važećeg međunarodnog prava koje obavezuje sve strane Dejtonskog mirovnog sporazuma, te postupci visokog predstavnika ne mogu imati nikakvo obavezujuće dejstvo po bilo koju stranu.

 

VISOKI PREDSTAVNICI O OHR-u

 

PEDI EŠDAUN, Visoki predstavnik u periodu 2002. – 2006. godine. U svojoj autobiografskoj knjizi „Sretan život“, piše (prema Dnevnom avazu od  16. maja 2009.):

„Za obavljanje mog mandata na raspolaganje mi je stavljen Ured visokog predstavnika (OHR) sa oko 800 zaposlenih i budžet od 36 miliona evra (mjesečno). A da bi ovo moje uplitanje u svaku poru života bilo potpunije, date su mi ogromne ovlasti (bonske ovlasti), na osnovu kojih sam mogao nametati zakone, smjenjivati funkcionere i političare koji blokiraju ili sprečavaju implementaciju Dejtonskog sporazuma. Upravo je to bio naš zadatak 2002. godine: graditi institucije efikasne države. A to je podrazumijevalo početak postepene razgradnje strukture Dejtona, kojeg bi i dalje trebalo poštivati s aspekta sigurnosti, kako bi se izgradila država za koju su se mnogi borili i dali svoje živote“.

Srbi i Hrvati se nisu borili za takvu Ešdaunovu i muslimansku državu.

Ešdaun dalje navodi:

„Srbi me uglavnom nisu voljeli, jer su znali da pokušavam izgraditi državu što je podrazumijevalo redukovanje ovlaštenja države u državi koju su oni stvarali u Republici Srpskoj. Bosanski muslimani su mi bili naklonjeni iz istog razloga, ali su mi zamjerali, jer nisam dozvolio da se međunarodnom aerodromu u Sarajevu, na koji jednako pravo polažu pripadnici svih etničkih grupa u zemlji, da ime po njihovom ratnom lideru i mom prijatelju Aliji Izetbegoviću. Hrvati me nisu voljeli, jer su znali da ću spriječiti njihove pokušaje formiranja mini države na jugu, kao i zbog činjenice što sam smijenio njihovog izabranog predsjednika kada je optužen za korupciju.“

 

MIROSLAV LAJČAK, Visoki predstavnik i specijalni predstavnik Evropske unije, , odlazeći iz BiH u februaru 2009. godine, rekaoje:

„Svedokzemljaimavisokogpredstavnikakojiimaovlašćenjakojanikakoiničimnisulimitirana, toznačidajeonanekavrstaprotektorata. Ako ne bi bilo odluke o zatvaranju OHR-a, onda bi se išlo na jačanje i uloge autoriteta Visokog predstavnika i to bi apsolutno značilo da evropske teme prelaze u drugi plan, jer OHR i evropska perspektiva ne idu jedno s drugim. Evropska filozofija je filozofija partnerstva, a jačanje OHR-a je nastavak protektorata. Ja sam u BiH došao zbog evropskih integracija, tako da ako trebamo ići dalje s OHR-om, ja sebe tu ne vidim. Onda treba doći neko od političara iz Evropske unije ko je pristaša protektorata. Ja to nisam i tu nema dileme.“

 

KARLBILT, prvi i jedini legalni visoki predstavnik, sada kopredsedavajući Evropskog savjeta za spoljne odnose, u svom izvještaju od 28. jnuara 2021. pod nazivom:„Bosna od rata do Dejtona i do svog polaganog mira“, piše:

 

„Ako su napori međunarodne vojne implementacije dobili vrlo snažnu poziciju u Dejtonu, slučaj je bio suprotan sa njihovim civilnim kolegama. Aneksi 1 i 2 vojnih aspekata mirovnog sporazuma sastoje se od 14 stranica, dok Aneks 10 o civilnoj primjeni ima malo više od jedne stranice. Civilna struktura u Kancelariji visokog predstavnika (OHR) nije dobila nikakva ovlašćenja. Djelimično je to bilo zbog vjerovanja da je ono što je bilo potrebno samo pomoć u uspostavljanju lokalnog konsenzusa o raznim pitanjima. Ali to je takođe bila posljedica straha SAD-a da bi bilo koja ovlašćenja civilnog visokog predstavnika imala uticaj na autoritet NATO snaga. U svojim memoarima Holbruk ovo gledište i rezultate koje je ono imalo karakteriše kao „apsurdne“, kriveći za to NATO i američki vojni pritisak.

