Borba protiv korupcije nekad i sad

photo-drustvo-korupcija-Korupcija_01_u_310614113.jpg

Borba protiv korupcije nekad i sad

Nakon Titove smrti u bivšoj SFRJ došlo je do naglog povećanja broja sudskih procesa i uhapšenih funkcionera KPJ zbog krivičnih djela korupcije, primanja mita i zloupotrebe položaja. Prema podacima bivše UDB-e, već početkom 80-ih, zbog ovih krivičnih djela godišnje je procesuirano i do 25 000 funkcionera i članova Partije, a u izvještajima se navodi da je ova pojava dobila alarmantne razmjere. Smrću neospornog lidera koga su se gotovo svi bojali, smanjio se ili potpuno nestao strah od kazne, gubitka funkcije, položaja u društvu, imovine i odlaska u zatvor, pa su mnogi pokušali da se obogate loveći u mutnom. Ovaj veliki društveni problem bio je inspiracija Siniši Paviću da napiše scenario za kultni domaći film „Tijesna koža“, u kome Milan Gutović glumi glavnu ulogu korumpiranog direktora Srećka Šojića koji je svojim mućkanjima upropastio preduzeće.

Teško je na bilo koji način porediti razmjere korupcije i funkcionisanje države 80-ih i danas. Iako pogođena ekonomskom krizom, prevelikim spoljnim dugovom, unutrašnjim međunacionalnim tenzijama i problemima, institucije bivše SFRJ na početku su pokušale da obuzdaju sve više rastući kriminal i korupciju, i na hiljade funkcionera i članova KPJ je završilo iza rešetaka. Protektorati i prividno nezavisne države nastale raspadom Jugoslavije imaju puno više ekonomskih i drugih problema, ali i mnogo slabije institucije koje bi trebale da se bore sa najvećom pošasti savremenog društva. Nedostatak političke volje najveća je prepreka za odlučniju borbu protiv korupcije, jer su upravo političke elite na vlasti izvor korupcije i zloupotreba. Pošteni kadrovi se sijeku, a pokvareniji i ucjenjeniji neprekidno napreduju do najvećih pozicija.

Korupcija je na ovim prostorima dobila tako velike razmjere da je postala sastavni dio života većine građana. Stvoren je nakaradni sistem u kome bez korupcije pojedinac teško može napredovati ili stvoriti minimalne uslove za život dostojan čovjeka. Bez mita, političkog uticaja i partijske knjižice danas je gotovo nemoguće dobiti posao, a iako obrazovani i sposobni mladi su primorani da se ponižavaju, ili da bježe što dalje od Balkana kako bi došli do posla i hljeba.

Uprkos alarmantnim razmjerama korupcije i organizovanog kriminala, kakav se danas još može vidjeti u Somaliji, Centralnoj Africi i Haitiju, broj uhapšenih i procesuiranih političara i funkcionera je simboličan. Sa 25 000, broj uhapšenih smanjen je na svega 25, a osim sitnijih ribica rijetko se dogodi da visoki funkcioner završi iza rešetaka. Najslikovitiji primjer nemoći institucija je Kemal Čaušević, bivši direktor UIO BiH. Nakon hapšenja u akciji „Pandora“, domaća javnost bila je zatečena milionskim razmjerama štete, ali i imenima političara na važnim funkcijama koje je osumnjičeni Kemo spomenuo tokom svog iskaza. Uprkos teškim optužbama Kemal Čaušević i dalje je na slobodi, a njegovi najbliži saradnici nakon hapšenja vraćeni su na posao i funkcije koje su ranije obavljali. Očigleno da je dugogodišnja saradnja sa političarima na vlasti najbolja Čauševića odbrana, jer mnogi strahuju da bi odmotavanje klupka osim Kemala u zatvor moglo povući i krupnije ribe.

Samo jaka država koja bi ribu počela snažno da čisti od glave mogla bi ponovo zavesti red i suzbiti sveopšti haos i anarhiju. Strah od zaslužene kazne uvijek je djelovao pozitivno, pa bi formiranja nekog novog Golog otoka za korumpirane političare, odlučna borba, oduzimanje imovine i gubitak privilegija vjerovatno dalo dobre rezultate i napravilo iskorak ka izgradnji boljeg i pravednijeg društva.

Nebojša Vukanović