Stoga se prva i najteža faza implementacije mira u Bosni odvijala međunarodnim civilnim naporima koji su imali malo resursa i još manje ovlašćenja. Dok je IFOR, sa svojim ogromnim resursima, morao da razdvaja zaraćene vojske, visoki predstavnik i njegova mala kancelarija imali su složeniji zadatak da povezuju zemlju i uspostavljaju nove institucije. Shodno tome, ovu prvu fazu okarakterisali su beskrajni pregovori o započinjanju okupljanja strana u novim strukturama upravljanja, uključujući organizaciju izbora. Za previše ljudi u Bosni mir je bio nastavak rata drugim sredstvima i to je taj proces u neposrednim godinama nakon sukoba više produžilo od većine drugih ove vrste, ne samo među međunarodnom zajednicom. I pored toga, bilo je moguće uspostaviti nove strukture za upravljanje zemljom i polako započeti njihov rad u roku od godinu dana. Ali proces je bio spor i uključivao je teške, kontinuirane napore u međunarodnom posredovanju.

Nakon rata, Međunarodna konferencija za bivšu Jugoslaviju je ukinuta. A na njeno mjesto za BiH došao je glomazni takozvani Savjet za implementaciju mira (PIK), koji se sastoji od najmanje 55 država, a njegov više limitiran Upravni odbor postao je donekle proširena verzija stare Kontakt grupe. Kada se sastao u Bonu krajem 1997. godine, PIK je izjavio, u radikalnom odstupanju od prethodnog pristupa, da visoki predstavnik ima moć donošenja obavezujućih odluka o bilo kom pitanju kojem se odluči baviti. Ovo je pokrenulo drugu fazu civilne implementacije mira. Sa takozvanim bonskim ovlašćenjima, proces primjene je brzo prelazio sa procesa zasnovanog na lokalnoj saglasnosti na onaj zasnovan na spoljnom nametanju. Pravna osnova za ovo bila je krajnje upitna, ali je nesumnjivo omogućila ubrzanje brojnih važnih napora u implementaciji tokom godina poluprotektorata koje su uslijedile. Ešdaun, koji je više puta koristio ovlašćenja, kasnije je napisao da su „po bilo kom standardu ta ovlašćenja, koja ne podliježu žalbi ili preispitivanju, izvanredna“. Mogla su funkcionisati samo dok su bila široko prihvaćena u samoj Bosni, budući da je OHR-u nedostajao bilo kakav pravi instrument za izvršenje.

Više od 1.000 različitih odluka, tačnije 1.049, donio je visoki predstavnik o svemu, od donošenja zakona do uklanjanja izabranih zvaničnika koji su u svojim stavovima ili ponašanju viđeni kao „antidejtonski“ tokom ove druge faze. Posljednje odluke ove vrste donijete su 2011. godine (iako su se odnosile na poništavanje prethodnih).

Promjena se ubrzala, ali je u njoj postojao izrazit nedostatak. Opsežna upotreba bonskih ovlašćenja tokom tog perioda nesumnjivo je ojačala tendenciju političara u zemlji da izbjegavaju vlastite odgovornosti i da svoju pažnju usredotoče više na uticaj na politike OHR-a nego na sjedenje i kovanje bolnih kompromisa. Ponekad se govorilo da BiH rizikuje da postane protektorat međunarodne zajednice, a ne nezavisna i suverena država.

Na kraju, strane su počele da shvataju da ovo nije održiv pristup. A upotreba bonskih ovlašćenja zaustavljena je u isto vrijeme kad su počele rasprave o zatvaranju, ili barem smanjenju, veličine i značaja OHR-a. Zatim, civilna primjena je prešla iz svoje faze poluprotektorata u treću koja je naglašavala lokalno vlasništvo nad procesom. Političke snage BiH  trebale su da imaju krajnju odgovornost za zemlju.

Kao dio toga, 2006. godine postignut je inicijalni sporazum među međunarodnim akterima da se zatvori OHR. Ali, 2007. godine odluka je preinačena, a vraćena je 2008. godine pod uslovom da se brojni uslovi, označeni kao „5 + 2“, ispune. Ovi uslovi su se prvenstveno odnosili na neka pitanja vlasništva nad imovinom koja su bila predmet beskrajnih i vrlo detaljnih kontroverzi, a koja su se sve više odnosila daleko manje na suštinu sporova nego na napore nekih aktera da zadrže OHR. Ali uslovi su takođe uključivali nejasnu klauzulu da u zemlji mora postojati „pozitivna ocjena političke situacije“. Do sada to nije bio slučaj. U skladu s tim, četvrt vijeka nakon Dejtona, OHR je još uvijek tu, iako znatno smanjen. Bonska ovlašćenja su i dalje tamo kao konačno političko oružje međunarodne zajednice, barem u teoriji, i, kao i obično, predmet beskrajnih spekulacija o njihovoj budućnosti.“

 

VOLFGANG PETRIČ, visoki predstavnik u periodu 1999. do 2002. godine, predsjednik Maršalovog fonda Evropa, dao je  intervju za Radio Slobodna Evropa, 13. februara 2021. u kome se, između ostalog, navodi da: Stari instrumenti u BiH nisu više delotvorni“.

 

Radio Slobodna Evropa (RSE): Međutim, sveukupno situacija u Bosni i na Kosovu je manje više zamrznuta više od 20 godina nakon završetka ratova. Ostvaren je mali napredak, dok jačaju etničke podele. U Bosni je bilo pomaka neposredno nakon rata u vreme i kada ste vi bili visoki predstavnik. Međutim, nakon neuspeha da se usvoji “Aprilski paket” 2006., stanje se pogoršava u poslednjih 15-ak godina.

Pominjale su se razne ideje o potrebi promene Dejtonskog sporazuma, organizovanja nove Dejtonske konferencije 2, na kojoj bi se iznova rešavalo pitanje BiH i Kosova. Da li EU i SAD raspolažu sa novim instrumentima kako bi istovremeno izvršili dodatni pritisak i pružili nove podsticaje sukobljenim akterima? Jasno je da je geostrateška situacija sada drugačija nego 1990-ih imajući u vidu mnogo ofanzivniji nastup Rusije i Kine na globalnoj sceni.

 

Petrič: Nema načina da se vratimo na pređašnje stanje jer je, kao što ste rekli, situacija sada potpuno drugačija. To znači da stari instrumenti, poput Ureda visokog predstavnika, više nisu delotvorni. Nije reč o grešci samog Valentina Incka zato što nema napretka u BiH. Naprotiv, radi se o nazadovanju. Rezultati sadašnjeg Ureda visokog predstavnika su slabiji nego bilo kojeg prethodnog.

Stoga su potrebni novi instrumenti sa novim pristupom, a to ne može biti Ured visokog predstavnika jer je to postratna institucija. Reč je o mehanizmu uspostavljenom u vreme kada su odnosi sa Turskom i Rusijom bili veoma dobri. To znam iz ličnog iskustva kada mi je Turska pomogla o pitanjima vezanim za Bošnjake, a Rusija u slučaju Srba.

Međutim, to vreme je zauvek prošlo. Dakle, kao što sam rekao, potrebni su novi instrumenti i pristup, a njihovo središte mora biti misija Evropske unije u Sarajevu i Brisel sa snažnom političkom i finansijskom podrškom evropskog bloka. Nažalost, katastrofalna poseta Žozefa Borelja Moskvi, takođe ima negativan uticaj na situaciju u BiH i generalno na Zapadnom Balkanu.

Dakle, postojeći mehanizmi više ne mogu da daju rezultat bez obzira na najbolje Šmitove namere. On zna dosta o ovoj regiji jer se dugo njome bavio, ali se situacija suštinski promenila pa stari instrumenti više ne funkcionišu.

 

OHR sada deo problema a ne rešenja

 

RSE:To znači da se zalažete za zatvaranje Ureda visokog predstavnika?

 

Petrič: Da. Predložili smo 2002. da se ova institucija zatvori 2006. godine je jednoglasno prihvaćen što je najbolji način da se transferišu ovlašćenja i odgovornost na EU, naravno uz podršku SAD. Možda da se uspostavi novi institucionalni okvir koji bi zamenio Ured visokog predstavnika, u čijoj bi osnovi bile EU i SAD, a mogao bi da se pridruži svako ko želi, ali sa iskrenim namerama. Na taj način bi ostala otvorena vrata za Rusiju, ali znam da se ona ne bi priključila.“

NADLEŽNOST I IMENOVANJE VISOKOG PREDSTAVNIKA

 

Postavljanje visokog predstavnika zatražile su stranepotpisnice Aneksa 10.(njih pet) i za takvo imenovanje neophodna je saglasnost svih pet strana. U slučaju imenovanja prvog visokog predstavnika, Karla Bilta, obavljene su konsultacije sa vlastima u BiH, nakon čega je imenovanje potvrdio Savjet bezbjednosti Ujedinjenih nacija (SBUN). Već prilikom imenovanja narednog visokog predstavnika, Karlosa Vestendorpa, „imenovanje“ je izvršio Upravni odbor Savjeta za implementaciju mira zaključcima iz Sintre, koje je potom potvrdio SBUN. I nakon toga, nizale su se brojne nepravilnosti, pa je Upravni odbor Savjeta za implementaciju mira izvršio imenovanje kandidata nominovanog od strane EU, koja nije strana Aneksa 10. i nema nikakvu nadležnost u ovom postupku. Ova praksa je preuzeta i u slučaju imenovanja Petriča i Ešdauna, da bi kod imenovanja Švarc-Šilingačak izostala potvrda SBUN. Imenovanje narednog visokog predstavnika Miroslava Lajčaka, „pozdravljeno“ je od strane Upravnog odbora Savjeta za implementaciju mira, a potom je na isto data saglasnost SBUN. Ne zna se, dakle ni ko ga je zapravo imenovao. U svakom slučaju, ne postoji dokument koji daje nadležnost bilo kome osim stranamapotpisnicama  da traže, odnosno nominuju kandidate, a naročito ne Upravnom odboru Savjeta za implementaciju mira, koji nije nikakva kategorija iz Dejtonskog sporazuma.

 

PRISVAJANJE DIKTATORSKIH OVLAŠĆENJA OD STRANE VISOKOG PREDSTAVNIKA

 

Prema slovu Aneksa 10. Dejtonskog sporazuma, visoki predstavnik trebalo je da bude pomagač u dostizanju ciljeva koji treba da dovedu do sprovođenja civilnih aspekata mirovnog rješenja. Njegovi zadaci svedeni su na „koordinisanje“, „davanje smjernica“ i sl. Jedina nadležnost koja mu je dodijeljena jeste – tumačenje Aneksa 10. Štaviše, i autoritet visokog predstavnika u pogledu tumačenja Aneksa 10. kao međunarodnog ugovora ograničen je njegovim mandatom iz Aneksa 10, međunarodnim pravom uopšte i drugim izvorima važećeg prava. Autoritet mu je ograničen, na primjer, obavezom po osnovu Bečke konvencije o ugovornom pravu – kao i međunarodnog običajnog prava –  da Aneks 10. tumači „u dobroj namjeri i u skladu sa uobičajenim značenjem koje se pridaje terminima iz ugovora u njihovom kontekstu i u svjetlu njegovog predmeta i svrhe“ (član 31. Konvencije). Visoki predstavnik prekršio je svoju obavezu tumačenja u dobroj vjeri prisvajanjem i korišćenjem ovlašćenja da vlada putem odluka, vansudskih kazni i drugim autokratskim sredstvima. Očigledno je da odredbe Aneksa 10. visokom predstavniku ne daju nikakvu zakonodavnu, izvršnu ili sudsku vlast. Aneks 10. ne može se razumno tumačiti kao da visokom predstavniku daje moć da odlukama donosi zakone ili na druge načine postupa kao vrhovni izvršni, tužilački ili sudski zvaničnik.

 

Pored toga što nemaju pravni osnov, prisvojena diktatorska ovlašćenja visokog predstavnika očigledno su nepodudarna sa ljudskim pravima građana BiH, kao što su pravo na pravično suđenje po osnovu člana 6. Evropske konvencije o ljudskim pravima i pravo na slobodne izbore po osnovu člana 3. Protokola br. 1 Evropske konvencije. Štaviše, tumačenje Aneksa 10. od strane visokog predstavnika nepodudarno je sa drugim izvorima prava, uključujući Ustav BiH i Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima, čija je BiH potpisnica.

 

NEZAKONITOST „BONSKIH OVLAŠĆENJA

 

Kako je već navedeno, PIK nije imao nadležnost da visokom predstavniku daje bilo kakva ovlašćenja, i – nije ih ni dao. Na bonskoj konferenciji održanoj u decembru 1997. godine, PIK je razmatrao pitanja kakva su: ljudska prava, pravna reforma, ratni zločini, izbjeglice i raseljena lica, mediji, izbori, ekonomska reforma, sigurnost i kontrola naoružanja i sl. U poglavlju XI koje bi trebalo da sumira aktivnosti i ispunjenje zadataka visokog predstavnika, ovaj ad hocforum„pozdravlja namjeru Visokog predstavnika, da iskoristi svoja krajnja ovlašćenja u regiji u vezi sa interpretacijom Aneksa 10. Sporazuma o civilnoj implementaciji mirovnog sporazuma, u cilju olakšanja razrješenja teškoća putem donošenja obavezujućih odluka, kad on smatra za neophodno“ i to „o sledećim pitanjima: a) vrijeme, mjesto i predsjedavanja sastancima zajedničkih institucija; b) privremene mjere koje stupaju na snagu kad strane nisu u mogućnosti da se dogovore i koje ostaju važeće dok Predsjedništvo ili Savjet ministara ne usvoji odluku o tom pitanju u skladu sa Mirovnim sporazumom; c) druge mjere pri osiguranju implementiranja Mirovnog sporazuma u cijeloj Bosni i Hercegovini i njenim entitetima, kao i neometanog  rada zajedničkih institucija. Takve mjere mogu uključivati aktivnosti protiv osoba koje obavljaju javnu službu ili funkcionera koji izostaju sa sastanaka iz neopravdanih razloga ili za koje Visoki predstavnik smatra da narušavaju pravne obaveze uspostavljene Mirovnim sporazumom ili rokove za njihovo implementiranje“.

 

U širokom tumačenju ovako usko postavljenih „nadležnosti“, čak i u nabrajanju pitanja koje je visoki predstavnik sam sebi napisao kao ovlašćenja, pored pominjanja Predsjedništva BiH i Savjeta ministara, zaboravio je navesti Parlamentarnu skupštinu kao donosioca zakona. Zato PIK nije ni mogao „pozdraviti namjeru“ nametanja zakona. A visoki predstavnici su upravo to obilato činili – nametanjem zakona bez ustavnog osnova, mijenjali su dejtonsku strukturu BiH na štetu entiteta, zapravo Republike Srpske. Zato su svi zakoni koje je nametao visoki predstavnik neosnovani, čak i po bonskoj konferenciji PIK-a.

 

Na zvaničnojinternet stranici visokog predstavnika stoji nešto drugo: „Jedan od najvažnijih događaja u procesu provedbe mira bio je sastanak PIK-a u Bonu u decembru 1997. godine. Razrađujući (NAPOMENA: bez ikakvog pravnog ovlašćenja) Aneks 10. Dejtonskog mirovnog sporazuma, PIK je zatražio od visokog predstavnika da smijeni sa dužnosti javne zvaničnike koji krše zakonski preuzete obaveze i Dejtonski mirovni sporazum, te da, kada to smatra neophodnim, nametne ključne zakone ukoliko ih ne usvoje zakonodavna tijela Bosne i Hercegovine.“

 

Kako je navedeno u bonskim zaključcima, podrška je pružena aktivnostima „protiv osoba koje obavljaju javnu službu ili funkcionera koji izostaju sa sastanaka iz neopravdanih razloga“, što je ekvivalentno otprilike ukoru razrednog starješine, a ne podrazumijeva uskraćivanje niza ljudskih prava, ukučujući pravo na rad, kretanje, slobodu mišljenja i govora, ukratko – ugrožavanje same egzistencije smijenjenih zvaničnika i čitavih njihovih porodica. Ovako izvrnuta formulacija je samo još jedna u nizu podvala i laži kojima se služi OHR.

 

 

POVREDE MEĐUNARODNOG I DOMAĆEG PRAVA DJELOVANJEM VISOKIH PREDSTAVNIKA

 

Visoki predstavnici kršili su Aneks 10. Dejtonskog sporazuma čime  obesmišljavala njihova legalna uloga i funkcije, pretvarajući djelovanje u diktaturu. Takvo djelovanje  visokog predstavnikase proširilo i na  Ustav BiH,  dovodeći do neshvatljivih i nelegalnih promjena ustavne strukture BiH što je rezultiralo značajnim odstupanjem od ustrojstva predviđenog Ustavom BiH, ujedno i Aneksom 4.međunarodnog – Dejtonskog sporazuma.

 

Visoki predstavnik koristio je tzv. „bonska ovlašćenja“, ponekad direktno, ponekad indirektno, da bi sistematski centralizovao vlast u Sarajevu suprotno Ustavu BiH. Kako Krizna grupa u svom izvještaju iz 2014. godine navodi: „Visoki predstavnik Pedi Ešdaun nametnuo je zakone kojima su uvedena široka nova ovlašćenja države, ponekad na račun entiteta.“

 

Visoki predstavnik često je centralizovao funkcije prostom odlukom, npr. kao kada je formirao Sud i Tužilaštvo BiH ili nametanjem amandmana na ustave oba entiteta da bi raščistio put za centralizovano imenovanje sudija i tužilaca. Visoki predstavnici kreirali su i mnoge druge agencije na nivou BiH putem odluka, npr. Regulatornu agenciju za komunikacije, Javni servis BiH i Visoki sudski i tužilački savjet i prenijeli ključne nadležnosti sa entiteta na nivo BiH.

 

Kada visoki predstavnik nije donosio odluke kojima je uvodio promjene u prilog centralizacije, izdejstvovao bi ih prijetnjama i prisilom usmjerenim protiv izabranih zvaničnika, npr. kao kada je direktno dostavio Parlamentarnoj skupštini BiH zakon kojim je osnovana Obavještajno-informativna agencija i naredio usvajanje. Visoki predstavnik formirao je i Upravu za indirektno oporezivanje (UIO) koristeći slične metode. Prema Ustavu BiH, nadležnost za indirektno oporezivanje leži na entitetima, ne na nivou BiH. Međutim, UIO je formirana kako bi nivou BiH mogao da ostvaruje ovlašćenja nad indirektnim oporezivanjem da bi se prihodi mogli dodijeliti prvo nivou BiH, a zatim entitetima, i to u iznosu koji preostane.  Na ovaj način, UIO sve od tada koriste Bošnjaci za nepravičnu preraspodjelu sredstava od građana i institucija Republike Srpske (i Hrvata u Federaciji) ka platama nepotrebnih službenika na nivou BiH, koje čine uglavnom Bošnjaci, i kasama institucija na nivou BiH kojima rukovode. Cilj ovih i sličnih aktivnosti visokog predstavnika bio je da Republiku Srpsku svede na praznu ljušturu i bezličnu regiju, što je i potvrđeno izjavom bivšeg visokog predstavnika Pedija Ešdauna koji je rekao – uzmite entitetima vojsku, policiju i finansije, i entiteti će uvenuti.

 

U svom ispunjavanju programa bošnjačkih stranaka čiji je cilj centralizacija nadležnosti na nivou BiH, visoki predstavnik spriječio je svaku reviziju i odgovornost za njegove postupke tako što je obezbijedio dominaciju u Ustavnom i drugim sudovima u BiH.Primjer formiranja Suda BiH je poučan. Iako UstavBiH pitanja pravosuđa dodjeljuje entitetima, osim Ustavnog suda BiH, visoki predstavnik je, prenebregavajući ovu činjenicu, odlukom iz 2000. godine donio zakon o formiranju Suda BiH. Uprkos očiglednoj neustavnosti, Ustavni sud je podržao zakon odlukom donesenom glasovima 5:4, zato što su tri strane sudije Ustavnog suda glasale kao blok zajedno sa dvojicom bošnjačkih sudija, i zaštitile kreaciju visokog predstavnika. Jedan od tih stranih sudija, austrijski profesor Jozef Marko, kasnije je pisao da je postojao „prećutan dogovor između Ustavnog suda BiH i visokog predstavnika da Sud . . . uvijek potvrđuje meritum njegovih zakona. . .“.

 

Visoki predstavnik čak je izdao odluku kojom jednostrano povlači sa funkcije dvojicu sudija iz Republike Srpske imenovanih u Ustavni sud BiH, proglašavajući „ništavnom i bez ikakvog pravnog dejstva“ odluku Narodne skupštine Republike Srpske o njihovom imenovanju, koja je donesena u potpunosti u skladu sa procedurom propisanom Ustavom BiH. Međutim, najeklatantniji primjer prodornog uplitanja visokog predstavnika u Ustavni sud je njegova naredba iz 2006. godine – koja je i dalje na snazi – kojom je zabranjen svaki postupak pred Ustavnim ili bilo kojim drugim sudom koji „na bilo koji način osporava jednu ili više odluka visokog predstavnika“.

 

Visoki predstavnik teško je narušio nezavisnost sudova u BiH. Pri tom, srušio je vladavinu prava u BiH i umanjio legitimitet njenih sudova. U svom izvještaju iz 2005. godine, Institut za izvještavanje o ratu i miru, londonska nevladina organizacija, napisala je: „međunarodni službenici, pravnici i stručnjaci za pravo . . . žalili su se [Izvještaj o balkanskoj krizi] o stepenu umiješanosti OHR-a u svakodnevno funkcionisanje sudova i apelovali da visoki predstavnik popusti svoj čelični stisak nas institucijama pravosuđa u BiH“.

 

Još jedan primjer uplitanja visokog predstavnika u odluke nižih sudova je kada je Misija UN u Bosni i Hercegovini proglasila 793 službenika policije nepogodnima za obavljanje policijskih poslova i izrekla im doživotnu zabranu – bez ikakvog saslušanja – rad u policijskoj službi. Neki desertifikovani službenici osporili su zabranu pred sudom, neki sudovi prvo su proglasili je nezakonitom, između ostalog i zato što prema zakonima BiH međunarodna desertifikacija nije mogla biti osnov za raskid radnog odnosa. Međutim, OHR nije dozvolio da sudovi odlučuju u ovim predmetima. Visoki predstavnik Pedi Ešdaun je sudovima poslao instrukciju da moraju da prihvate desertifikaciju uprkos očiglednoj nezakonitosti.Kako Helsinški komitet za BiH objašnjava: „Bilo bi teško zamisliti da bilo koji sudija u Bosni i Hercegovini, čije imenovanje zavisi od tijela kakav je Visoki sudski i tužilački savjet koji je formirala međunarodna zajednica, donese odluku koja bi bila drugačija od one koja se preporučuje u pismu visokog predstavnika“.

 

Jedan od načina na koje je visoki predstavnik preuzeo kontrolu nad pravosuđem i podrio njegovu nezavisnost bila je smjena nekoliko stotina sudija po kratkom postupku. Godine 2002, visoki predstavnik naredio je da sve sudije i tužioci entiteta – uključujući sudije kojima je nakon opšte revizije iz 2000. godine dat doživotan mandat – morale su da odstupe i ponovo se prijave na svoj položaj. U stvari, visoki predstavnik je po kratkom postupku smijenio nekoliko stotina sudija – uključujući i sudije sa doživotnim imenovanjem – a da se nije udostojio ni da im omogući saslušanje. Visoki predstavnik ignorisao je snažno protivljenje Savjeta Evrope ovoj potpunoj čistki u pravosuđu. Očigledan i, jasno je, željeni rezultat opšte smjene sudija i tužilaca bio je natjerati ih da se povinuju željama visokog predstavnika, od čijeg ispunjenja bi im zavisio nastavak karijere. Te 2002. godine, da bi učvrstio kontrolu nad pravosuđem u cijeloj BiH, visoki predstavnik uveo je sistem imenovanja i disciplinskog gonjenja sudija i tužilaca koji mu je da dominantan uticaj nad ovim procesom, čime je dodatno oslabljena sudska nezavisnost. Visoki predstavnik nezakonito je preuzeo kontrolu na procesom sudijskih imenovanja i za novoformirani Sud BiH i za entitetske sudove putem niza odluka kojima je formiran sistem Visokog sudskog i tužilačkog savjeta (VSTS). Sistem, kako ga je visoki predstavnik u početku zamislio, činili su visoki sudski i tužilački savjeti za svaki entitet ponaosob i jedan za nivo BiH. Visoki predstavnik i imenovao je sve prvobitne članove sva tri VSTS i vršio je sva imenovanja članova VSTS do isteka „prelaznog perioda“, tj. do 31. maja 2004. godine. Tokom ovog „prelaznog perioda“, VSTS su bili izuzetno značajni jer su birali sve sudije u entitetima u procesu u kom su sve sudije prvo bile udaljene sa dužnosti i primorane da se ponovo kandiduju na svoja mjesta. Od „prelaznog perioda“ do danas, visoki predstavnik ne prestaje da manipuliše imenovanjima sudija i tužilaca.

 

Pored toga što nemaju pravni osnov, diktatorska ovlašćenja očigledno su nespojiva sa ljudskim pravima građana BiH.  Prema članu 2. Aneksa 4. Dejtonskog sporazuma, Ustav BiH, Evropska konvencija o ljudskim pravima i njeni protokoli „direktno se primjenjuju u Bosni i Hercegovini” i „imaju prioritet nad svim drugim zakonima”. U članu 6. Evropske konvencije kaže se sljedeće: „Svako, tokom odlučivanja o njegovim građanskim pravima i obavezama, ili o krivičnoj optužbi protiv njega, ima pravo na pravičnu i javnu raspravu u razumnom roku pred nezavisnim i nepristrasnim sudom, obrazovanim na osnovu zakona”.  Vansudsko kažnjavanje koje je uveo visoki predstavnik, kao što su trenutna smjena i zabrana obavljanja javnih funkcija, očigledna su povreda ove odredbe. Ovim kaznama izvršena je čistka zvaničnika koji su odbili da se povinuju njegovim naredbama, a ostali zvaničnici su zastrašivanjem natjerani na poslušnost. Postupajući bez ikakvog neophodnog procesa ili prava na žalbu, visoki predstavnik je smijenio ili zabranio rad u javnoj službi gotovo 200 građana Bosne i Hercegovine. Prilikom kažnjavanja, visoki predstavnik nije ni na koji način obavijestio žrtve o tome šta im se stavlja na teret, niti koji dokazi postoje protiv njih, nije im dao pravo da se suoče sa tužiteljima, priliku da opovrgnu optužbe, niti pravo žalbe. Zbog evidentnog kršenja ljudskih prava, praksa nametanja vansudskih kazni protiv građana BiH bez ikakvog procesa zaradila je oštru međunarodnu osudu, između ostalog Parlamentarne skupštine Savjeta Evrope i Venecijanske komisije.

 

ZAKLJUČAK

 

Tumačenjem Aneksa 10. na način da mu isti daje ovlašćenja da vlada putem odluka, vansudskim putem kažnjava i sebi dodjeljuje druga autokratska ovlašćenja, visoki predstavnik prekršio je obavezu tumačenja u dobroj vjeri po osnovu Bečke konvencije o ugovornom pravu. Visoki predstavnik povremeno pogrešno tvrdi da ima više zasebnih izvora ovlašćenja: Aneks 10, zaključke Upravnog odbora PIK-a i rezolucije Savjeta bezbjednosti UN. Stvarnost je, međutim, da Aneks 10. definiše tek njegove zadatke, da Upravni odbor PIK-a nikada nije raspolagao pravom da uređuje ili definiše mandat i ovlašćenja visokog predstavnika, a da Savjet bezbjednosti nikada nije usvojio nikakve dopune ovlašćenja visokog predstavnika iz Aneksa 10, tako da su svi postupci visokog predstavnika koji idu izvan okvira Aneksa 10. ultra vires.

 

Budući daprisvojena ovlašćenja nemaju pravni osnov, te krše ljudska prava građana BiH i fundamentalna načela međunarodnog prava koja su utvrđena važećim ugovorima i međunarodnim običajnim pravom, primjena tih ovlašćenja ne može imati nikakvo obavezujuće pravno dejstvo niti obavezujuću snagu ni po koga. Bilo koja odluka visokog predstavnika ne može imati pravnu snagu sve dok strane kojima su te odluke upućene ne pristanu na njihovu primjenu sa stanovišta prava.

 

S tim u vezi, a imajući u vidu da je visoki predstavnik uveliko prekoračio ulogu dodijeljenu Aneksom 10, u potpunosti je opravdano ignorisanje diktata visokog predstavnika nametnutih kršenjem ograničenja njegovih ovlašćenja iz Aneksa 10.

 

Osim toga, poštovanje suvereniteta BiH i vladavina prava nalažu zatvaranje Kancelarije visokog predstavnika. Neizabrani strani zvaničnik bez ikakve odgovornosti, koji je prisvojio neograničena izvršna, zakonodavna i sudska ovlašćenja koja ne podliježu nikakvoj reviziji,  nespojiv je sa pojmom suvereniteta i evropskim putem BiH.Da bi se kvalifikovala za članstvo u Evropskoj uniji, BiH mora postati zemlja koja može da upravlja sama sobom, čiji se suverenitet u potpunosti poštuje. Ovo neće biti moguće sve dok visoki predstavnik bude prisutan u BiH i dok bude prisvajao ovlašćenje da putem odluka nameće zakone, mijenja ustav i kažnjava kako mu se prohtije, uz potpuno prenebregavanje dejtonskog ustavnog sistema i međunarodnog prava. Ako BiH želi da postane država sa punim suverenitetom i članica Evropske unije, prisustvo visokog predstavnika u BiH mora se okončati.

 

Uzevši u obzir sve navedeno, kao i značajan doprinos visokih predstavnika produbljivanju nerazumijevanja i netrpeljivosti između konstitutivnih naroda kao nosilaca suvereniteta BiH, krajnje je vrijeme da, umjesto novog pokušaja bespravnog i nezakonitog imenovanja novog visokog predstavnika, Kancelarija visokog predstavnika bude zatvorena.